8. Sınıf Türkçe Fiil Catisi Testleri

Doğru cevap: B

Edilgen (pasif) çatıda fiili yapan kişi (özne) belli değildir ya da cümlede yer almaz. Bu çatıda yüklem genellikle “-l / -n” eki alır ve işi yapan değil, işten etkilenen öne çıkar. B seçeneğinde “alındı” fiili “-n” ekiyle edilgen yapılmıştır. Cümlede kitabı kimin aldığı söylenmemiştir; yani işi yapan gizlidir. Bu nedenle fiil edilgendir. A, C ve D seçeneklerinde ise işi yapan özne açıkça bellidir: “öğrenciler”, “annem”, “bahçıvan”. Bu cümlelerde fiiller etken çatılıdır.

1. Çözüm: Edilgen (pasif) çatıda fiili yapan kişi (özne) belli değildir ya da cümlede yer almaz. Bu çatıda yüklem genellikle “-l / -n” eki alır ve işi yapan değil, işten etkilenen öne çıkar. B seçeneğinde “alındı” fiili “-n” ekiyle edilgen yapılmıştır. Cümlede kitabı kimin aldığı söylenmemiştir; yani işi yapan gizlidir. Bu nedenle fiil edilgendir. A, C ve D seçeneklerinde ise işi yapan özne açıkça bellidir: “öğrenciler”, “annem”, “bahçıvan”. Bu cümlelerde fiiller etken çatılıdır.

Doğru cevap: C

Fiil çatısında önce işin kimin tarafından yapıldığına (etken/edilgen), sonra da fiilin nesne alıp almadığına (geçişli/geçişsiz) bakılır. A seçeneğinde “kapandı” fiili öznenin yaptığı bir iş gibi görünse de “kapı” işi yapan değil, işten etkilenen durumdadır; ayrıca nesne de yoktur. Bu nedenle etken-geçişli değildir. B seçeneğinde “kontrol edildi” fiili “-il” ekiyle edilgendir; işi yapan açıkça özne değildir ("öğretmen tarafından" sözü işi yapanı dolaylı olarak belirtir). Bu yüzden etken olamaz. C seçeneğinde “Ali, kitabı dikkatle okudu.” cümlesinde işi yapan özne “Ali”dir (etken). Fiil “okudu” nesne almıştır: “kitabı”. Bu nedenle fiil etken ve geçişlidir. D seçeneğinde “koştu” fiili özne tarafından yapılır (etken) ancak nesne almaz (geçişsiz). Bu yüzden etken-geçişli değildir. Doğru cevap C’dir.

1. Çözüm: Fiil çatısında önce işin kimin tarafından yapıldığına (etken/edilgen), sonra da fiilin nesne alıp almadığına (geçişli/geçişsiz) bakılır. A seçeneğinde “kapandı” fiili öznenin yaptığı bir iş gibi görünse de “kapı” işi yapan değil, işten etkilenen durumdadır; ayrıca nesne de yoktur. Bu nedenle etken-geçişli değildir. B seçeneğinde “kontrol edildi” fiili “-il” ekiyle edilgendir; işi yapan açıkça özne değildir ("öğretmen tarafından" sözü işi yapanı dolaylı olarak belirtir). Bu yüzden etken olamaz. C seçeneğinde “Ali, kitabı dikkatle okudu.” cümlesinde işi yapan özne “Ali”dir (etken). Fiil “okudu” nesne almıştır: “kitabı”. Bu nedenle fiil etken ve geçişlidir. D seçeneğinde “koştu” fiili özne tarafından yapılır (etken) ancak nesne almaz (geçişsiz). Bu yüzden etken-geçişli değildir. Doğru cevap C’dir.

Doğru cevap: B

Dönüşlü fiilde özne hem işi yapan hem de yapılan işten etkilenen kişidir. Bu tür fiillerde iş, öznenin kendisine yönelir. B seçeneğinde "Ayşe, sabah erkenden yıkandı." cümlesinde yıkanma işini yapan Ayşe’dir ve yıkanan (işten etkilenen) de yine Ayşe’dir. Bu nedenle fiil dönüşlü çatılıdır. A seçeneğinde "oynadı" fiili geçişsizdir; nesne almaz ve dönüşlülük yoktur. C seçeneğinde "anlattı" fiili geçişlidir ve "konuyu" nesnesi vardır; dönüşlü değildir. D seçeneğinde "salladı" fiilinde işi yapan "rüzgâr"dır, etkilenen "camlar"dır; özne kendi yaptığı işten etkilenmediği için dönüşlü değildir.

