8. Sınıf Türkçe Cümlenin Ögeleri Testleri

Doğru cevap: B

Cümlenin yüklemi, yargıyı bildiren ve iş/oluş/hareketi belirten ögedir. Bu cümlede yargıyı bildiren bölüm “tahtaya örnekler yazdı” ifadesidir; asıl eylem “yazdı”dır. “Öğretmen” işi yapan olduğu için özne; “konuyu” belirtili nesne; “daha iyi anlamamız için” amaç bildiren zarf tümlecidir. “Tahtaya” ise yer-yön bildirdiği için dolaylı tümleçtir. Altı çizili bölüm, cümlenin yargısını taşıyan “yazdı” fiilini de kapsadığı için cümlede yüklem görevindedir.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi, yargıyı bildiren ve iş/oluş/hareketi belirten ögedir. Bu cümlede yargıyı bildiren bölüm “tahtaya örnekler yazdı” ifadesidir; asıl eylem “yazdı”dır. “Öğretmen” işi yapan olduğu için özne; “konuyu” belirtili nesne; “daha iyi anlamamız için” amaç bildiren zarf tümlecidir. “Tahtaya” ise yer-yön bildirdiği için dolaylı tümleçtir. Altı çizili bölüm, cümlenin yargısını taşıyan “yazdı” fiilini de kapsadığı için cümlede yüklem görevindedir.

Doğru cevap: A

Cümlede yüklem “ödüllendirdi”dir. “Ödüllendirdi” eylemini yapan “öğretmen” olduğundan özne “Öğretmen”dir. Altı çizili “tören sonunda” bölümüne yükleme “Ne zaman ödüllendirdi?” sorusu sorulur. Cevap “tören sonunda” olduğuna göre bu bölüm, eylemin zamanını bildiren zarf tümlecidir (zaman tümleci). Diğer ögelerle karışmaması için: “projeyi zamanında bitiren öğrencileri” kısmı “kimi ödüllendirdi?” sorusuna cevap verdiği için nesnedir. Cümlede yönelme/ayrılma/bulunma ekiyle kurulmuş bir dolaylı tümleç yoktur.

1. Çözüm: Cümlede yüklem “ödüllendirdi”dir. “Ödüllendirdi” eylemini yapan “öğretmen” olduğundan özne “Öğretmen”dir. Altı çizili “tören sonunda” bölümüne yükleme “Ne zaman ödüllendirdi?” sorusu sorulur. Cevap “tören sonunda” olduğuna göre bu bölüm, eylemin zamanını bildiren zarf tümlecidir (zaman tümleci). Diğer ögelerle karışmaması için: “projeyi zamanında bitiren öğrencileri” kısmı “kimi ödüllendirdi?” sorusuna cevap verdiği için nesnedir. Cümlede yönelme/ayrılma/bulunma ekiyle kurulmuş bir dolaylı tümleç yoktur.

