Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil, hem edilgen (pasif) hem de dönüşlü (özne işi kendisi yapmış gibi) yorumlanabilecek biçimde KULLANILMAMIŞTIR?
Lütfen önce bir cevap seç.
Doğru cevap: A
Fiil çatısında “-l/-n” ekleri bazı fiillerde edilgen (işi yapan belli değil, iş özne üzerinde gerçekleşiyor) ya da dönüşlü (özne işi kendi yapıyor) anlamı verebilir. Özellikle “kaybolmak, saklanmak, giyinmek, taranmak” gibi fiillerde dönüşlülük ihtimali doğabilir; bazı cümlelerde ise gerçek edilgenlik açıktır. B şıkkında “kayboldu” fiilinde işi yapan açıkça başka biri değildir; özne kendi kendine ortadan kaybolmuştur. Bu kullanım dönüşlü/oluş bildiren bir yapı olarak yorumlanabilir; edilgenlik çağrışımı da (kaybedildi gibi) gündeme gelebileceği için iki çatıyı çağrıştıran türdendir. C şıkkında “özür dilendi” ifadesinde özne açık değildir; özür dileme işi kim tarafından yapıldığı belirtilmeden verilmiştir. Bu, edilgenliğe uygundur. Ancak “dilenmek” fiili kalıplaşmış biçimde öznenin kendi eylemi gibi algılanabildiğinden dönüşlülük çağrışımı da oluşturabilir. D şıkkında “kapatıldı” fiili açıkça edilgendir: Konuyu kapatan birileri vardır ama cümlede belirtilmemiştir. Bu tür yapılarda kimi zaman “konu kendiliğinden kapandı” gibi bir dönüşlü/oluş çağrışımı da oluşabilir. A şıkkında ise “salon boşaltıldı” ifadesi kesin ve tartışmasız biçimde edilgendir. “Boşaltmak” geçişli bir fiildir ve “salon” işi yapan değil, işten etkilenen ögedir. Salonun “kendi kendini boşaltması” (dönüşlü) anlamı mantıken mümkün değildir. Bu yüzden hem edilgen hem dönüşlü yorumuna açık olmayan seçenek A’dır.
- Çözüm: Fiil çatısında “-l/-n” ekleri bazı fiillerde edilgen (işi yapan belli değil, iş özne üzerinde gerçekleşiyor) ya da dönüşlü (özne işi kendi yapıyor) anlamı verebilir. Özellikle “kaybolmak, saklanmak, giyinmek, taranmak” gibi fiillerde dönüşlülük ihtimali doğabilir; bazı cümlelerde ise gerçek edilgenlik açıktır. B şıkkında “kayboldu” fiilinde işi yapan açıkça başka biri değildir; özne kendi kendine ortadan kaybolmuştur. Bu kullanım dönüşlü/oluş bildiren bir yapı olarak yorumlanabilir; edilgenlik çağrışımı da (kaybedildi gibi) gündeme gelebileceği için iki çatıyı çağrıştıran türdendir. C şıkkında “özür dilendi” ifadesinde özne açık değildir; özür dileme işi kim tarafından yapıldığı belirtilmeden verilmiştir. Bu, edilgenliğe uygundur. Ancak “dilenmek” fiili kalıplaşmış biçimde öznenin kendi eylemi gibi algılanabildiğinden dönüşlülük çağrışımı da oluşturabilir. D şıkkında “kapatıldı” fiili açıkça edilgendir: Konuyu kapatan birileri vardır ama cümlede belirtilmemiştir. Bu tür yapılarda kimi zaman “konu kendiliğinden kapandı” gibi bir dönüşlü/oluş çağrışımı da oluşabilir. A şıkkında ise “salon boşaltıldı” ifadesi kesin ve tartışmasız biçimde edilgendir. “Boşaltmak” geçişli bir fiildir ve “salon” işi yapan değil, işten etkilenen ögedir. Salonun “kendi kendini boşaltması” (dönüşlü) anlamı mantıken mümkün değildir. Bu yüzden hem edilgen hem dönüşlü yorumuna açık olmayan seçenek A’dır.
Fiil çatısında “-l/-n” ekleri bazı fiillerde edilgen (işi yapan belli değil, iş özne üzerinde gerçekleşiyor) ya da dönüşlü (özne işi kendi yapıyor) anlamı verebilir. Özellikle “kaybolmak, saklanmak, giyinmek, taranmak” gibi fiillerde dönüşlülük ihtimali doğabilir; bazı cümlelerde ise gerçek edilgenlik açıktır. B şıkkında “kayboldu” fiilinde işi yapan açıkça başka biri değildir; özne kendi kendine ortadan kaybolmuştur. Bu kullanım dönüşlü/oluş bildiren bir yapı olarak yorumlanabilir; edilgenlik çağrışımı da (kaybedildi gibi) gündeme gelebileceği için iki çatıyı çağrıştıran türdendir. C şıkkında “özür dilendi” ifadesinde özne açık değildir; özür dileme işi kim tarafından yapıldığı belirtilmeden verilmiştir. Bu, edilgenliğe uygundur. Ancak “dilenmek” fiili kalıplaşmış biçimde öznenin kendi eylemi gibi algılanabildiğinden dönüşlülük çağrışımı da oluşturabilir. D şıkkında “kapatıldı” fiili açıkça edilgendir: Konuyu kapatan birileri vardır ama cümlede belirtilmemiştir. Bu tür yapılarda kimi zaman “konu kendiliğinden kapandı” gibi bir dönüşlü/oluş çağrışımı da oluşabilir. A şıkkında ise “salon boşaltıldı” ifadesi kesin ve tartışmasız biçimde edilgendir. “Boşaltmak” geçişli bir fiildir ve “salon” işi yapan değil, işten etkilenen ögedir. Salonun “kendi kendini boşaltması” (dönüşlü) anlamı mantıken mümkün değildir. Bu yüzden hem edilgen hem dönüşlü yorumuna açık olmayan seçenek A’dır.