1. Çözüm: Dönüşlü fiilde özne hem işi yapan hem de yapılan işten etkilenen kişidir. Bu tür fiillerde iş, öznenin kendisine yönelir. B seçeneğinde "Ayşe, sabah erkenden yıkandı." cümlesinde yıkanma işini yapan Ayşe’dir ve yıkanan (işten etkilenen) de yine Ayşe’dir. Bu nedenle fiil dönüşlü çatılıdır. A seçeneğinde "oynadı" fiili geçişsizdir; nesne almaz ve dönüşlülük yoktur. C seçeneğinde "anlattı" fiili geçişlidir ve "konuyu" nesnesi vardır; dönüşlü değildir. D seçeneğinde "salladı" fiilinde işi yapan "rüzgâr"dır, etkilenen "camlar"dır; özne kendi yaptığı işten etkilenmediği için dönüşlü değildir.

Doğru cevap: C

Etken çatıda fiil, işi yapan öznesi belli olan bir cümlede kullanılır. Yani “kim yaptı?” sorusuna cümle içinden açıkça cevap bulunur. A seçeneğinde “dağıtıldı” fiili edilgendir; işi yapan “öğretmen” olsa da “tarafından” sözüyle verilmiş, fiil edilgen (-l/-n) yapıdadır. B seçeneğinde “yatılacak” fiili edilgen/özneleri belirsiz bir kullanımdır; “kim yatacak?” sorusunun öznesi cümlede açıkça yoktur. C seçeneğinde “terk etti” fiilinin öznesi “Öğrenciler”dir ve işi yapan açıkça bellidir. Bu nedenle fiil etken çatılıdır. D seçeneğinde “kapandı” fiili dönüşlü/oluş bildiren bir kullanımdır; işin özne tarafından bilinçli olarak yapılması anlamı yoktur. Etken çatıyı en net karşılayan seçenek C’dir.

1. Çözüm: Etken çatıda fiil, işi yapan öznesi belli olan bir cümlede kullanılır. Yani “kim yaptı?” sorusuna cümle içinden açıkça cevap bulunur. A seçeneğinde “dağıtıldı” fiili edilgendir; işi yapan “öğretmen” olsa da “tarafından” sözüyle verilmiş, fiil edilgen (-l/-n) yapıdadır. B seçeneğinde “yatılacak” fiili edilgen/özneleri belirsiz bir kullanımdır; “kim yatacak?” sorusunun öznesi cümlede açıkça yoktur. C seçeneğinde “terk etti” fiilinin öznesi “Öğrenciler”dir ve işi yapan açıkça bellidir. Bu nedenle fiil etken çatılıdır. D seçeneğinde “kapandı” fiili dönüşlü/oluş bildiren bir kullanımdır; işin özne tarafından bilinçli olarak yapılması anlamı yoktur. Etken çatıyı en net karşılayan seçenek C’dir.

Doğru cevap: D

Fiil çatısında “dönüşlü” fiillerde işi yapan özne ile işten etkilenen varlık aynıdır. Yani özne, yaptığı işi yine kendi üzerinde gerçekleştirir. Bu tür fiiller genellikle “-n, -l” ekleriyle kurulur. A) “oynadı” fiilinde özne (çocuk) işi yapar; ancak işin özneye döndüğü bir durum yoktur. Etkilenen ayrı bir varlık belirtilmez, dönüşlülük yoktur. B) “süsledi” fiilinde işi yapan “öğrenciler”, işten etkilenen ise “sınıf”tır. Özne ile etkilenen farklı olduğu için bu cümlede dönüşlü değil, geçişli (etken) kullanım vardır. C) “kalktı” fiilinde özne kendi hareketini yapar; ancak fiil nesne almaz ve dönüşlü çatı özelliği aranmaz. Dönüşlülük, öznenin yaptığı işin yine özne üzerinde gerçekleşmesi anlamını belirgin biçimde taşımalıdır. D) “tarandı” fiili “taranmak”tır ve özne (Ayşe) tarama işini kendi üzerinde gerçekleştirmektedir. Özne ile işten etkilenen aynı olduğu için bu cümlede fiil dönüşlü çatılıdır. Doğru cevap D’dir.

