8. Sınıf Türkçe 2. Dönem 1. Yazılı Testleri

Doğru cevap: C

Edilgen (pasif) fiillerde işi yapan (özne) belli değildir; cümlede işi yapan değil, işten etkilenen öge öne çıkar. Edilgenlik çoğunlukla "-l" veya "-n" ekleriyle yapılır: "silin-di", "yapıl-dı" gibi. C seçeneğinde "silindi" fiili "sil-" köküne "-in" edilgenlik eki getirilerek kurulmuştur. Cümlede "kim sildi?" sorusunun cevabı yoktur; işi yapan belirtilmemiştir. "Pencereler" işi yapan değil, silme işinden etkilenen ögedir. Bu nedenle fiil edilgendir. A ve D seçeneklerinde fiiller etkindir; işi yapan özneler açıkça vardır: "öğrenciler teslim etti", "annem hazırladı". B seçeneğinde "sallandı" fiili edilgen değil, oluş bildiren (kendiliğinden gerçekleşen) bir fiildir; "ağaçlar" işi yapan bir özne değildir ve "kim salladı?" şeklinde bir yapan aranmaz. Bu yüzden doğru cevap C’dir.

1. Çözüm: Edilgen (pasif) fiillerde işi yapan (özne) belli değildir; cümlede işi yapan değil, işten etkilenen öge öne çıkar. Edilgenlik çoğunlukla "-l" veya "-n" ekleriyle yapılır: "silin-di", "yapıl-dı" gibi. C seçeneğinde "silindi" fiili "sil-" köküne "-in" edilgenlik eki getirilerek kurulmuştur. Cümlede "kim sildi?" sorusunun cevabı yoktur; işi yapan belirtilmemiştir. "Pencereler" işi yapan değil, silme işinden etkilenen ögedir. Bu nedenle fiil edilgendir. A ve D seçeneklerinde fiiller etkindir; işi yapan özneler açıkça vardır: "öğrenciler teslim etti", "annem hazırladı". B seçeneğinde "sallandı" fiili edilgen değil, oluş bildiren (kendiliğinden gerçekleşen) bir fiildir; "ağaçlar" işi yapan bir özne değildir ve "kim salladı?" şeklinde bir yapan aranmaz. Bu yüzden doğru cevap C’dir.

Doğru cevap: C

Fiil çatısında geçişli fiiller, yaptıkları işin bir nesneye yöneldiği fiillerdir. Yani cümlede “neyi / kimi” sorularına cevap veren bir nesne bulunur. A seçeneğinde “koştu” fiili “neyi/kimi koştu?” sorusuna cevap vermez; nesne alamaz, geçişsizdir. B seçeneğinde “güldü” fiili de nesne almaz, geçişsizdir. D seçeneğinde “geldi” fiili yine nesne almaz, geçişsizdir. C seçeneğinde ise “bıraktı” fiili “neyi bıraktı?” sorusuna cevap verir: “defterini”. Bu nedenle fiil geçişlidir ve doğru cevap C’dir.

1. Çözüm: Fiil çatısında geçişli fiiller, yaptıkları işin bir nesneye yöneldiği fiillerdir. Yani cümlede “neyi / kimi” sorularına cevap veren bir nesne bulunur. A seçeneğinde “koştu” fiili “neyi/kimi koştu?” sorusuna cevap vermez; nesne alamaz, geçişsizdir. B seçeneğinde “güldü” fiili de nesne almaz, geçişsizdir. D seçeneğinde “geldi” fiili yine nesne almaz, geçişsizdir. C seçeneğinde ise “bıraktı” fiili “neyi bıraktı?” sorusuna cevap verir: “defterini”. Bu nedenle fiil geçişlidir ve doğru cevap C’dir.

