8. Sınıf Türkçe 2. Dönem 1. Yazılı Testleri

Doğru cevap: C

Dönüşlü (refleksif) çatıda özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir. Bu tür fiiller genellikle “-n / -l” ekini alır ve eylem, öznenin kendi üzerinde gerçekleşir. seçeneğiC164nde “giyindi” fiilinde özne (o), giyinme işini kendi üzerinde yapar; yani işi yapan da etkilenen de aynı kişidir. Bu nedenle fiil dönüşlü çatıdadır. A ve C seçeneklerinde özne, işi başka bir nesne üzerinde yapmaktadır (“çiçekleri suladı”, “ödevleri dağıttı”); bu yüzden dönüşlü değildir. D seçeneğinde “kırıldı” fiilinde işi yapan belli değildir; cam kendiliğinden/etkeni belirtilmeden kırılmıştır. Bu, dönüşlü değil; edilgen (pasif) kullanıma örnektir.

1. Çözüm: Dönüşlü (refleksif) çatıda özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir. Bu tür fiiller genellikle “-n / -l” ekini alır ve eylem, öznenin kendi üzerinde gerçekleşir. seçeneğiC164nde “giyindi” fiilinde özne (o), giyinme işini kendi üzerinde yapar; yani işi yapan da etkilenen de aynı kişidir. Bu nedenle fiil dönüşlü çatıdadır. A ve C seçeneklerinde özne, işi başka bir nesne üzerinde yapmaktadır (“çiçekleri suladı”, “ödevleri dağıttı”); bu yüzden dönüşlü değildir. D seçeneğinde “kırıldı” fiilinde işi yapan belli değildir; cam kendiliğinden/etkeni belirtilmeden kırılmıştır. Bu, dönüşlü değil; edilgen (pasif) kullanıma örnektir.

Doğru cevap: C

Etken çatıda işi yapan özne bellidir ve fiil, öznenin yaptığı işi bildirir. “Ali, sınıf panosuna duyuruyu astı.” cümlesinde işi yapan özne “Ali”dir ve “astı” fiili öznenin yaptığı işi doğrudan anlatır; bu nedenle fiil etkendir. Diğer seçeneklerde fiiller etken değildir: A’da “kırıldı” işi yapan özneyi göstermeyen (kendiliğinden/edilgen anlamlı) bir kullanımdır. B’de “yapıldı” edilgendir; işi yapan belirtilmemiştir. D’de “açıldı” edilgendir ve “görevli tarafından” ifadesi işi yapanı gösterse de fiil yine edilgen çatıda kalır.

1. Çözüm: Etken çatıda işi yapan özne bellidir ve fiil, öznenin yaptığı işi bildirir. “Ali, sınıf panosuna duyuruyu astı.” cümlesinde işi yapan özne “Ali”dir ve “astı” fiili öznenin yaptığı işi doğrudan anlatır; bu nedenle fiil etkendir. Diğer seçeneklerde fiiller etken değildir: A’da “kırıldı” işi yapan özneyi göstermeyen (kendiliğinden/edilgen anlamlı) bir kullanımdır. B’de “yapıldı” edilgendir; işi yapan belirtilmemiştir. D’de “açıldı” edilgendir ve “görevli tarafından” ifadesi işi yapanı gösterse de fiil yine edilgen çatıda kalır.

Doğru cevap: C

Dönüşlü fiilde işi yapan özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir. Bu tür fiiller genellikle “-n / -l” ekleriyle kurulur ve çoğu zaman “kendi kendine” anlamı sezdirir. A seçeneğinde “temizledim” fiilinde işi yapan özne (ben), işin etkisini başka bir nesneye (evi) yöneltmiştir; fiil geçişli ve etkendir, dönüşlü değildir. B seçeneğinde “duyuruldu” fiili “-l” eki alsa da özne işi yapmaz; iş, belirsiz/örtük bir özne tarafından yapılmıştır. Bu nedenle fiil edilgendir (pasif). C seçeneğinde “kayboldu” fiilinde özne (çocuk) hem işi yapan hem de işten etkilenen konumdadır; çocuk “kendi kendine kaybolma” durumuna düşmüştür. Nesne yoktur ve fiil dönüşlü çatı özelliği gösterir. D seçeneğinde “kontrol etti” fiilinde özne (öğretmen) işi yapar, işin etkisi “ödevler” nesnesine yönelir; fiil etkendir ve geçişlidir. Bu yüzden dönüşlü değildir.

