8. Sınıf Türkçe Cümlenin Ögeleri Testleri

Doğru cevap: D

Cümlede yüklem “çözdü”dür. Yüklemin yaptığı işi gerçekleştiren kişi/varlık gizli öznedir ve “(o)” şeklinde düşünülür. Altı çizili bölüm “en zor soruları bile” ifadesidir. Bu bölüm, “çözdü” yükleminin etkilediği varlığı bildirir ve “neyi?” sorusuna cevap verir: “Neyi çözdü?” → “en zor soruları bile”. Bu nedenle bu öge nesnedir. Seçeneklerde “belirtisiz nesne” ifadesi çeldiricidir; çünkü “soruları” sözcüğü -ı/-i/-u/-ü belirtme durum ekini almıştır (soru + lar + ı). Bu yüzden nesne belirtme durum eki aldığı için belirtisiz değil, belirtili nesnedir. Ancak şıklarda yalnızca “Nesne” seçeneği bu ögeyi doğru karşılar. Diğer ögelerle karışmaması için: “Sınavdan önce” zaman bildirir ve zarf tümlecidir; dolaylı tümleç olabilmesi için “kime, neye, kimde, nerede, kimden, nereden” gibi sorulara cevap vermesi gerekir. Burada altı çizili bölüm bu sorulara değil, “neyi?” sorusuna cevap verdiğinden doğru cevap D895’dir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem “çözdü”dür. Yüklemin yaptığı işi gerçekleştiren kişi/varlık gizli öznedir ve “(o)” şeklinde düşünülür. Altı çizili bölüm “en zor soruları bile” ifadesidir. Bu bölüm, “çözdü” yükleminin etkilediği varlığı bildirir ve “neyi?” sorusuna cevap verir: “Neyi çözdü?” → “en zor soruları bile”. Bu nedenle bu öge nesnedir. Seçeneklerde “belirtisiz nesne” ifadesi çeldiricidir; çünkü “soruları” sözcüğü -ı/-i/-u/-ü belirtme durum ekini almıştır (soru + lar + ı). Bu yüzden nesne belirtme durum eki aldığı için belirtisiz değil, belirtili nesnedir. Ancak şıklarda yalnızca “Nesne” seçeneği bu ögeyi doğru karşılar. Diğer ögelerle karışmaması için: “Sınavdan önce” zaman bildirir ve zarf tümlecidir; dolaylı tümleç olabilmesi için “kime, neye, kimde, nerede, kimden, nereden” gibi sorulara cevap vermesi gerekir. Burada altı çizili bölüm bu sorulara değil, “neyi?” sorusuna cevap verdiğinden doğru cevap D895’dir.

Doğru cevap: A

Cümlenin yüklemi “verdi”dir. “Kim verdi?” sorusunun cevabı “Öğretmen” olduğundan özne “Öğretmen”dir. “Ne verdi?” sorusunun cevabı “ek alıştırmalar”dır; bu bölüm nesnedir. “Kime verdi?” sorusunun cevabı “öğrencilerine”dir; “-e/-a” yönelme hâli aldığı için dolaylı tümleçtir. Altı çizili bölüm “konuyu daha iyi kavramaları için” ifadesidir. Bu bölüm, yükleme “hangi amaçla verdi?” sorusunu cevaplar ve “için” edatıyla amaç anlamı kurar. Bu nedenle altı çizili bölüm zarf tümlecidir (amaç zarf tümleci). Diğer seçenekler: Dolaylı tümleç “öğrencilerine”, nesne “ek alıştırmalar”, yüklem ise “verdi” olduğundan altı çizili bölüm bunlardan hiçbiri değildir.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi “verdi”dir. “Kim verdi?” sorusunun cevabı “Öğretmen” olduğundan özne “Öğretmen”dir. “Ne verdi?” sorusunun cevabı “ek alıştırmalar”dır; bu bölüm nesnedir. “Kime verdi?” sorusunun cevabı “öğrencilerine”dir; “-e/-a” yönelme hâli aldığı için dolaylı tümleçtir. Altı çizili bölüm “konuyu daha iyi kavramaları için” ifadesidir. Bu bölüm, yükleme “hangi amaçla verdi?” sorusunu cevaplar ve “için” edatıyla amaç anlamı kurar. Bu nedenle altı çizili bölüm zarf tümlecidir (amaç zarf tümleci). Diğer seçenekler: Dolaylı tümleç “öğrencilerine”, nesne “ek alıştırmalar”, yüklem ise “verdi” olduğundan altı çizili bölüm bunlardan hiçbiri değildir.

