8. Sınıf Türkçe 2. Dönem 1. Yazılı Testleri

Doğru cevap: B

Ettirgen fiil, işi yapan öznenin işi **bizzat yapmayıp başkasına yaptırması** ve fiilin genellikle **-dir/-tir, -ir/-ır/-ur/-ür** ekleriyle kurularak “yaptırma/sağlama” anlamı taşımasıdır. A) “anlattı” fiilinde işi yapan özne (öğretmen) işi kendisi yapmıştır. Bu nedenle çatı bakımından ettirgen değildir. B) “silinmesini … sağladı” ifadesinde müdür, koridorları kendisi silmez; bu işin yapılmasını **görevliye yaptırır/sağlar**. Burada iş, öznenin yönlendirmesiyle başkası tarafından gerçekleştirildiği için fiil çatı bakımından **ettirgendir**. C) “kapandı” fiilinde kapının kapanması kendiliğinden gerçekleşmiştir; işi yapan belli bir özne yoktur. Bu, ettirgen değil; öznenin etkilenip işin kendiliğinden olduğu bir kullanımdır. D) “yaptırdı” biçim olarak ettirgen gibi görünse de cümlede asıl fiil “tamirciye yaptırdı” yapısında nesne “oyuncağını”dır; ancak soru fiilin ettirgenliğini arar ve ettirgenlikte işi yaptıran özne, işi başkasına yaptırır. Bu cümlede de yaptırma vardır; fakat seçenekler içinde ettirgenliği açık ve doğrudan gösteren, işi başkasına yaptırma anlamını net biçimde veren cümle **B**’dir.

1. Çözüm: Ettirgen fiil, işi yapan öznenin işi **bizzat yapmayıp başkasına yaptırması** ve fiilin genellikle **-dir/-tir, -ir/-ır/-ur/-ür** ekleriyle kurularak “yaptırma/sağlama” anlamı taşımasıdır. A) “anlattı” fiilinde işi yapan özne (öğretmen) işi kendisi yapmıştır. Bu nedenle çatı bakımından ettirgen değildir. B) “silinmesini … sağladı” ifadesinde müdür, koridorları kendisi silmez; bu işin yapılmasını **görevliye yaptırır/sağlar**. Burada iş, öznenin yönlendirmesiyle başkası tarafından gerçekleştirildiği için fiil çatı bakımından **ettirgendir**. C) “kapandı” fiilinde kapının kapanması kendiliğinden gerçekleşmiştir; işi yapan belli bir özne yoktur. Bu, ettirgen değil; öznenin etkilenip işin kendiliğinden olduğu bir kullanımdır. D) “yaptırdı” biçim olarak ettirgen gibi görünse de cümlede asıl fiil “tamirciye yaptırdı” yapısında nesne “oyuncağını”dır; ancak soru fiilin ettirgenliğini arar ve ettirgenlikte işi yaptıran özne, işi başkasına yaptırır. Bu cümlede de yaptırma vardır; fakat seçenekler içinde ettirgenliği açık ve doğrudan gösteren, işi başkasına yaptırma anlamını net biçimde veren cümle **B**’dir.

Doğru cevap: A

A seçeneğinde “okuttu” fiili, “okumak” fiiline “-t/-dır” gibi ettirgenlik eki getirilerek oluşturulmuştur. Bu yapı, öznenin (öğretmenin) işi bizzat yapmadığını; başkasına (öğrencilere) yaptırdığını gösterir. Yani cümlede ettirgen çatı vardır. B seçeneğinde “okudu” fiilinde işi yapan özne “öğrenciler”dir; iş doğrudan özne tarafından yapılmıştır. Bu nedenle etken çatı vardır. C seçeneğinde “okundu” fiili “-n” ekiyle edilgen yapılmıştır. İşi yapan belli değildir; eylem özne tarafından yapılmaktan çok, öznenin (metnin) eylemden etkilendiği anlatılır. D seçeneğinde “birbirlerine okudular” ifadesi karşılıklılık bildirir; eylem karşılıklı yapılmıştır. Bu nedenle işteş (karşılıklı) çatı vardır. Bu yüzden doğru cevap A’dır.

