8. Sınıf Türkçe Cümlenin Ögeleri Testleri

Doğru cevap: A

Cümlenin yüklemi “gösterdi”dir. Yüklem, “öğretmen”in yaptığı işi bildirir. Altı çizili bölüm “konuyu daha iyi anlamaları için” ifadesidir. Bu söz öbeği, eylemin hangi amaçla yapıldığını bildirir. “Niçin/hangi amaçla gösterdi?” sorusuna cevap verir: “Konuyu daha iyi anlamaları için.” Bu nedenle görevı amaç bildiren zarf tümlecidir. Dolaylı tümleç, “-e/-de/-den” hâl ekleriyle genellikle yönelme-bulunma-çıkma bildirir; burada böyle bir görev yoktur. Nesne, “neyi/kimi gösterdi?” sorusuna cevap olur; cümlede bu soru “birkaç örnek daha” ile karşılanır. Özne ise işi yapan “öğretmen”dir. Bu yüzden doğru cevap zarf tümlecidir.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi “gösterdi”dir. Yüklem, “öğretmen”in yaptığı işi bildirir. Altı çizili bölüm “konuyu daha iyi anlamaları için” ifadesidir. Bu söz öbeği, eylemin hangi amaçla yapıldığını bildirir. “Niçin/hangi amaçla gösterdi?” sorusuna cevap verir: “Konuyu daha iyi anlamaları için.” Bu nedenle görevı amaç bildiren zarf tümlecidir. Dolaylı tümleç, “-e/-de/-den” hâl ekleriyle genellikle yönelme-bulunma-çıkma bildirir; burada böyle bir görev yoktur. Nesne, “neyi/kimi gösterdi?” sorusuna cevap olur; cümlede bu soru “birkaç örnek daha” ile karşılanır. Özne ise işi yapan “öğretmen”dir. Bu yüzden doğru cevap zarf tümlecidir.

Doğru cevap: B

Cümlede yüklem “tamamlaman gerekiyor”dur. “Bu projeyi” ifadesi yüklemin etkilediği varlığı gösterir ve “neyi?” sorusuna cevap verdiği için belirtili nesnedir. Altı çizili “yarına kadar” ifadesi ise eylemin zaman sınırını bildirir. Yükleme “ne zamana kadar?” sorusu sorulduğunda cevap “yarına kadar” olur. Zaman, süre ve sınır bildiren bu tür ifadeler zarf tümleci (zarf tamamlayıcısı) görevindedir. Dolaylı tümleç olabilmesi için “-e/-de/-den” ekleriyle yönelme-bulunma-ayrılma anlamı taşıyıp genellikle “kime, neye, kimde, nerede, kimden, nereden?” sorularına cevap vermesi beklenirdi; burada temel işlev zaman sınırı bildirmektir. Bu nedenle doğru cevap zarf tümlecidir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem “tamamlaman gerekiyor”dur. “Bu projeyi” ifadesi yüklemin etkilediği varlığı gösterir ve “neyi?” sorusuna cevap verdiği için belirtili nesnedir. Altı çizili “yarına kadar” ifadesi ise eylemin zaman sınırını bildirir. Yükleme “ne zamana kadar?” sorusu sorulduğunda cevap “yarına kadar” olur. Zaman, süre ve sınır bildiren bu tür ifadeler zarf tümleci (zarf tamamlayıcısı) görevindedir. Dolaylı tümleç olabilmesi için “-e/-de/-den” ekleriyle yönelme-bulunma-ayrılma anlamı taşıyıp genellikle “kime, neye, kimde, nerede, kimden, nereden?” sorularına cevap vermesi beklenirdi; burada temel işlev zaman sınırı bildirmektir. Bu nedenle doğru cevap zarf tümlecidir.