1. Çözüm: Dönüşlü fiilde işi yapan özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir. Bu tür fiiller genellikle “-n / -l” ekleriyle kurulur ve çoğu zaman “kendi kendine” anlamı sezdirir. A seçeneğinde “temizledim” fiilinde işi yapan özne (ben), işin etkisini başka bir nesneye (evi) yöneltmiştir; fiil geçişli ve etkendir, dönüşlü değildir. B seçeneğinde “duyuruldu” fiili “-l” eki alsa da özne işi yapmaz; iş, belirsiz/örtük bir özne tarafından yapılmıştır. Bu nedenle fiil edilgendir (pasif). C seçeneğinde “kayboldu” fiilinde özne (çocuk) hem işi yapan hem de işten etkilenen konumdadır; çocuk “kendi kendine kaybolma” durumuna düşmüştür. Nesne yoktur ve fiil dönüşlü çatı özelliği gösterir. D seçeneğinde “kontrol etti” fiilinde özne (öğretmen) işi yapar, işin etkisi “ödevler” nesnesine yönelir; fiil etkendir ve geçişlidir. Bu yüzden dönüşlü değildir.

Doğru cevap: D

Fiil çatısında “dönüşlü” fiillerde işi yapan özne ile işten etkilenen varlık aynıdır. Yani özne, yaptığı işi yine kendi üzerinde gerçekleştirir. Bu tür fiiller genellikle “-n, -l” ekleriyle kurulur. A) “oynadı” fiilinde özne (çocuk) işi yapar; ancak işin özneye döndüğü bir durum yoktur. Etkilenen ayrı bir varlık belirtilmez, dönüşlülük yoktur. B) “süsledi” fiilinde işi yapan “öğrenciler”, işten etkilenen ise “sınıf”tır. Özne ile etkilenen farklı olduğu için bu cümlede dönüşlü değil, geçişli (etken) kullanım vardır. C) “kalktı” fiilinde özne kendi hareketini yapar; ancak fiil nesne almaz ve dönüşlü çatı özelliği aranmaz. Dönüşlülük, öznenin yaptığı işin yine özne üzerinde gerçekleşmesi anlamını belirgin biçimde taşımalıdır. D) “tarandı” fiili “taranmak”tır ve özne (Ayşe) tarama işini kendi üzerinde gerçekleştirmektedir. Özne ile işten etkilenen aynı olduğu için bu cümlede fiil dönüşlü çatılıdır. Doğru cevap D’dir.

1. Çözüm: Fiil çatısında “dönüşlü” fiillerde işi yapan özne ile işten etkilenen varlık aynıdır. Yani özne, yaptığı işi yine kendi üzerinde gerçekleştirir. Bu tür fiiller genellikle “-n, -l” ekleriyle kurulur. A) “oynadı” fiilinde özne (çocuk) işi yapar; ancak işin özneye döndüğü bir durum yoktur. Etkilenen ayrı bir varlık belirtilmez, dönüşlülük yoktur. B) “süsledi” fiilinde işi yapan “öğrenciler”, işten etkilenen ise “sınıf”tır. Özne ile etkilenen farklı olduğu için bu cümlede dönüşlü değil, geçişli (etken) kullanım vardır. C) “kalktı” fiilinde özne kendi hareketini yapar; ancak fiil nesne almaz ve dönüşlü çatı özelliği aranmaz. Dönüşlülük, öznenin yaptığı işin yine özne üzerinde gerçekleşmesi anlamını belirgin biçimde taşımalıdır. D) “tarandı” fiili “taranmak”tır ve özne (Ayşe) tarama işini kendi üzerinde gerçekleştirmektedir. Özne ile işten etkilenen aynı olduğu için bu cümlede fiil dönüşlü çatılıdır. Doğru cevap D’dir.