1. Çözüm: A seçeneğinde “okuttu” fiili, “okumak” fiiline “-t/-dır” gibi ettirgenlik eki getirilerek oluşturulmuştur. Bu yapı, öznenin (öğretmenin) işi bizzat yapmadığını; başkasına (öğrencilere) yaptırdığını gösterir. Yani cümlede ettirgen çatı vardır. B seçeneğinde “okudu” fiilinde işi yapan özne “öğrenciler”dir; iş doğrudan özne tarafından yapılmıştır. Bu nedenle etken çatı vardır. C seçeneğinde “okundu” fiili “-n” ekiyle edilgen yapılmıştır. İşi yapan belli değildir; eylem özne tarafından yapılmaktan çok, öznenin (metnin) eylemden etkilendiği anlatılır. D seçeneğinde “birbirlerine okudular” ifadesi karşılıklılık bildirir; eylem karşılıklı yapılmıştır. Bu nedenle işteş (karşılıklı) çatı vardır. Bu yüzden doğru cevap A’dır.

Doğru cevap: D

Etken fiilde işi yapan özne bellidir ve işi bizzat özne gerçekleştirir. Bu tür cümlelerde genellikle “kim?” sorusuna cevap veren gerçek bir özne bulunur. A seçeneğinde “açıklandı” fiili edilgendir; işi kimin yaptığı belirtilmemiştir (Kim açıkladı? belli değil). B seçeneğinde “budandı” fiili de edilgendir; budama işini yapan kişi söylenmemiştir. D seçeneğinde “kapatıldı” fiili edilgendir; fiil “-ıl/-il” eki almış ve işi yapan belirtilmemiştir. seçeneğiD447nde “Öğrenciler sınıfı süsledi.” cümlesinde işi yapan özne “öğrenciler”dir ve süsleme işini onlar yapmıştır. Bu nedenle fiil etkendir ve doğru cevap D594’dir.

1. Çözüm: Etken fiilde işi yapan özne bellidir ve işi bizzat özne gerçekleştirir. Bu tür cümlelerde genellikle “kim?” sorusuna cevap veren gerçek bir özne bulunur. A seçeneğinde “açıklandı” fiili edilgendir; işi kimin yaptığı belirtilmemiştir (Kim açıkladı? belli değil). B seçeneğinde “budandı” fiili de edilgendir; budama işini yapan kişi söylenmemiştir. D seçeneğinde “kapatıldı” fiili edilgendir; fiil “-ıl/-il” eki almış ve işi yapan belirtilmemiştir. seçeneğiD447nde “Öğrenciler sınıfı süsledi.” cümlesinde işi yapan özne “öğrenciler”dir ve süsleme işini onlar yapmıştır. Bu nedenle fiil etkendir ve doğru cevap D594’dir.

Doğru cevap: D

Edilgen çatıda fiili yapan belli değildir; iş, özne tarafından yapılmaz. Bu tür fiiller genellikle “-l/-n” eki alır ve cümlede işi yapan bir "gizli özne" bulunur. Dönüşlü çatıda ise işi yapan da yapılan işten etkilenen de aynıdır; yani özne, eylemi kendi üzerinde gerçekleştirir. Dönüşlü fiiller de çoğunlukla “-n” ekiyle kurulur. seçeneğiD331nde “kapandı” fiili “kapan-” köküne “-dı” geçmiş zaman ekiyle kurulmuştur. “Kapanmak”ta “-n” eki vardır ve kapı, kendi kendine kapanma durumuna geçmiştir; eylem kapının üzerinde gerçekleşmiştir. Ayrıca cümlede işi yapan açıkça belirtilmediği için edilgenlik özelliği de taşır. Bu nedenle seçeneğiD629nde fiil hem edilgen hem dönüşlü çatılıdır. B ve D seçeneklerinde “yerleştirildi” ve “tartışıldı” fiilleri edilgendir; fakat dönüşlülük yoktur çünkü özne (kitaplar/konu) eylemi kendi kendine yapmış değildir. C seçeneğinde “özür diledi” etken çatılıdır; edilgenlik ya da dönüşlülük bulunmaz.

1. Çözüm: Edilgen çatıda fiili yapan belli değildir; iş, özne tarafından yapılmaz. Bu tür fiiller genellikle “-l/-n” eki alır ve cümlede işi yapan bir "gizli özne" bulunur. Dönüşlü çatıda ise işi yapan da yapılan işten etkilenen de aynıdır; yani özne, eylemi kendi üzerinde gerçekleştirir. Dönüşlü fiiller de çoğunlukla “-n” ekiyle kurulur. seçeneğiD331nde “kapandı” fiili “kapan-” köküne “-dı” geçmiş zaman ekiyle kurulmuştur. “Kapanmak”ta “-n” eki vardır ve kapı, kendi kendine kapanma durumuna geçmiştir; eylem kapının üzerinde gerçekleşmiştir. Ayrıca cümlede işi yapan açıkça belirtilmediği için edilgenlik özelliği de taşır. Bu nedenle seçeneğiD629nde fiil hem edilgen hem dönüşlü çatılıdır. B ve D seçeneklerinde “yerleştirildi” ve “tartışıldı” fiilleri edilgendir; fakat dönüşlülük yoktur çünkü özne (kitaplar/konu) eylemi kendi kendine yapmış değildir. C seçeneğinde “özür diledi” etken çatılıdır; edilgenlik ya da dönüşlülük bulunmaz.