1. Çözüm: Fiil çatısında “dönüşlü” fiillerde işi yapan özne ile işten etkilenen varlık aynıdır. Yani özne, yaptığı işi yine kendi üzerinde gerçekleştirir. Bu tür fiiller genellikle “-n, -l” ekleriyle kurulur. A) “oynadı” fiilinde özne (çocuk) işi yapar; ancak işin özneye döndüğü bir durum yoktur. Etkilenen ayrı bir varlık belirtilmez, dönüşlülük yoktur. B) “süsledi” fiilinde işi yapan “öğrenciler”, işten etkilenen ise “sınıf”tır. Özne ile etkilenen farklı olduğu için bu cümlede dönüşlü değil, geçişli (etken) kullanım vardır. C) “kalktı” fiilinde özne kendi hareketini yapar; ancak fiil nesne almaz ve dönüşlü çatı özelliği aranmaz. Dönüşlülük, öznenin yaptığı işin yine özne üzerinde gerçekleşmesi anlamını belirgin biçimde taşımalıdır. D) “tarandı” fiili “taranmak”tır ve özne (Ayşe) tarama işini kendi üzerinde gerçekleştirmektedir. Özne ile işten etkilenen aynı olduğu için bu cümlede fiil dönüşlü çatılıdır. Doğru cevap D’dir.

Doğru cevap: C

Etken çatıda işi yapan özne bellidir ve fiil, öznenin yaptığı işi bildirir. “Ali, sınıf panosuna duyuruyu astı.” cümlesinde işi yapan özne “Ali”dir ve “astı” fiili öznenin yaptığı işi doğrudan anlatır; bu nedenle fiil etkendir. Diğer seçeneklerde fiiller etken değildir: A’da “kırıldı” işi yapan özneyi göstermeyen (kendiliğinden/edilgen anlamlı) bir kullanımdır. B’de “yapıldı” edilgendir; işi yapan belirtilmemiştir. D’de “açıldı” edilgendir ve “görevli tarafından” ifadesi işi yapanı gösterse de fiil yine edilgen çatıda kalır.

1. Çözüm: Etken çatıda işi yapan özne bellidir ve fiil, öznenin yaptığı işi bildirir. “Ali, sınıf panosuna duyuruyu astı.” cümlesinde işi yapan özne “Ali”dir ve “astı” fiili öznenin yaptığı işi doğrudan anlatır; bu nedenle fiil etkendir. Diğer seçeneklerde fiiller etken değildir: A’da “kırıldı” işi yapan özneyi göstermeyen (kendiliğinden/edilgen anlamlı) bir kullanımdır. B’de “yapıldı” edilgendir; işi yapan belirtilmemiştir. D’de “açıldı” edilgendir ve “görevli tarafından” ifadesi işi yapanı gösterse de fiil yine edilgen çatıda kalır.

Doğru cevap: A

Dönüşlü çatıda özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir. Bu tür fiiller genellikle “-n / -l” ekini alır ve “kendi kendine” anlamı sezdirir. A seçeneğinde “yıkandı” fiilinde işi yapan da (çocuk), işten etkilenen de yine çocuktur. Yani çocuk “kendi kendini yıkamıştır”; fiil dönüşlüdür. B’de “kapandı” fiili öznenin yaptığı bir işi değil, kapının kendiliğinden gerçekleşen durumunu bildirir (oluş fiili). C’de “anlattı” fiilinde özne işi başkasına yöneltir; etkilenen “konu/öğrenciler”dir, dönüşlülük yoktur. D’de “sulandı” fiili edilgendir; işi yapan belli değildir, çiçekler yapılan işten etkilenmiştir.

1. Çözüm: Dönüşlü çatıda özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir. Bu tür fiiller genellikle “-n / -l” ekini alır ve “kendi kendine” anlamı sezdirir. A seçeneğinde “yıkandı” fiilinde işi yapan da (çocuk), işten etkilenen de yine çocuktur. Yani çocuk “kendi kendini yıkamıştır”; fiil dönüşlüdür. B’de “kapandı” fiili öznenin yaptığı bir işi değil, kapının kendiliğinden gerçekleşen durumunu bildirir (oluş fiili). C’de “anlattı” fiilinde özne işi başkasına yöneltir; etkilenen “konu/öğrenciler”dir, dönüşlülük yoktur. D’de “sulandı” fiili edilgendir; işi yapan belli değildir, çiçekler yapılan işten etkilenmiştir.