Doğru cevap: C

Cümlenin yüklemi “açıkladı”dır. “Açıkladı” yükleminin neyi açıkladığını bulmak için “neyi?” sorusu sorulur. “Açıkladı (neyi?) soruyu” ifadesi belirtili nesnedir. Ancak soruda altı çizili bölüm soruluyor: “sınıfta dikkatle dinleyen öğrencilere”. Bu bölüm, “açıkladı” eyleminin kime yapıldığını bildirir. “Kime?” sorusu sorulduğunda “öğrencilere” cevabı alınır. “Öğrencilere” sözcüğü -e hâl eki aldığı için bu bölüm “dolaylı tümleç” gibi düşünülebilir; fakat burada altı çizili bölüm, “soruyu” sözcüğünü niteleyen bir sıfat-fiil grubudur: “sınıfta dikkatle dinleyen (öğrenciler)”. Bu grup, cümlede “öğrencilere” ile birlikte bir bütün olarak “soruyu”nun hangi öğrencilere açıklandığını belirtir ve “soruyu” ile ilişkili olarak nesneyi tamamlar. Bu nedenle altı çizili bölüm, cümlede “soruyu” ifadesini belirleyip tamamlayan yapı olarak “belirtili nesne” ile birlikte nesne görevinde değerlendirilir. Doğru cevap C’dir.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi “açıkladı”dır. “Açıkladı” yükleminin neyi açıkladığını bulmak için “neyi?” sorusu sorulur. “Açıkladı (neyi?) soruyu” ifadesi belirtili nesnedir. Ancak soruda altı çizili bölüm soruluyor: “sınıfta dikkatle dinleyen öğrencilere”. Bu bölüm, “açıkladı” eyleminin kime yapıldığını bildirir. “Kime?” sorusu sorulduğunda “öğrencilere” cevabı alınır. “Öğrencilere” sözcüğü -e hâl eki aldığı için bu bölüm “dolaylı tümleç” gibi düşünülebilir; fakat burada altı çizili bölüm, “soruyu” sözcüğünü niteleyen bir sıfat-fiil grubudur: “sınıfta dikkatle dinleyen (öğrenciler)”. Bu grup, cümlede “öğrencilere” ile birlikte bir bütün olarak “soruyu”nun hangi öğrencilere açıklandığını belirtir ve “soruyu” ile ilişkili olarak nesneyi tamamlar. Bu nedenle altı çizili bölüm, cümlede “soruyu” ifadesini belirleyip tamamlayan yapı olarak “belirtili nesne” ile birlikte nesne görevinde değerlendirilir. Doğru cevap C’dir.

Doğru cevap: C

Cümlede yüklem "değerlendirme yaptı"dır. Yükleme sorular sorarak ögeleri buluruz. Altı çizili bölüm "öğrencileriyle" ifadesidir. Bu ifade yükleme "neyle / kiminle?" sorusunu cevaplar: "Öğretmen değerlendirmeyi kiminle yaptı?" → "öğrencileriyle". "İle" edatıyla kurulan ve yüklemin gerçekleşme biçimini/beraberlik durumunu bildiren bu tür ifadeler zarf tümleci (durum zarf tümleci) görevindedir. Dolaylı tümleç olsaydı "kime, kimde, kimden" sorularına cevap vermesi ve genellikle -e, -de, -den eklerini alması beklenirdi. Bu nedenle doğru cevap C seçeneğidir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem "değerlendirme yaptı"dır. Yükleme sorular sorarak ögeleri buluruz. Altı çizili bölüm "öğrencileriyle" ifadesidir. Bu ifade yükleme "neyle / kiminle?" sorusunu cevaplar: "Öğretmen değerlendirmeyi kiminle yaptı?" → "öğrencileriyle". "İle" edatıyla kurulan ve yüklemin gerçekleşme biçimini/beraberlik durumunu bildiren bu tür ifadeler zarf tümleci (durum zarf tümleci) görevindedir. Dolaylı tümleç olsaydı "kime, kimde, kimden" sorularına cevap vermesi ve genellikle -e, -de, -den eklerini alması beklenirdi. Bu nedenle doğru cevap C seçeneğidir.

Doğru cevap: B

Cümlede yüklem "yazdı"dır. Yükleme "nasıl yazdı?" sorusu sorulur. "Tahtaya büyük harflerle" ifadesi, yazma işinin yapılma biçimini bildirir ve "nasıl?" sorusuna cevap verir. Bu nedenle zarf tümlecidir. Diğer seçenekler: Nesne "neyi yazdı?" sorusuna cevap verir (bu cümlede "soruyu"). Yer tamlayıcısı "nereye?" sorusuna cevap verir (bu cümlede "tahtaya" tek başına yer tamlayıcısıdır; ancak altı çizili bölüm bütünüyle yer değil, biçim de içerdiği için zarf tümleci kabul edilir). Özne ise işi yapan "öğretmen"dir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem "yazdı"dır. Yükleme "nasıl yazdı?" sorusu sorulur. "Tahtaya büyük harflerle" ifadesi, yazma işinin yapılma biçimini bildirir ve "nasıl?" sorusuna cevap verir. Bu nedenle zarf tümlecidir. Diğer seçenekler: Nesne "neyi yazdı?" sorusuna cevap verir (bu cümlede "soruyu"). Yer tamlayıcısı "nereye?" sorusuna cevap verir (bu cümlede "tahtaya" tek başına yer tamlayıcısıdır; ancak altı çizili bölüm bütünüyle yer değil, biçim de içerdiği için zarf tümleci kabul edilir). Özne ise işi yapan "öğretmen"dir.