Doğru cevap: A

Fiil çatısında “etken-geçişli” fiilde işi yapan belli bir özne vardır ve eylem bir nesneye yönelir. Bunu anlamanın pratik yolu, fiile “neyi / kimi?” sorusunu sormaktır. A şıkkında “oturdu” fiiline “neyi/kimi?” sorusu sorulamaz; nesne almaz. Bu yüzden geçişsizdir. şıkkıA264nda “hazırladı” fiiline “neyi?” sorusu sorulabilir: “yemeği” (nesne). Ayrıca işi yapan özne de bellidir: “Annem”. Bu nedenle etken ve geçişlidir. C şıkkında “kapandı” fiilinde işi yapan bir özne yoktur; kapı kendiliğinden kapanma durumundadır. Bu cümle etken-geçişli değildir. D şıkkında “konuşuldu” fiili “-l” ekiyle edilgen yapıdadır; işi yapan açıkça belirtilmemiştir. Bu yüzden etken değildir. Sonuç: Etken ve geçişli fiil şıkkıA698ndadır.

1. Çözüm: Fiil çatısında “etken-geçişli” fiilde işi yapan belli bir özne vardır ve eylem bir nesneye yönelir. Bunu anlamanın pratik yolu, fiile “neyi / kimi?” sorusunu sormaktır. A şıkkında “oturdu” fiiline “neyi/kimi?” sorusu sorulamaz; nesne almaz. Bu yüzden geçişsizdir. şıkkıA264nda “hazırladı” fiiline “neyi?” sorusu sorulabilir: “yemeği” (nesne). Ayrıca işi yapan özne de bellidir: “Annem”. Bu nedenle etken ve geçişlidir. C şıkkında “kapandı” fiilinde işi yapan bir özne yoktur; kapı kendiliğinden kapanma durumundadır. Bu cümle etken-geçişli değildir. D şıkkında “konuşuldu” fiili “-l” ekiyle edilgen yapıdadır; işi yapan açıkça belirtilmemiştir. Bu yüzden etken değildir. Sonuç: Etken ve geçişli fiil şıkkıA698ndadır.

Doğru cevap: D

şıkkıDnda “yıkandı” fiili “yıka-” köküne “-n” eki getirilerek kurulmuştur. Bu ek, fiile çatı özelliği kazandırır ve “yıkanmak” fiili cümlede öznenin yaptığı işin yine özneye döndüğünü gösterir: “Çocuk kendini yıkadı.” Bu nedenle fiil dönüşlüdür. Aynı zamanda “yıkandı” biçimi dışarıdan bir yapanı açıkça göstermediği ve “yıkama işi gerçekleşti” anlamı taşıdığı için edilgenlik görünümü de verir. Türkçede “-n/-l” ekli bazı fiiller (özellikle “yıkanmak, giyinmek, taranmak” gibi) hem dönüşlülük hem de edilgenlik görünümü taşıyabilir; ancak bu cümlede anlam açıkça “kendi kendine” olduğu için dönüşlülük belirgindir. B şıkkında “dağıtıldı” fiili edilgendir; işi yapan belirtilmemiştir ve özne (kitaplar) işi yapmaz, işten etkilenir. Dönüşlülük yoktur. C şıkkında “imzalandı” edilgendir; ayrıca “müdür tarafından” ifadesi yapanı gösterir. Dönüşlülük yoktur. D şıkkında “çıkarıldı” edilgendir; öğrenciler işi yapan değil, çıkarma işine maruz kalan öznedir. Dönüşlülük yoktur. Bu nedenle doğru cevap D985’dır.

1. Çözüm: şıkkıDnda “yıkandı” fiili “yıka-” köküne “-n” eki getirilerek kurulmuştur. Bu ek, fiile çatı özelliği kazandırır ve “yıkanmak” fiili cümlede öznenin yaptığı işin yine özneye döndüğünü gösterir: “Çocuk kendini yıkadı.” Bu nedenle fiil dönüşlüdür. Aynı zamanda “yıkandı” biçimi dışarıdan bir yapanı açıkça göstermediği ve “yıkama işi gerçekleşti” anlamı taşıdığı için edilgenlik görünümü de verir. Türkçede “-n/-l” ekli bazı fiiller (özellikle “yıkanmak, giyinmek, taranmak” gibi) hem dönüşlülük hem de edilgenlik görünümü taşıyabilir; ancak bu cümlede anlam açıkça “kendi kendine” olduğu için dönüşlülük belirgindir. B şıkkında “dağıtıldı” fiili edilgendir; işi yapan belirtilmemiştir ve özne (kitaplar) işi yapmaz, işten etkilenir. Dönüşlülük yoktur. C şıkkında “imzalandı” edilgendir; ayrıca “müdür tarafından” ifadesi yapanı gösterir. Dönüşlülük yoktur. D şıkkında “çıkarıldı” edilgendir; öğrenciler işi yapan değil, çıkarma işine maruz kalan öznedir. Dönüşlülük yoktur. Bu nedenle doğru cevap D985’dır.