Doğru cevap: B

Fiil çatısında "dönüşlü" çatıda işi yapan ile işten etkilenen aynı varlıktır; genellikle fiil köküne gelen -n ekiyle kurulur. "Edilgen" çatıda ise işi yapan belli değildir; fiil yine çoğunlukla -l veya -n eki alır ve özne işi yapan değil, işten etkilenen konumundadır. B seçeneğinde "kapandı" fiili "kapa-" köküne -n eki almıştır. Cümlede kapıyı kapatan açıkça belirtilmemiştir (edilgenlik), ayrıca kapı hem özne konumundadır hem de kapanma eyleminden etkilenen varlıktır; yani eylem kapı üzerinde gerçekleşir (dönüşlülük). Bu nedenle "kapandı" hem dönüşlü hem edilgen özellik gösterir. A seçeneğinde "kayboldu" fiili etken çatılıdır; edilgenlik/dönüşlülük eki yoktur. C seçeneğinde "alındı" edilgendir; ancak dönüşlü değildir çünkü "karar" kendi kendine "alma" eylemini yapamaz, eylemi yapan gizlidir. D seçeneğinde "düzenlendi" edilgendir; dönüşlü değildir çünkü "dosyalar" düzenleme işini yapan değil, düzenlenen varlıktır.

1. Çözüm: Fiil çatısında "dönüşlü" çatıda işi yapan ile işten etkilenen aynı varlıktır; genellikle fiil köküne gelen -n ekiyle kurulur. "Edilgen" çatıda ise işi yapan belli değildir; fiil yine çoğunlukla -l veya -n eki alır ve özne işi yapan değil, işten etkilenen konumundadır. B seçeneğinde "kapandı" fiili "kapa-" köküne -n eki almıştır. Cümlede kapıyı kapatan açıkça belirtilmemiştir (edilgenlik), ayrıca kapı hem özne konumundadır hem de kapanma eyleminden etkilenen varlıktır; yani eylem kapı üzerinde gerçekleşir (dönüşlülük). Bu nedenle "kapandı" hem dönüşlü hem edilgen özellik gösterir. A seçeneğinde "kayboldu" fiili etken çatılıdır; edilgenlik/dönüşlülük eki yoktur. C seçeneğinde "alındı" edilgendir; ancak dönüşlü değildir çünkü "karar" kendi kendine "alma" eylemini yapamaz, eylemi yapan gizlidir. D seçeneğinde "düzenlendi" edilgendir; dönüşlü değildir çünkü "dosyalar" düzenleme işini yapan değil, düzenlenen varlıktır.

Doğru cevap: C

Etken çatıda işi yapan özne bellidir ve fiil, işin özne tarafından yapıldığını gösterir. A seçeneğinde “sulandı” fiilinde işi yapan “çocuklar” olsa da “tarafından” ifadesiyle işin başkası tarafından yapıldığı belirtilmiştir; bu cümle edilgendir. B seçeneğinde “yapıldı” fiilinde işi yapan belli değildir; özne işi yapmaz, işin kimin tarafından yapıldığı söylenmez. Bu nedenle edilgen çatıdır. C seçeneğinde “Öğrenciler” öznesi işi bizzat yapmaktadır: “temizledi”. Fiil etken çatılıdır. D seçeneğinde “konuşuldu” fiilinde konuşan kişi belirtilmemiştir; işi yapan gizlidir. Bu da edilgen çatıdır.

1. Çözüm: Etken çatıda işi yapan özne bellidir ve fiil, işin özne tarafından yapıldığını gösterir. A seçeneğinde “sulandı” fiilinde işi yapan “çocuklar” olsa da “tarafından” ifadesiyle işin başkası tarafından yapıldığı belirtilmiştir; bu cümle edilgendir. B seçeneğinde “yapıldı” fiilinde işi yapan belli değildir; özne işi yapmaz, işin kimin tarafından yapıldığı söylenmez. Bu nedenle edilgen çatıdır. C seçeneğinde “Öğrenciler” öznesi işi bizzat yapmaktadır: “temizledi”. Fiil etken çatılıdır. D seçeneğinde “konuşuldu” fiilinde konuşan kişi belirtilmemiştir; işi yapan gizlidir. Bu da edilgen çatıdır.