Doğru cevap: C

Cümlenin yüklemi “başladı”dır. “Başlamak” fiili, genellikle bir işe/eyleme “başlama” anlamı taşır ve bu fiile “neye / ne yapmaya başladı?” sorusu sorulabilir. Altı çizili bölüm “soruları daha dikkatli çözmeye” ifadesidir. Yükleme “ne yapmaya başladı?” diye sorulduğunda cevap doğrudan bu bölüm olur. Bu tür -mA/-mAk + yönelme eki (-e/-a) ile kurulan ifadeler, yüklemin anlamını tamamlayıp eylemin yöneldiği işi/eylemi bildirdiği için cümlede zarf tümleci (özellikle amaç/başlama yönü bildiren zarf tümleci) görevindedir. Seçeneklerin elenmesi: - Nesne olabilmesi için yükleme “neyi / kimi?” soruları sorulmalıydı; burada “başladı” yüklemi nesne almaz. - Yer tamlayıcısı için “nereye / nerede / nereden?” sorularına cevap aranır; altı çizili bölüm yer bildirmez. - Özne “başlayan” kişi/varlıktır; cümlede gizli özne “o”dur (başladı). Altı çizili bölüm özne değildir. Bu nedenle doğru cevap C877’dir.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi “başladı”dır. “Başlamak” fiili, genellikle bir işe/eyleme “başlama” anlamı taşır ve bu fiile “neye / ne yapmaya başladı?” sorusu sorulabilir. Altı çizili bölüm “soruları daha dikkatli çözmeye” ifadesidir. Yükleme “ne yapmaya başladı?” diye sorulduğunda cevap doğrudan bu bölüm olur. Bu tür -mA/-mAk + yönelme eki (-e/-a) ile kurulan ifadeler, yüklemin anlamını tamamlayıp eylemin yöneldiği işi/eylemi bildirdiği için cümlede zarf tümleci (özellikle amaç/başlama yönü bildiren zarf tümleci) görevindedir. Seçeneklerin elenmesi: - Nesne olabilmesi için yükleme “neyi / kimi?” soruları sorulmalıydı; burada “başladı” yüklemi nesne almaz. - Yer tamlayıcısı için “nereye / nerede / nereden?” sorularına cevap aranır; altı çizili bölüm yer bildirmez. - Özne “başlayan” kişi/varlıktır; cümlede gizli özne “o”dur (başladı). Altı çizili bölüm özne değildir. Bu nedenle doğru cevap C877’dir.

Doğru cevap: D

Cümlenin yüklemi “teşekkür etti”dir. “Kim?” sorusuna cevap veren özne “müdür”dür. Altı çizili “başarılarından dolayı” bölümü, yükleme “niçin / neden teşekkür etti?” sorusunu sordurduğunda cevap verir. Bu nedenle bu bölüm, cümlede neden bildiren **zarf tümleci** görevindedir. Diğer seçenekler: “Nesne” yükleme “neyi / kimi?” sorusunun cevabıdır; burada “teşekkür etti” eylemi nesne istemez. “Dolaylı tümleç” ise “kime / neye?” sorularıyla bulunur; cümlede bu görevde olan unsur “çalışanlara”dır. “Yüklem” zaten “teşekkür etti”dir.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi “teşekkür etti”dir. “Kim?” sorusuna cevap veren özne “müdür”dür. Altı çizili “başarılarından dolayı” bölümü, yükleme “niçin / neden teşekkür etti?” sorusunu sordurduğunda cevap verir. Bu nedenle bu bölüm, cümlede neden bildiren **zarf tümleci** görevindedir. Diğer seçenekler: “Nesne” yükleme “neyi / kimi?” sorusunun cevabıdır; burada “teşekkür etti” eylemi nesne istemez. “Dolaylı tümleç” ise “kime / neye?” sorularıyla bulunur; cümlede bu görevde olan unsur “çalışanlara”dır. “Yüklem” zaten “teşekkür etti”dir.

Doğru cevap: A

Cümlede yüklem “çalıştı”dır. “Kim çalıştı?” sorusunun cevabı gizli özne olan “o”dur. Altı çizili “kütüphanede sessizce” ifadesi yüklemin nasıl ve nerede yapıldığını bildirir. “Nerede çalıştı?” sorusuna “kütüphanede”, “nasıl çalıştı?” sorusuna “sessizce” cevabı verilir. Bu tür ifadeler yüklemi durum, yer, zaman, miktar yönünden tamamladığı için zarf tümlecidir. Yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) ise genellikle “-e, -de, -den” ekli olup yükleme “nereye/nerede/nereden” sorularıyla bulunur; ancak burada “kütüphanede” tek başına yer bildirirken “sessizce” ile birlikte yüklemi zarf olarak tamamlayan bir zarf tümleci öbeği oluşturur. Nesne “neyi/kimi” sorularına cevap verir; cümlede böyle bir unsur yoktur.