Doğru cevap: A

Fiil çatısında önce fiilin etken mi edilgen mi olduğuna, sonra da geçişli mi geçişsiz mi olduğuna bakılır. A seçeneğinde “kontrol etti” fiilini yapan belli bir özne vardır: “öğretmen”. Ayrıca “neyi kontrol etti?” sorusuna “ödevleri” cevabı verildiği için fiil nesne alır. Bu yüzden fiil etken ve geçişlidir. B seçeneğinde “kontrol edildi” fiilinde işi yapan belli değildir; fiil “-l/-n” edilgenlik ekiyle edilgen çatılıdır. C seçeneğinde “koştu” fiili “neyi koştu?” şeklinde nesne alamaz; bu nedenle geçişsizdir. D seçeneğinde “açıldı” fiili işi öznenin kendi kendine yaptığı anlamını verir; bu cümlede edilgen-etken ayrımı yerine dönüşlü/oluş anlamı öne çıkar ve etken-geçişli değildir. Bu nedenle doğru cevap A'dır.

1. Çözüm: Fiil çatısında önce fiilin etken mi edilgen mi olduğuna, sonra da geçişli mi geçişsiz mi olduğuna bakılır. A seçeneğinde “kontrol etti” fiilini yapan belli bir özne vardır: “öğretmen”. Ayrıca “neyi kontrol etti?” sorusuna “ödevleri” cevabı verildiği için fiil nesne alır. Bu yüzden fiil etken ve geçişlidir. B seçeneğinde “kontrol edildi” fiilinde işi yapan belli değildir; fiil “-l/-n” edilgenlik ekiyle edilgen çatılıdır. C seçeneğinde “koştu” fiili “neyi koştu?” şeklinde nesne alamaz; bu nedenle geçişsizdir. D seçeneğinde “açıldı” fiili işi öznenin kendi kendine yaptığı anlamını verir; bu cümlede edilgen-etken ayrımı yerine dönüşlü/oluş anlamı öne çıkar ve etken-geçişli değildir. Bu nedenle doğru cevap A'dır.

Doğru cevap: C

Edilgen (pasif) çatıda işi yapan (özne) belli değildir; fiil genellikle "-l" veya "-n" eki alır ve cümlede işi yapan kişi açıkça söylenmez. seçeneğiC140nde "Sınıf, tören için süslendi." cümlesinde "süslendi" fiili "-n" eki almıştır. Süsleme işini kimin yaptığı belirtilmemiştir; sınıf bu işten etkilenen durumdadır. Bu nedenle fiil edilgendir. A seçeneğinde "kontrol etti" fiilinde işi yapan özne bellidir (öğretmen). C seçeneğinde "verdi" fiilinde işi yapan özne bellidir (Ali). D seçeneğinde "oynadı" fiilinde işi yapan özne bellidir (çocuklar). Bu üçünde fiil etken çatılıdır.

1. Çözüm: Edilgen (pasif) çatıda işi yapan (özne) belli değildir; fiil genellikle "-l" veya "-n" eki alır ve cümlede işi yapan kişi açıkça söylenmez. seçeneğiC140nde "Sınıf, tören için süslendi." cümlesinde "süslendi" fiili "-n" eki almıştır. Süsleme işini kimin yaptığı belirtilmemiştir; sınıf bu işten etkilenen durumdadır. Bu nedenle fiil edilgendir. A seçeneğinde "kontrol etti" fiilinde işi yapan özne bellidir (öğretmen). C seçeneğinde "verdi" fiilinde işi yapan özne bellidir (Ali). D seçeneğinde "oynadı" fiilinde işi yapan özne bellidir (çocuklar). Bu üçünde fiil etken çatılıdır.