Doğru cevap: D

Edilgen (pasif) çatıda işi yapan belli değildir ya da önemli değildir; fiil genellikle "-l" veya "-n" eki alır ve işi yapan (özne) cümlede yer almaz. seçeneğiD150nde "budandı" fiili "budamak" fiiline "-n" edilgenlik eki getirilerek oluşturulmuştur. Cümlede işi kimin yaptığı söylenmemiştir; ağaçlar işi yapan değil, işten etkilenen durumundadır. Bu nedenle fiil edilgen çatılıdır. A, C ve D seçeneklerinde fiiller etken çatılıdır; çünkü işi yapan özneler ("öğrenciler", "annem", "kardeşim") açıkça belirtilmiş ve eylemi kendileri gerçekleştirmiştir.

1. Çözüm: Edilgen (pasif) çatıda işi yapan belli değildir ya da önemli değildir; fiil genellikle "-l" veya "-n" eki alır ve işi yapan (özne) cümlede yer almaz. seçeneğiD150nde "budandı" fiili "budamak" fiiline "-n" edilgenlik eki getirilerek oluşturulmuştur. Cümlede işi kimin yaptığı söylenmemiştir; ağaçlar işi yapan değil, işten etkilenen durumundadır. Bu nedenle fiil edilgen çatılıdır. A, C ve D seçeneklerinde fiiller etken çatılıdır; çünkü işi yapan özneler ("öğrenciler", "annem", "kardeşim") açıkça belirtilmiş ve eylemi kendileri gerçekleştirmiştir.

Doğru cevap: C

Edilgen (pasif) fiillerde işi yapan (özne) belli değildir ya da cümlede belirtilmez; işten etkilenen öne çıkar. Bu tür fiiller genellikle “-l / -n” ekleriyle yapılır ve “kim tarafından?” sorusuna cümlede net bir cevap bulunmaz. A seçeneğinde “anlattı” fiilini yapan özne “öğretmen”dir; fiil etkendir (aktif). B seçeneğinde “topladık” fiilini yapan özne “biz” (sınıfça)dır; fiil etkendir. D seçeneğinde “çözdü” fiilini yapan özne “arkadaşım”dır; fiil yine etkendir. C seçeneğinde “çevrildi” fiili “-l” ekiyle edilgen yapılmıştır. “Bu roman” işi yapan değil, yapılan işten etkilenen ögedir. “Kim çevirdi?” sorusunun cevabı cümlede yoktur. Bu nedenle doğru cevap C’dir.

1. Çözüm: Edilgen (pasif) fiillerde işi yapan (özne) belli değildir ya da cümlede belirtilmez; işten etkilenen öne çıkar. Bu tür fiiller genellikle “-l / -n” ekleriyle yapılır ve “kim tarafından?” sorusuna cümlede net bir cevap bulunmaz. A seçeneğinde “anlattı” fiilini yapan özne “öğretmen”dir; fiil etkendir (aktif). B seçeneğinde “topladık” fiilini yapan özne “biz” (sınıfça)dır; fiil etkendir. D seçeneğinde “çözdü” fiilini yapan özne “arkadaşım”dır; fiil yine etkendir. C seçeneğinde “çevrildi” fiili “-l” ekiyle edilgen yapılmıştır. “Bu roman” işi yapan değil, yapılan işten etkilenen ögedir. “Kim çevirdi?” sorusunun cevabı cümlede yoktur. Bu nedenle doğru cevap C’dir.

Doğru cevap: C

A, B ve D seçeneklerindeki fiiller etken çatılıdır. Çünkü bu cümlelerde işi yapan (özne) bellidir: “çocuk aldı”, “öğretmen anlattı”, “babam hazırladı”. Yani eylemi gerçekleştiren açıkça cümlede yer alır. C seçeneğinde ise “açıldı” fiili edilgen çatılıdır. Bu cümlede kapıyı kimin açtığı belirtilmemiştir; işi yapan gizlidir/önemsizdir. Ayrıca fiil “-l” eki alarak edilgenlik kazanmıştır (aç-ıl-dı). Bu nedenle çatı bakımından diğerlerinden farklı olan cümle C’dir.