Doğru cevap: A

Cümlede yüklem "kutladı"dır. Yüklemi gerçekleştiren kişi/varlık "Öğretmen" olduğundan özne "Öğretmen"dir. "Neyi kutladı?" sorusuna cevap veren "projeyi bitiren öğrencileri" ifadesi nesnedir. Altı çizili "tören sırasında" ifadesi, kutlama eyleminin ne zaman/hangi durumda yapıldığını bildirir. Yükleme "ne zaman?" sorusu sorulduğunda "tören sırasında" cevabı alınır. Bu nedenle bu söz grubu zarf tümlecidir. "Dolaylı tümleç" olabilmesi için "kime, kime göre, nerede, nereye, nereden" gibi sorulara cevap vermesi ve genellikle -e, -de, -den eklerini yer-yön anlamıyla taşıması beklenir. Burada ise zaman anlamı baskın olduğu için doğru cevap zarf tümlecidir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem "kutladı"dır. Yüklemi gerçekleştiren kişi/varlık "Öğretmen" olduğundan özne "Öğretmen"dir. "Neyi kutladı?" sorusuna cevap veren "projeyi bitiren öğrencileri" ifadesi nesnedir. Altı çizili "tören sırasında" ifadesi, kutlama eyleminin ne zaman/hangi durumda yapıldığını bildirir. Yükleme "ne zaman?" sorusu sorulduğunda "tören sırasında" cevabı alınır. Bu nedenle bu söz grubu zarf tümlecidir. "Dolaylı tümleç" olabilmesi için "kime, kime göre, nerede, nereye, nereden" gibi sorulara cevap vermesi ve genellikle -e, -de, -den eklerini yer-yön anlamıyla taşıması beklenir. Burada ise zaman anlamı baskın olduğu için doğru cevap zarf tümlecidir.

Doğru cevap: A

Cümlede yüklem "tebrik etti"dir. Yüklemin yaptığı işi gerçekleştiren "Öğretmen" özne olur. Altı çizili bölüm "törenin sonunda" ifadesidir. Bu ifade "ne zaman tebrik etti?" sorusuna cevap verir. Zaman bildiren söz grupları cümlede zarf tümleci (zarf tamlayıcısı) görevindedir. Diğer öğelerle karıştırmamak için: "projeyi bitiren öğrencileri" kısmı "kimi tebrik etti?" sorusuna cevap verdiği için nesnedir. "törenin sonunda" ise yer-yön değil, zaman bildirdiğinden dolaylı tümleç olamaz. Bu nedenle doğru cevap zarf tümlecidir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem "tebrik etti"dir. Yüklemin yaptığı işi gerçekleştiren "Öğretmen" özne olur. Altı çizili bölüm "törenin sonunda" ifadesidir. Bu ifade "ne zaman tebrik etti?" sorusuna cevap verir. Zaman bildiren söz grupları cümlede zarf tümleci (zarf tamlayıcısı) görevindedir. Diğer öğelerle karıştırmamak için: "projeyi bitiren öğrencileri" kısmı "kimi tebrik etti?" sorusuna cevap verdiği için nesnedir. "törenin sonunda" ise yer-yön değil, zaman bildirdiğinden dolaylı tümleç olamaz. Bu nedenle doğru cevap zarf tümlecidir.