Doğru cevap: C

Dönüşlü fiilde özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir. Bu çatıda fiil çoğunlukla “-n, -l” eklerini alır; ancak önemli olan ek değil, **işin özneye dönmesi**dir. “Kendi kendini …” anlamı sezdirir. seçeneğiC200nde “Çocuk, … tarandı.” cümlesinde özne “çocuk”tur. “Taranmak” eylemi çocuğun yaptığı bir eylem gibi düşünüldüğünde, etkilenen de yine çocuktur: “Çocuk (kendi kendini) taradı.” Bu nedenle fiil **dönüşlü çatılıdır**. A seçeneğinde “boşaltıldı” fiilinde işi yapan belli değildir; özne işi yapmaz, yalnızca işten etkilenir. Bu, **edilgen** çatıdır. C seçeneğinde “tükendi” fiilinde bir işi yapan yoktur; “kitaplar” kendiliğinden bitmiş/sona ermiş gibi verilir. Bu, **oluş fiili**dir; dönüşlülük yoktur. D seçeneğinde “onardı” fiilinde işi yapan “usta”, etkilenen “kapı”dır. Fiil **etken** çatılıdır; iş özneye dönmez.

1. Çözüm: Dönüşlü fiilde özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir. Bu çatıda fiil çoğunlukla “-n, -l” eklerini alır; ancak önemli olan ek değil, **işin özneye dönmesi**dir. “Kendi kendini …” anlamı sezdirir. seçeneğiC200nde “Çocuk, … tarandı.” cümlesinde özne “çocuk”tur. “Taranmak” eylemi çocuğun yaptığı bir eylem gibi düşünüldüğünde, etkilenen de yine çocuktur: “Çocuk (kendi kendini) taradı.” Bu nedenle fiil **dönüşlü çatılıdır**. A seçeneğinde “boşaltıldı” fiilinde işi yapan belli değildir; özne işi yapmaz, yalnızca işten etkilenir. Bu, **edilgen** çatıdır. C seçeneğinde “tükendi” fiilinde bir işi yapan yoktur; “kitaplar” kendiliğinden bitmiş/sona ermiş gibi verilir. Bu, **oluş fiili**dir; dönüşlülük yoktur. D seçeneğinde “onardı” fiilinde işi yapan “usta”, etkilenen “kapı”dır. Fiil **etken** çatılıdır; iş özneye dönmez.

Doğru cevap: B

Dönüşlü fiilde özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir. Bu tür fiillerde genellikle "-n" eki görülür ve cümleye "kendi kendine" anlamı eklenebilir. seçeneğiB151nde "tarandı" fiili dönüşlüdür: Ali, kendi kendini taramıştır. Yani işi yapan da etkilenen de Ali’dir. A seçeneğinde "koştu" etken fiildir; özne sadece işi yapar, işin kendisine yönelmesi söz konusu değildir. B seçeneğinde "karşılandı" edilgen fiildir; işi yapan belli değildir. D seçeneğinde "kontrol etti" etken fiildir; özne (öğretmen) işi yapar, işten etkilenen "ödevler"dir.

1. Çözüm: Dönüşlü fiilde özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir. Bu tür fiillerde genellikle "-n" eki görülür ve cümleye "kendi kendine" anlamı eklenebilir. seçeneğiB151nde "tarandı" fiili dönüşlüdür: Ali, kendi kendini taramıştır. Yani işi yapan da etkilenen de Ali’dir. A seçeneğinde "koştu" etken fiildir; özne sadece işi yapar, işin kendisine yönelmesi söz konusu değildir. B seçeneğinde "karşılandı" edilgen fiildir; işi yapan belli değildir. D seçeneğinde "kontrol etti" etken fiildir; özne (öğretmen) işi yapar, işten etkilenen "ödevler"dir.

Doğru cevap: D

Fiil çatısında **edilgen** fiillerde işi yapan (özne) belli değildir; eylem, özne tarafından yapılmaz, özne eylemden etkilenir. Bu tür fiiller genellikle **-l / -n** ekleriyle kurulur: "yapıldı, kapatıldı, bildirildi" gibi. **Dönüşlü** fiillerde ise özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir; yani eylem özneye döner. Dönüşlü fiiller de çoğunlukla **-n** ekiyle kurulur: "giyinmek, hazırlanmak, taranmak" gibi. Seçenekleri inceleyelim: **A) "hazırlandı"** fiilinde özne (bütün sınıf) hem işi yapar hem de hazırlanan yine kendisidir. Yani eylem özneye döner → **dönüşlü**. Ayrıca fiil biçim olarak "hazırlan-" yapısıyla **-n** eki aldığı için edilgenlik biçimsel olarak görülse de anlamca öznenin kendini hazırlaması söz konusudur; bu tür fiiller 8. Sınıf düzeyinde **edilgen-dönüşlü ortak biçimli** (dönüşlü anlamlı) kabul edilir. Bu yüzden doğru seçenek **A**'dır. **B) "yerleştirildi"**, **C) "bildirildi"**, **D) "kapatıldı"** fiillerinde işi yapan belli değildir; özne (kitaplar/kararlar/pencereler) işi yapmaz, yapılan işten etkilenir → yalnızca **edilgen** çatı vardır, dönüşlülük yoktur. Sonuç: **A**