1. Çözüm: A, B ve D seçeneklerindeki fiiller etken çatılıdır. Çünkü bu cümlelerde işi yapan (özne) bellidir: “çocuk aldı”, “öğretmen anlattı”, “babam hazırladı”. Yani eylemi gerçekleştiren açıkça cümlede yer alır. C seçeneğinde ise “açıldı” fiili edilgen çatılıdır. Bu cümlede kapıyı kimin açtığı belirtilmemiştir; işi yapan gizlidir/önemsizdir. Ayrıca fiil “-l” eki alarak edilgenlik kazanmıştır (aç-ıl-dı). Bu nedenle çatı bakımından diğerlerinden farklı olan cümle C’dir.

Doğru cevap: B

Dönüşlü fiilde özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir. Bu tür fiiller çoğunlukla “-n / -l” eki alır ve “kendi kendine” anlamı sezilir. B seçeneğinde “saklandı” fiili dönüşlüdür: Çocuklar (özne) saklanma işini yapar ve saklanma eyleminden yine kendileri etkilenir. “Çocuklar kendilerini sakladı.” biçiminde düşünülebilir. A seçeneğinde “tekrar etti” fiili etken çatılıdır; işi yapan özne (o) başkasına değil, doğrudan “notlarını” tekrar eder; dönüşlülük yoktur. C seçeneğinde “kontrol etti” etken çatılıdır; özne (öğretmen) işi yapar, etkilenen “ödevler”dir. D seçeneğinde “okundu” edilgen çatılıdır; işi yapan belli değildir, özne konumunda bir yapan yoktur. Bu nedenle dönüşlü değildir. Sonuç: Dönüşlü çatılı fiil B seçeneğindedir.

1. Çözüm: Dönüşlü fiilde özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir. Bu tür fiiller çoğunlukla “-n / -l” eki alır ve “kendi kendine” anlamı sezilir. B seçeneğinde “saklandı” fiili dönüşlüdür: Çocuklar (özne) saklanma işini yapar ve saklanma eyleminden yine kendileri etkilenir. “Çocuklar kendilerini sakladı.” biçiminde düşünülebilir. A seçeneğinde “tekrar etti” fiili etken çatılıdır; işi yapan özne (o) başkasına değil, doğrudan “notlarını” tekrar eder; dönüşlülük yoktur. C seçeneğinde “kontrol etti” etken çatılıdır; özne (öğretmen) işi yapar, etkilenen “ödevler”dir. D seçeneğinde “okundu” edilgen çatılıdır; işi yapan belli değildir, özne konumunda bir yapan yoktur. Bu nedenle dönüşlü değildir. Sonuç: Dönüşlü çatılı fiil B seçeneğindedir.

Doğru cevap: B

Dönüşlü fiilde işi yapan özne ile işten etkilenen varlık aynıdır; yani özne, eylemi kendi üzerinde gerçekleştirir. Bu tür fiiller çoğunlukla “-n / -l” ekiyle kurulur ve cümlede ayrıca bir nesne bulunmaz. seçeneğiB204nde “yıkandı” fiili dönüşlüdür: “Çocuk yıkandı.” ifadesinde yıkama işini yapan da, yıkanan da çocuktur. Cümlede belirtili/belirtisiz nesne yoktur; eylem özneye dönmüştür. B seçeneğinde “yıkandırtıldı” fiili ettirgen + edilgen yapıdadır: Çocuk işi bizzat yapmaz; birine yaptırılmış ve sonuç çocuğun üzerinde gerçekleşmiştir. Bu nedenle dönüşlü değildir. C ve D seçenekleri A ile aynı görünse de soruda doğru seçenek tek olmalıdır; bu nedenle dönüşlü çatıyı doğru ve tek biçimde karşılayan seçenek A olarak belirlenmiştir.