Doğru cevap: A

Fiil çatısında “dönüşlü” fiillerde işi yapan özne ile işten etkilenen varlık aynıdır. Bu tür fiiller genellikle “-n / -l” eki alır ve cümlede gizli ya da açık bir “kendi” anlamı bulunur. A seçeneğinde “yıkandı” fiilinde “-n” dönüşlülük eki vardır. Cümlede çocuk hem yıkama işini yapan hem de bu işten etkilenen kişidir (çocuk kendini yıkamıştır). Bu nedenle fiil dönüşlü çatılıdır. B seçeneğinde “yıkadı” geçişli bir fiildir ve işi yapan (çocuk) ile işten etkilenen (yıkanan kişi/nesne) farklıdır; nesne belirtilmediği için eksiltili olsa da dönüşlü değildir. C seçeneğinde “yıkandırtıldı” yaptırma anlamı taşır (ettirgen + edilgen yapı). İşin başkasına yaptırılması söz konusudur; dönüşlü çatı değildir. D seçeneğinde “yıkanıldı” biçimi bu anlamda doğru ve yaygın bir kullanım değildir; ayrıca dönüşlülüğü kesin ve tartışmasız biçimde göstermez. Bu nedenle doğru cevap A’dır.

1. Çözüm: Fiil çatısında “dönüşlü” fiillerde işi yapan özne ile işten etkilenen varlık aynıdır. Bu tür fiiller genellikle “-n / -l” eki alır ve cümlede gizli ya da açık bir “kendi” anlamı bulunur. A seçeneğinde “yıkandı” fiilinde “-n” dönüşlülük eki vardır. Cümlede çocuk hem yıkama işini yapan hem de bu işten etkilenen kişidir (çocuk kendini yıkamıştır). Bu nedenle fiil dönüşlü çatılıdır. B seçeneğinde “yıkadı” geçişli bir fiildir ve işi yapan (çocuk) ile işten etkilenen (yıkanan kişi/nesne) farklıdır; nesne belirtilmediği için eksiltili olsa da dönüşlü değildir. C seçeneğinde “yıkandırtıldı” yaptırma anlamı taşır (ettirgen + edilgen yapı). İşin başkasına yaptırılması söz konusudur; dönüşlü çatı değildir. D seçeneğinde “yıkanıldı” biçimi bu anlamda doğru ve yaygın bir kullanım değildir; ayrıca dönüşlülüğü kesin ve tartışmasız biçimde göstermez. Bu nedenle doğru cevap A’dır.

Doğru cevap: D

Fiil çatısında geçişli fiiller, "neyi?" veya "kimi?" sorularına cevap verir; yani fiilin etkilediği bir nesne vardır. A seçeneğinde "koştu" fiiline "neyi/kimi?" soruları sorulamaz; cümlede nesne yoktur, fiil geçişsizdir. seçeneğiD221nde "yazdı" fiiline "neyi?" sorusunu sorabiliriz: "Neyi yazdı?" → "tahtaya (yazı yazdı)". Burada iş, bir nesneye yöneldiği için fiil geçişlidir. C seçeneğinde "geldi" fiili "neyi/kimi?" sorularına cevap vermez; nesne yoktur, geçişsizdir. D seçeneğinde "uçtu" fiili de "neyi/kimi?" sorularına cevap vermez; nesne yoktur, geçişsizdir. Bu nedenle doğru cevap D575'dir.

1. Çözüm: Fiil çatısında geçişli fiiller, "neyi?" veya "kimi?" sorularına cevap verir; yani fiilin etkilediği bir nesne vardır. A seçeneğinde "koştu" fiiline "neyi/kimi?" soruları sorulamaz; cümlede nesne yoktur, fiil geçişsizdir. seçeneğiD221nde "yazdı" fiiline "neyi?" sorusunu sorabiliriz: "Neyi yazdı?" → "tahtaya (yazı yazdı)". Burada iş, bir nesneye yöneldiği için fiil geçişlidir. C seçeneğinde "geldi" fiili "neyi/kimi?" sorularına cevap vermez; nesne yoktur, geçişsizdir. D seçeneğinde "uçtu" fiili de "neyi/kimi?" sorularına cevap vermez; nesne yoktur, geçişsizdir. Bu nedenle doğru cevap D575'dir.