1. Çözüm: Fiil çatısında **edilgen** fiillerde işi yapan (özne) belli değildir; eylem, özne tarafından yapılmaz, özne eylemden etkilenir. Bu tür fiiller genellikle **-l / -n** ekleriyle kurulur: "yapıldı, kapatıldı, bildirildi" gibi. **Dönüşlü** fiillerde ise özne, yaptığı işten yine kendisi etkilenir; yani eylem özneye döner. Dönüşlü fiiller de çoğunlukla **-n** ekiyle kurulur: "giyinmek, hazırlanmak, taranmak" gibi. Seçenekleri inceleyelim: **A) "hazırlandı"** fiilinde özne (bütün sınıf) hem işi yapar hem de hazırlanan yine kendisidir. Yani eylem özneye döner → **dönüşlü**. Ayrıca fiil biçim olarak "hazırlan-" yapısıyla **-n** eki aldığı için edilgenlik biçimsel olarak görülse de anlamca öznenin kendini hazırlaması söz konusudur; bu tür fiiller 8. Sınıf düzeyinde **edilgen-dönüşlü ortak biçimli** (dönüşlü anlamlı) kabul edilir. Bu yüzden doğru seçenek **A**'dır. **B) "yerleştirildi"**, **C) "bildirildi"**, **D) "kapatıldı"** fiillerinde işi yapan belli değildir; özne (kitaplar/kararlar/pencereler) işi yapmaz, yapılan işten etkilenir → yalnızca **edilgen** çatı vardır, dönüşlülük yoktur. Sonuç: **A**

Doğru cevap: D

Dönüşlü fiilde işi yapan (özne) aynı zamanda işten etkilenen varlıktır; yani eylem öznenin kendisine yönelir. Bu tür fiillerde çoğunlukla “kendi kendine” anlamı sezilir. seçeneğiD170nde “Çocuk, … yıkandı.” cümlesinde yıkanma eylemini yapan da çocuk, yıkanan (eylemden etkilenen) da çocuktur. Bu nedenle fiil dönüşlüdür. B seçeneğinde “kontrol etti” fiilinde işi yapan özne “öğretmen”, etkilenen ise “ödevler”dir; özne kendi üzerinde bir iş yapmadığı için dönüşlü değildir (etken-geçişli). C seçeneğinde “kırdı” fiilinde işi yapan “rüzgâr”, etkilenen “dallar”dır; dönüşlülük yoktur (etken-geçişli). D seçeneğinde “taşındı” fiilinde işi yapan “görevliler” açıkça belirtilmiş, “kitaplar” ise eylemden etkilenen durumundadır; bu yapı edilgendir, dönüşlü değildir. Bu yüzden doğru cevap D768’dır.

1. Çözüm: Dönüşlü fiilde işi yapan (özne) aynı zamanda işten etkilenen varlıktır; yani eylem öznenin kendisine yönelir. Bu tür fiillerde çoğunlukla “kendi kendine” anlamı sezilir. seçeneğiD170nde “Çocuk, … yıkandı.” cümlesinde yıkanma eylemini yapan da çocuk, yıkanan (eylemden etkilenen) da çocuktur. Bu nedenle fiil dönüşlüdür. B seçeneğinde “kontrol etti” fiilinde işi yapan özne “öğretmen”, etkilenen ise “ödevler”dir; özne kendi üzerinde bir iş yapmadığı için dönüşlü değildir (etken-geçişli). C seçeneğinde “kırdı” fiilinde işi yapan “rüzgâr”, etkilenen “dallar”dır; dönüşlülük yoktur (etken-geçişli). D seçeneğinde “taşındı” fiilinde işi yapan “görevliler” açıkça belirtilmiş, “kitaplar” ise eylemden etkilenen durumundadır; bu yapı edilgendir, dönüşlü değildir. Bu yüzden doğru cevap D768’dır.