Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil, işin özne tarafından yapıldığını ve bir nesneye yöneldiğini (etken-geçişli) gösterir?
Lütfen önce bir cevap seç.
Doğru cevap: C
Fiil çatısında önce işin kimin tarafından yapıldığına (etken/edilgen), sonra da fiilin nesne alıp almadığına (geçişli/geçişsiz) bakılır. A seçeneğinde “kapandı” fiili öznenin yaptığı bir iş gibi görünse de “kapı” işi yapan değil, işten etkilenen durumdadır; ayrıca nesne de yoktur. Bu nedenle etken-geçişli değildir. B seçeneğinde “kontrol edildi” fiili “-il” ekiyle edilgendir; işi yapan açıkça özne değildir ("öğretmen tarafından" sözü işi yapanı dolaylı olarak belirtir). Bu yüzden etken olamaz. C seçeneğinde “Ali, kitabı dikkatle okudu.” cümlesinde işi yapan özne “Ali”dir (etken). Fiil “okudu” nesne almıştır: “kitabı”. Bu nedenle fiil etken ve geçişlidir. D seçeneğinde “koştu” fiili özne tarafından yapılır (etken) ancak nesne almaz (geçişsiz). Bu yüzden etken-geçişli değildir. Doğru cevap C’dir.
- Çözüm: Fiil çatısında önce işin kimin tarafından yapıldığına (etken/edilgen), sonra da fiilin nesne alıp almadığına (geçişli/geçişsiz) bakılır. A seçeneğinde “kapandı” fiili öznenin yaptığı bir iş gibi görünse de “kapı” işi yapan değil, işten etkilenen durumdadır; ayrıca nesne de yoktur. Bu nedenle etken-geçişli değildir. B seçeneğinde “kontrol edildi” fiili “-il” ekiyle edilgendir; işi yapan açıkça özne değildir ("öğretmen tarafından" sözü işi yapanı dolaylı olarak belirtir). Bu yüzden etken olamaz. C seçeneğinde “Ali, kitabı dikkatle okudu.” cümlesinde işi yapan özne “Ali”dir (etken). Fiil “okudu” nesne almıştır: “kitabı”. Bu nedenle fiil etken ve geçişlidir. D seçeneğinde “koştu” fiili özne tarafından yapılır (etken) ancak nesne almaz (geçişsiz). Bu yüzden etken-geçişli değildir. Doğru cevap C’dir.
Fiil çatısında önce işin kimin tarafından yapıldığına (etken/edilgen), sonra da fiilin nesne alıp almadığına (geçişli/geçişsiz) bakılır. A seçeneğinde “kapandı” fiili öznenin yaptığı bir iş gibi görünse de “kapı” işi yapan değil, işten etkilenen durumdadır; ayrıca nesne de yoktur. Bu nedenle etken-geçişli değildir. B seçeneğinde “kontrol edildi” fiili “-il” ekiyle edilgendir; işi yapan açıkça özne değildir ("öğretmen tarafından" sözü işi yapanı dolaylı olarak belirtir). Bu yüzden etken olamaz. C seçeneğinde “Ali, kitabı dikkatle okudu.” cümlesinde işi yapan özne “Ali”dir (etken). Fiil “okudu” nesne almıştır: “kitabı”. Bu nedenle fiil etken ve geçişlidir. D seçeneğinde “koştu” fiili özne tarafından yapılır (etken) ancak nesne almaz (geçişsiz). Bu yüzden etken-geçişli değildir. Doğru cevap C’dir.