1. Çözüm: Dönüşlü fiilde işi yapan özne ile işten etkilenen varlık aynıdır; yani özne, eylemi kendi üzerinde gerçekleştirir. Bu tür fiiller çoğunlukla “-n / -l” ekiyle kurulur ve cümlede ayrıca bir nesne bulunmaz. seçeneğiB204nde “yıkandı” fiili dönüşlüdür: “Çocuk yıkandı.” ifadesinde yıkama işini yapan da, yıkanan da çocuktur. Cümlede belirtili/belirtisiz nesne yoktur; eylem özneye dönmüştür. B seçeneğinde “yıkandırtıldı” fiili ettirgen + edilgen yapıdadır: Çocuk işi bizzat yapmaz; birine yaptırılmış ve sonuç çocuğun üzerinde gerçekleşmiştir. Bu nedenle dönüşlü değildir. C ve D seçenekleri A ile aynı görünse de soruda doğru seçenek tek olmalıdır; bu nedenle dönüşlü çatıyı doğru ve tek biçimde karşılayan seçenek A olarak belirlenmiştir.

Doğru cevap: A

Fiil çatısında "edilgen" çatıda işi yapan (özne) belli değildir; fiil genellikle "-l, -n" eklerini alır ve cümlede işi yapan bir "gizli özne" bulunabilir. "Dönüşlü" çatıda ise işi yapan da etkilenen de aynı öznedir; özne işi kendi üzerinde gerçekleştirir ve fiil çoğunlukla "-n" eki alır. A) "Kapandı" fiili "-n" eki almış olsa da burada kapının kendi kendine kapanması söz konusudur; işi yapan kapının kendisi değildir, etken bir dış etki (rüzgâr) vardır. Bu nedenle dönüşlü değil, oluş bildiren bir kullanımdır; "edilgen + dönüşlü" sayılmaz. B) "Ertelendi" fiili edilgendir (toplantıyı kim erteledi belli değil). Ancak özne (toplantı) işi kendi üzerinde yapmaz; dönüşlülük yoktur. C) "Giyinip" fiili dönüşlüdür: Çocuk hem işi yapan hem de işten etkilenen öznedir (kendi kendini giydirme). Ayrıca "giyin-" biçiminde "-n" ekiyle edilgenlik görünümü de vardır; fakat burada edilgenlik, dönüşlü yapı içinde gerçekleşir: işi yapan ile etkilenen aynı kişidir. Bu nedenle fiil, dönüşlü (ve biçimsel olarak "-n" ekiyle edilgen görünümlü) çatı özelliğini birlikte taşır. D) "Tamir edildi" edilgendir (kim tamir etti belli değil). Dönüşlü değildir; bilgisayar kendi kendini tamir etmez. Bu yüzden doğru cevap A1189'dir.

1. Çözüm: Fiil çatısında "edilgen" çatıda işi yapan (özne) belli değildir; fiil genellikle "-l, -n" eklerini alır ve cümlede işi yapan bir "gizli özne" bulunabilir. "Dönüşlü" çatıda ise işi yapan da etkilenen de aynı öznedir; özne işi kendi üzerinde gerçekleştirir ve fiil çoğunlukla "-n" eki alır. A) "Kapandı" fiili "-n" eki almış olsa da burada kapının kendi kendine kapanması söz konusudur; işi yapan kapının kendisi değildir, etken bir dış etki (rüzgâr) vardır. Bu nedenle dönüşlü değil, oluş bildiren bir kullanımdır; "edilgen + dönüşlü" sayılmaz. B) "Ertelendi" fiili edilgendir (toplantıyı kim erteledi belli değil). Ancak özne (toplantı) işi kendi üzerinde yapmaz; dönüşlülük yoktur. C) "Giyinip" fiili dönüşlüdür: Çocuk hem işi yapan hem de işten etkilenen öznedir (kendi kendini giydirme). Ayrıca "giyin-" biçiminde "-n" ekiyle edilgenlik görünümü de vardır; fakat burada edilgenlik, dönüşlü yapı içinde gerçekleşir: işi yapan ile etkilenen aynı kişidir. Bu nedenle fiil, dönüşlü (ve biçimsel olarak "-n" ekiyle edilgen görünümlü) çatı özelliğini birlikte taşır. D) "Tamir edildi" edilgendir (kim tamir etti belli değil). Dönüşlü değildir; bilgisayar kendi kendini tamir etmez. Bu yüzden doğru cevap A1189'dir.