Doğru cevap: B

Cümlenin yüklemi “tebrik etti”dir. Yüklem, bir işi/eylemi bildirir ve cümledeki diğer ögeler bu yükleme sorular sorularak bulunur. Altı çizili bölüm “başarılı grupları”dır. Yükleme “neyi tebrik etti?” sorusu sorulduğunda cevap “başarılı grupları” olur. “Neyi/kimi?” sorularına cevap veren öge nesne (düz tümleç)tir. Seçeneklerin elenmesi: - Özne olsaydı “kim tebrik etti?” sorusuna cevap verirdi; burada cevap “öğretmenimiz”dir. - Dolaylı tümleç olsaydı “kime/kimden/neyden/nereye?” gibi -e, -de, -den ekli bir isim olurdu; “başarılı grupları” belirtme hâlindedir (-ı) ve bu yüzden dolaylı tümleç değildir. - Zarf tümleci olsaydı “nasıl/ne zaman/niçin/ne kadar?” sorularına cevap verirdi; “başarılı grupları” bu sorulara cevap vermez. Bu nedenle altı çizili bölüm cümlenin nesnesidir (düz tümleç).

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi “tebrik etti”dir. Yüklem, bir işi/eylemi bildirir ve cümledeki diğer ögeler bu yükleme sorular sorularak bulunur. Altı çizili bölüm “başarılı grupları”dır. Yükleme “neyi tebrik etti?” sorusu sorulduğunda cevap “başarılı grupları” olur. “Neyi/kimi?” sorularına cevap veren öge nesne (düz tümleç)tir. Seçeneklerin elenmesi: - Özne olsaydı “kim tebrik etti?” sorusuna cevap verirdi; burada cevap “öğretmenimiz”dir. - Dolaylı tümleç olsaydı “kime/kimden/neyden/nereye?” gibi -e, -de, -den ekli bir isim olurdu; “başarılı grupları” belirtme hâlindedir (-ı) ve bu yüzden dolaylı tümleç değildir. - Zarf tümleci olsaydı “nasıl/ne zaman/niçin/ne kadar?” sorularına cevap verirdi; “başarılı grupları” bu sorulara cevap vermez. Bu nedenle altı çizili bölüm cümlenin nesnesidir (düz tümleç).

Doğru cevap: C

Cümlenin yüklemi "vurguladı"dır. Yükleme "Neyi vurguladı?" sorusu sorulur. Cevap "bazı ayrıntıları" olur. Bu bölüm belirtme durum eki (-ı/-i/-u/-ü) aldığı için belirtili nesnedir. Altı çizili bölümün içinde "özellikle" sözcüğü zarf göreviyle yer alsa da ögenin çekirdeği "bazı ayrıntıları"dır ve tamamı birlikte nesne ögesini oluşturur. "Okurun metni daha iyi kavrayabilmesi için" bölümü amaç bildirir ve zarf tümlecidir; "yazar" ise özne görevindedir. Bu nedenle altı çizili bölümün görevi nesnedir.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi "vurguladı"dır. Yükleme "Neyi vurguladı?" sorusu sorulur. Cevap "bazı ayrıntıları" olur. Bu bölüm belirtme durum eki (-ı/-i/-u/-ü) aldığı için belirtili nesnedir. Altı çizili bölümün içinde "özellikle" sözcüğü zarf göreviyle yer alsa da ögenin çekirdeği "bazı ayrıntıları"dır ve tamamı birlikte nesne ögesini oluşturur. "Okurun metni daha iyi kavrayabilmesi için" bölümü amaç bildirir ve zarf tümlecidir; "yazar" ise özne görevindedir. Bu nedenle altı çizili bölümün görevi nesnedir.

Doğru cevap: D

Cümlenin yüklemi “anlattı”dır. “Öğretmen” yüklemi yapan kişi olduğu için öznedir. Altı çizili “tek tek” sözü, anlatma eyleminin nasıl yapıldığını bildirir. “Nasıl anlattı?” sorusuna cevap verir: “tek tek”. Bu nedenle “tek tek” zarf tümlecidir. Diğer ögelerle karışmaması için: “sınıfta” yer bildirir ve dolaylı tümleçtir; “yapılan hataları” ise “neyi anlattı?” sorusuna cevap verdiği için nesnedir. Bu yüzden doğru seçenek zarf tümlecidir.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi “anlattı”dır. “Öğretmen” yüklemi yapan kişi olduğu için öznedir. Altı çizili “tek tek” sözü, anlatma eyleminin nasıl yapıldığını bildirir. “Nasıl anlattı?” sorusuna cevap verir: “tek tek”. Bu nedenle “tek tek” zarf tümlecidir. Diğer ögelerle karışmaması için: “sınıfta” yer bildirir ve dolaylı tümleçtir; “yapılan hataları” ise “neyi anlattı?” sorusuna cevap verdiği için nesnedir. Bu yüzden doğru seçenek zarf tümlecidir.