Doğru cevap: D

Cümlede yüklem "dinledi" sözcüğüdür. "Kim dinledi?" sorusunun cevabı "Öğretmen" olduğu için özne "Öğretmen"dir. "Neyi dinledi?" sorusuna cevap veren bölüm "öğrencilerin sorularını" olduğundan bu bölüm nesnedir. Altı çizili "sabırla" ise "dinledi" eyleminin nasıl yapıldığını bildirir. Yani "Nasıl dinledi?" sorusuna cevap verir. Bu nedenle "sabırla" cümlede zarf tümleci görevindedir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem "dinledi" sözcüğüdür. "Kim dinledi?" sorusunun cevabı "Öğretmen" olduğu için özne "Öğretmen"dir. "Neyi dinledi?" sorusuna cevap veren bölüm "öğrencilerin sorularını" olduğundan bu bölüm nesnedir. Altı çizili "sabırla" ise "dinledi" eyleminin nasıl yapıldığını bildirir. Yani "Nasıl dinledi?" sorusuna cevap verir. Bu nedenle "sabırla" cümlede zarf tümleci görevindedir.

Doğru cevap: B

Cümlenin yüklemi “dinledi”dir. “Dinlemek” geçişli bir fiildir ve “neyi / kimi?” sorusuna cevap veren bir nesne alır. Altı çizili “öğrencileri” sözcüğüne yüklem sorulur: “Öğretmen, kimi dikkatle dinledi?” → “öğrencileri”. Bu, belirtili nesnedir (-(y)i eki almıştır) ve cümlede “nesne (düz tümleç)” görevindedir. Diğer seçenekler bu cümleye uymaz: Özne “Öğretmen”dir; dolaylı tümleç genellikle “-e, -de, -den” hâl ekleriyle olur (ör. “sınıfta” gibi); zarf tümleci ise “nasıl?” sorusuna cevap veren “dikkatle”dir.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi “dinledi”dir. “Dinlemek” geçişli bir fiildir ve “neyi / kimi?” sorusuna cevap veren bir nesne alır. Altı çizili “öğrencileri” sözcüğüne yüklem sorulur: “Öğretmen, kimi dikkatle dinledi?” → “öğrencileri”. Bu, belirtili nesnedir (-(y)i eki almıştır) ve cümlede “nesne (düz tümleç)” görevindedir. Diğer seçenekler bu cümleye uymaz: Özne “Öğretmen”dir; dolaylı tümleç genellikle “-e, -de, -den” hâl ekleriyle olur (ör. “sınıfta” gibi); zarf tümleci ise “nasıl?” sorusuna cevap veren “dikkatle”dir.

Doğru cevap: C

Cümlede yüklem "anlattı"dır. Yüklemi yapan kişi "Öğretmen" olduğu için özne "öğretmen"dir. Altı çizili "örneklerle" sözcüğü "nasıl anlattı?" sorusuna cevap verir. Yani anlatma işinin yapılma biçimini bildirir. Bu nedenle "örneklerle" zarf tümlecidir. Dolaylı tümleç olsaydı "kime, neye, kimden, nereden" gibi sorulara cevap verirdi (örn. "öğrencilere anlattı"). Nesne olsaydı "neyi" sorusuna cevap verirdi (örn. "konuyu anlattı"). Burada "örneklerle" bu sorulara değil, "nasıl" sorusuna cevap verdiği için doğru cevap zarf tümlecidir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem "anlattı"dır. Yüklemi yapan kişi "Öğretmen" olduğu için özne "öğretmen"dir. Altı çizili "örneklerle" sözcüğü "nasıl anlattı?" sorusuna cevap verir. Yani anlatma işinin yapılma biçimini bildirir. Bu nedenle "örneklerle" zarf tümlecidir. Dolaylı tümleç olsaydı "kime, neye, kimden, nereden" gibi sorulara cevap verirdi (örn. "öğrencilere anlattı"). Nesne olsaydı "neyi" sorusuna cevap verirdi (örn. "konuyu anlattı"). Burada "örneklerle" bu sorulara değil, "nasıl" sorusuna cevap verdiği için doğru cevap zarf tümlecidir.