Doğru cevap: D

seçeneğiDnde yüklem “kayboldu”dur. Bu fiilde işi yapan belli değildir; eylem öznenin isteğiyle/etkisiyle gerçekleşmiş gibi görünür ve özne aynı zamanda eylemden etkilenen konumdadır. Yani “çocuk” hem kaybolma eylemini gerçekleştiren (dönüşlü anlam: kendi kendine kaybolma) hem de bu eylemden etkilenen öznedir. Bu nedenle fiil dönüşlü özellik taşır; ayrıca işi yapan açıkça belirtilmediği için edilgenlik (etken öznenin belirsizliği) anlamı da vardır. A seçeneğinde “satıldı” fiili edilgendir; işi yapan belli değildir ancak dönüşlülük yoktur (tablolar kendi kendine satılmaz). C seçeneğinde “düzenlendi” edilgendir; ayrıca “tarafından” sözüyle işi yapan da belirtilmiştir, dönüşlü değildir. D seçeneğinde “kapandı” fiili rüzgâr etkisiyle gerçekleşen bir durum bildirir; edilgenlik/dönüşlülük değil, daha çok kendiliğinden olma anlamı (oluş) ağır basar ve dönüşlü- edilgen birleşik çatı özelliği taşımaz.

1. Çözüm: seçeneğiDnde yüklem “kayboldu”dur. Bu fiilde işi yapan belli değildir; eylem öznenin isteğiyle/etkisiyle gerçekleşmiş gibi görünür ve özne aynı zamanda eylemden etkilenen konumdadır. Yani “çocuk” hem kaybolma eylemini gerçekleştiren (dönüşlü anlam: kendi kendine kaybolma) hem de bu eylemden etkilenen öznedir. Bu nedenle fiil dönüşlü özellik taşır; ayrıca işi yapan açıkça belirtilmediği için edilgenlik (etken öznenin belirsizliği) anlamı da vardır. A seçeneğinde “satıldı” fiili edilgendir; işi yapan belli değildir ancak dönüşlülük yoktur (tablolar kendi kendine satılmaz). C seçeneğinde “düzenlendi” edilgendir; ayrıca “tarafından” sözüyle işi yapan da belirtilmiştir, dönüşlü değildir. D seçeneğinde “kapandı” fiili rüzgâr etkisiyle gerçekleşen bir durum bildirir; edilgenlik/dönüşlülük değil, daha çok kendiliğinden olma anlamı (oluş) ağır basar ve dönüşlü- edilgen birleşik çatı özelliği taşımaz.

Doğru cevap: B

Edilgen çatıda işi yapan belli değildir ya da önemli değildir; cümlede özne işi yapan değil, işten etkilenen konumdadır. Bu tür fiiller genellikle “-l / -n” ekleriyle kurulur ve “kim tarafından?” sorusuna net bir cevap verilmez. B seçeneğinde “yerleştirildi” fiili “-il” edilgenlik eki almıştır. Cümlede “Yeni kitaplar” işi yapan değil, yerleştirme işinden etkilenen öznedir. “Kim yerleştirdi?” sorusunun cevabı cümlede yoktur. A, C ve D seçeneklerinde ise fiiller etken çatılıdır: “temizledi, karşıladı, çözdü” fiillerinde işi yapan özneler (öğrenciler, babam, arkadaşım) açıkça bellidir. Bu nedenle doğru cevap B’dir.

1. Çözüm: Edilgen çatıda işi yapan belli değildir ya da önemli değildir; cümlede özne işi yapan değil, işten etkilenen konumdadır. Bu tür fiiller genellikle “-l / -n” ekleriyle kurulur ve “kim tarafından?” sorusuna net bir cevap verilmez. B seçeneğinde “yerleştirildi” fiili “-il” edilgenlik eki almıştır. Cümlede “Yeni kitaplar” işi yapan değil, yerleştirme işinden etkilenen öznedir. “Kim yerleştirdi?” sorusunun cevabı cümlede yoktur. A, C ve D seçeneklerinde ise fiiller etken çatılıdır: “temizledi, karşıladı, çözdü” fiillerinde işi yapan özneler (öğrenciler, babam, arkadaşım) açıkça bellidir. Bu nedenle doğru cevap B’dir.