1. Çözüm: Cümlede yüklem “çalıştı”dır. “Kim çalıştı?” sorusunun cevabı gizli özne olan “o”dur. Altı çizili “kütüphanede sessizce” ifadesi yüklemin nasıl ve nerede yapıldığını bildirir. “Nerede çalıştı?” sorusuna “kütüphanede”, “nasıl çalıştı?” sorusuna “sessizce” cevabı verilir. Bu tür ifadeler yüklemi durum, yer, zaman, miktar yönünden tamamladığı için zarf tümlecidir. Yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) ise genellikle “-e, -de, -den” ekli olup yükleme “nereye/nerede/nereden” sorularıyla bulunur; ancak burada “kütüphanede” tek başına yer bildirirken “sessizce” ile birlikte yüklemi zarf olarak tamamlayan bir zarf tümleci öbeği oluşturur. Nesne “neyi/kimi” sorularına cevap verir; cümlede böyle bir unsur yoktur.

Doğru cevap: B

Cümlede yüklem “anlattı”dır. Yükleme sorular sorarak öğeleri bulalım. “Kim anlattı?” → “Öğretmen” = özne. “Öğretmen, kime anlattı?” → “soruyu çözemeyen öğrenciye” = dolaylı tümleç (yönelme hâli -e). “Ne(yi) anlattı?” sorusu bu cümlede açık bir nesneye gitmez; “tekrar” sözcüğü eylemin nasıl yapıldığını bildirir. Altı çizili “dersten sonra” ifadesi ise “Ne zaman anlattı?” sorusuna cevap verir. Zaman bildiren ifadeler zarf tümlecidir. Bu nedenle doğru cevap “Zarf tümleci”dir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem “anlattı”dır. Yükleme sorular sorarak öğeleri bulalım. “Kim anlattı?” → “Öğretmen” = özne. “Öğretmen, kime anlattı?” → “soruyu çözemeyen öğrenciye” = dolaylı tümleç (yönelme hâli -e). “Ne(yi) anlattı?” sorusu bu cümlede açık bir nesneye gitmez; “tekrar” sözcüğü eylemin nasıl yapıldığını bildirir. Altı çizili “dersten sonra” ifadesi ise “Ne zaman anlattı?” sorusuna cevap verir. Zaman bildiren ifadeler zarf tümlecidir. Bu nedenle doğru cevap “Zarf tümleci”dir.

Doğru cevap: C

Cümlenin yüklemi “yanıtladı”dır. “Yanıtladı” eylemini yapan “öğretmen” olduğu için özne “öğretmen”dir. “Öğrencilerin sorularını” ifadesi “neyi yanıtladı?” sorusuna cevap verdiğinden belirtisiz nesne değil, belirtili nesnedir (-(y)ı eki vardır: sorularını). Altı çizili “tek tek” sözü ise eylemin nasıl yapıldığını bildirir. Yükleme “nasıl yanıtladı?” sorusu sorulduğunda cevap “tek tek” olur. Bu nedenle altı çizili söz grubu zarf tümlecidir.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi “yanıtladı”dır. “Yanıtladı” eylemini yapan “öğretmen” olduğu için özne “öğretmen”dir. “Öğrencilerin sorularını” ifadesi “neyi yanıtladı?” sorusuna cevap verdiğinden belirtisiz nesne değil, belirtili nesnedir (-(y)ı eki vardır: sorularını). Altı çizili “tek tek” sözü ise eylemin nasıl yapıldığını bildirir. Yükleme “nasıl yanıtladı?” sorusu sorulduğunda cevap “tek tek” olur. Bu nedenle altı çizili söz grubu zarf tümlecidir.

Doğru cevap: D

Cümlenin yüklemi “yanıtladı”dır. “Kim yanıtladı?” sorusunun cevabı “Öğretmen” olduğundan özne “Öğretmen”dir. “Yanıtladı” fiilinin neyi yanıtladığını bulmak için “Neyi yanıtladı?” diye sorarız: “öğrencilerin sorularını” cevabını alırız. Bu bölüm belirtili nesnedir. Altı çizili “tek tek” ifadesi, yanıtlamanın nasıl yapıldığını bildirir. Yani yükleme “Nasıl yanıtladı?” sorusu sorulduğunda “tek tek” cevabı gelir. Fiilin oluş biçimini bildiren bu tür söz grupları zarf tümlecidir. Dolaylı tümleç olabilmesi için yönelme/bulunma/ayrılma hâli ekleriyle (-(y)e, -de/-da, -den/-dan) yer-yön bildirmesi gerekir; “tek tek” böyle bir ek almadığı gibi yer-yön de bildirmez. Bu nedenle doğru cevap zarf tümlecidir.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi “yanıtladı”dır. “Kim yanıtladı?” sorusunun cevabı “Öğretmen” olduğundan özne “Öğretmen”dir. “Yanıtladı” fiilinin neyi yanıtladığını bulmak için “Neyi yanıtladı?” diye sorarız: “öğrencilerin sorularını” cevabını alırız. Bu bölüm belirtili nesnedir. Altı çizili “tek tek” ifadesi, yanıtlamanın nasıl yapıldığını bildirir. Yani yükleme “Nasıl yanıtladı?” sorusu sorulduğunda “tek tek” cevabı gelir. Fiilin oluş biçimini bildiren bu tür söz grupları zarf tümlecidir. Dolaylı tümleç olabilmesi için yönelme/bulunma/ayrılma hâli ekleriyle (-(y)e, -de/-da, -den/-dan) yer-yön bildirmesi gerekir; “tek tek” böyle bir ek almadığı gibi yer-yön de bildirmez. Bu nedenle doğru cevap zarf tümlecidir.