Doğru cevap: B

Edilgen (pasif) fiillerde işi yapan (özne) belli değildir ya da cümlede belirtilmez; iş, özne tarafından yapılmıyor gibi görünür. Bu tür fiiller genellikle “-l / -n” eklerini alır ve “kim tarafından?” sorusuna cümlede cevap bulunamaz. B seçeneğinde “sulandı” fiili “sulamak” fiilinin edilgen biçimidir (sula-n-dı). Cümlede işi yapan kişi belirtilmemiştir; “Çiçekler kim tarafından sulandı?” sorusunun cevabı cümlede yoktur. Bu nedenle fiil edilgendir. A, C ve D seçeneklerinde ise fiiller etkindir: “kontrol etti, attı, hazırladı” fiillerinde işi yapan özneler (öğretmen, çocuk, annem) açıkça bellidir.

1. Çözüm: Edilgen (pasif) fiillerde işi yapan (özne) belli değildir ya da cümlede belirtilmez; iş, özne tarafından yapılmıyor gibi görünür. Bu tür fiiller genellikle “-l / -n” eklerini alır ve “kim tarafından?” sorusuna cümlede cevap bulunamaz. B seçeneğinde “sulandı” fiili “sulamak” fiilinin edilgen biçimidir (sula-n-dı). Cümlede işi yapan kişi belirtilmemiştir; “Çiçekler kim tarafından sulandı?” sorusunun cevabı cümlede yoktur. Bu nedenle fiil edilgendir. A, C ve D seçeneklerinde ise fiiller etkindir: “kontrol etti, attı, hazırladı” fiillerinde işi yapan özneler (öğretmen, çocuk, annem) açıkça bellidir.

Doğru cevap: C

Etken çatıda işi yapan özne bellidir ve fiil, işin özne tarafından yapıldığını gösterir. A seçeneğinde “sulandı” fiilinde işi yapan “çocuklar” olsa da “tarafından” ifadesiyle işin başkası tarafından yapıldığı belirtilmiştir; bu cümle edilgendir. B seçeneğinde “yapıldı” fiilinde işi yapan belli değildir; özne işi yapmaz, işin kimin tarafından yapıldığı söylenmez. Bu nedenle edilgen çatıdır. C seçeneğinde “Öğrenciler” öznesi işi bizzat yapmaktadır: “temizledi”. Fiil etken çatılıdır. D seçeneğinde “konuşuldu” fiilinde konuşan kişi belirtilmemiştir; işi yapan gizlidir. Bu da edilgen çatıdır.

1. Çözüm: Etken çatıda işi yapan özne bellidir ve fiil, işin özne tarafından yapıldığını gösterir. A seçeneğinde “sulandı” fiilinde işi yapan “çocuklar” olsa da “tarafından” ifadesiyle işin başkası tarafından yapıldığı belirtilmiştir; bu cümle edilgendir. B seçeneğinde “yapıldı” fiilinde işi yapan belli değildir; özne işi yapmaz, işin kimin tarafından yapıldığı söylenmez. Bu nedenle edilgen çatıdır. C seçeneğinde “Öğrenciler” öznesi işi bizzat yapmaktadır: “temizledi”. Fiil etken çatılıdır. D seçeneğinde “konuşuldu” fiilinde konuşan kişi belirtilmemiştir; işi yapan gizlidir. Bu da edilgen çatıdır.

Doğru cevap: B

Edilgen (pasif) fiillerde işi yapan (özne) belli değildir ya da söylenmez; cümlede özne, yapılan işten etkilenen varlık olur. Bu tür fiiller genellikle “-l, -n” ekleriyle kurulur. B seçeneğinde “açıldı” fiili “açmak” fiilinin edilgen biçimidir. Köprüyü kimin açtığı belirtilmemiştir; köprü açma işini yapan değil, açılma işinden etkilenen varlıktır. Bu nedenle cümle edilgendir. A, C ve D seçeneklerinde ise fiiller etkindir: “sundu” (öğrenciler sundu), “hazırladı” (babam hazırladı), “tartıştık” (biz tartıştık). Bu cümlelerde işi yapan özne açıkça bellidir.

1. Çözüm: Edilgen (pasif) fiillerde işi yapan (özne) belli değildir ya da söylenmez; cümlede özne, yapılan işten etkilenen varlık olur. Bu tür fiiller genellikle “-l, -n” ekleriyle kurulur. B seçeneğinde “açıldı” fiili “açmak” fiilinin edilgen biçimidir. Köprüyü kimin açtığı belirtilmemiştir; köprü açma işini yapan değil, açılma işinden etkilenen varlıktır. Bu nedenle cümle edilgendir. A, C ve D seçeneklerinde ise fiiller etkindir: “sundu” (öğrenciler sundu), “hazırladı” (babam hazırladı), “tartıştık” (biz tartıştık). Bu cümlelerde işi yapan özne açıkça bellidir.