Doğru cevap: A

Cümlede yüklem "zenginleştirdik"tir. Yükleme "Ne yaptık?" sorusu sorulduğunda "zenginleştirdik" yanıtı alınır. Önce temel ögeleri belirleyelim: "Bu projeyi" ifadesi yükleme "Neyi zenginleştirdik?" sorusunun cevabıdır; yani belirtisiz değil, belirtili nesnedir. Altı çizili bölüm "okulun kütüphanesine bağışlanan yeni kitaplarla" ifadesidir. Bu söz grubu yükleme "Neyle zenginleştirdik?" sorusunun cevabını verir. "-la/-le" eki burada araç-birliktelik anlamı katar ve cümlede genellikle zarf tümleci (araç zarf tümleci) görevinde kullanılır. Dolaylı tümleç olsaydı "Neye? Neden? Nerede? Nereden?" sorularına cevap vermesi gerekirdi; ancak burada "kütüphanesine" kelimesi altı çizili grubun içinde yer alsa da bütün söz grubunun cümledeki asıl görevi "araç" bildirmektir. Bu nedenle doğru cevap zarf tümlecidir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem "zenginleştirdik"tir. Yükleme "Ne yaptık?" sorusu sorulduğunda "zenginleştirdik" yanıtı alınır. Önce temel ögeleri belirleyelim: "Bu projeyi" ifadesi yükleme "Neyi zenginleştirdik?" sorusunun cevabıdır; yani belirtisiz değil, belirtili nesnedir. Altı çizili bölüm "okulun kütüphanesine bağışlanan yeni kitaplarla" ifadesidir. Bu söz grubu yükleme "Neyle zenginleştirdik?" sorusunun cevabını verir. "-la/-le" eki burada araç-birliktelik anlamı katar ve cümlede genellikle zarf tümleci (araç zarf tümleci) görevinde kullanılır. Dolaylı tümleç olsaydı "Neye? Neden? Nerede? Nereden?" sorularına cevap vermesi gerekirdi; ancak burada "kütüphanesine" kelimesi altı çizili grubun içinde yer alsa da bütün söz grubunun cümledeki asıl görevi "araç" bildirmektir. Bu nedenle doğru cevap zarf tümlecidir.

Doğru cevap: B

Cümlede yüklem “hazırladı”dır. “Kim hazırladı?” sorusunun cevabı gizli özne olan “(o)”dur. “Ne hazırladı?” sorusuna “Bu projeyi” cevabı verilir; bu söz grubu belirtili nesnedir. Altı çizili “öğretmeninin yönlendirmesiyle” ifadesi “nasıl / neyin etkisiyle / hangi yolla hazırladı?” sorularına cevap verir ve eylemin gerçekleşme biçimini-sebebini bildirir. Bu nedenle cümledeki görevi zarf tümlecidir. Dolaylı tümleç olabilmesi için “-e, -de, -den” hâl ekleriyle yer-yön bildirmesi beklenirdi; burada “-yle” (ile) eki, eylemin yapılış biçimini/sebebini bildirdiği için zarf tümleci görevindedir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem “hazırladı”dır. “Kim hazırladı?” sorusunun cevabı gizli özne olan “(o)”dur. “Ne hazırladı?” sorusuna “Bu projeyi” cevabı verilir; bu söz grubu belirtili nesnedir. Altı çizili “öğretmeninin yönlendirmesiyle” ifadesi “nasıl / neyin etkisiyle / hangi yolla hazırladı?” sorularına cevap verir ve eylemin gerçekleşme biçimini-sebebini bildirir. Bu nedenle cümledeki görevi zarf tümlecidir. Dolaylı tümleç olabilmesi için “-e, -de, -den” hâl ekleriyle yer-yön bildirmesi beklenirdi; burada “-yle” (ile) eki, eylemin yapılış biçimini/sebebini bildirdiği için zarf tümleci görevindedir.