Doğru cevap: A

Cümlenin yüklemi “anlattı”dır. Yükleme “Ne yaptı?” diye sorulduğunda cevap “yeniden anlattı” olur; burada “yeniden” sözcüğü eylemin nasıl/ne zaman yapıldığını bildirdiği için zarf tümlecidir. Altı çizili söz grubu “en çok zorlandığımız konuları”dur. Yükleme “Neyi anlattı?” sorusu sorulduğunda cevap doğrudan bu söz grubudur. Bu nedenle altı çizili bölüm cümlede “nesne” görevindedir. Diğer seçenekler elenir: “sınavdan önce” zaman bildirdiği için zarf tümlecidir; “öğretmen” işi yapan olduğu için özne; “dolaylı tümleç” ise genellikle -e, -de, -den ekli yer-yön/ayrılma bildiren ögelerle bulunur, altı çizili bölüm bu özellikte değildir.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi “anlattı”dır. Yükleme “Ne yaptı?” diye sorulduğunda cevap “yeniden anlattı” olur; burada “yeniden” sözcüğü eylemin nasıl/ne zaman yapıldığını bildirdiği için zarf tümlecidir. Altı çizili söz grubu “en çok zorlandığımız konuları”dur. Yükleme “Neyi anlattı?” sorusu sorulduğunda cevap doğrudan bu söz grubudur. Bu nedenle altı çizili bölüm cümlede “nesne” görevindedir. Diğer seçenekler elenir: “sınavdan önce” zaman bildirdiği için zarf tümlecidir; “öğretmen” işi yapan olduğu için özne; “dolaylı tümleç” ise genellikle -e, -de, -den ekli yer-yön/ayrılma bildiren ögelerle bulunur, altı çizili bölüm bu özellikte değildir.

Doğru cevap: B

Cümlede yüklem "yaptı"dır. Yükleme "Ne yaptı?" sorusu sorulduğunda cevap "uyarıyı yaptı" olur; yani "uyarı" yüklemin yaptığı işi/etkiyi gösterir. Altı çizili bölüm "herkese aynı uyarıyı" ifadesidir. Bu grubun çekirdeği "uyarıyı" kelimesidir ve "-ı" belirtme hâl eki aldığı için belirtili nesnedir. "Aynı" sıfatı "uyarıyı" nitelendirir; "herkese" ise "kime yaptı?" sorusuna cevap vererek dolaylı tümleç görevindedir ancak altı çizili bölümün ögesi belirlenirken çekirdek sözcük esas alınır. Dolayısıyla altı çizili bölümün cümledeki görevi "belirtili nesne"dir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem "yaptı"dır. Yükleme "Ne yaptı?" sorusu sorulduğunda cevap "uyarıyı yaptı" olur; yani "uyarı" yüklemin yaptığı işi/etkiyi gösterir. Altı çizili bölüm "herkese aynı uyarıyı" ifadesidir. Bu grubun çekirdeği "uyarıyı" kelimesidir ve "-ı" belirtme hâl eki aldığı için belirtili nesnedir. "Aynı" sıfatı "uyarıyı" nitelendirir; "herkese" ise "kime yaptı?" sorusuna cevap vererek dolaylı tümleç görevindedir ancak altı çizili bölümün ögesi belirlenirken çekirdek sözcük esas alınır. Dolayısıyla altı çizili bölümün cümledeki görevi "belirtili nesne"dir.

Doğru cevap: C

Cümlede yüklem "tamamladılar"dır. "Kim tamamladı?" sorusunun cevabı gizli özne olan "onlar"dır. "Bu projeyi" ifadesi "neyi tamamladılar?" sorusuna cevap verdiği için belirtili nesnedir. Altı çizili "beklenenden çok daha kısa sürede" ifadesi, eylemin gerçekleşme zamanını/süresini bildirir. Yükleme "ne kadar sürede?" sorusu sorulduğunda cevap verir. Bu nedenle cümledeki görevi zarf tümlecidir. Dolaylı tümleç olabilmesi için genellikle yönelme (-e), bulunma (-de) veya ayrılma (-den) hâl ekleriyle "nereye, nerede, nereden" sorularına cevap vermesi gerekir; burada esas anlam süre bildirmedir. Özne ve nesne de olmadığı için doğru cevap "zarf tümleci"dir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem "tamamladılar"dır. "Kim tamamladı?" sorusunun cevabı gizli özne olan "onlar"dır. "Bu projeyi" ifadesi "neyi tamamladılar?" sorusuna cevap verdiği için belirtili nesnedir. Altı çizili "beklenenden çok daha kısa sürede" ifadesi, eylemin gerçekleşme zamanını/süresini bildirir. Yükleme "ne kadar sürede?" sorusu sorulduğunda cevap verir. Bu nedenle cümledeki görevi zarf tümlecidir. Dolaylı tümleç olabilmesi için genellikle yönelme (-e), bulunma (-de) veya ayrılma (-den) hâl ekleriyle "nereye, nerede, nereden" sorularına cevap vermesi gerekir; burada esas anlam süre bildirmedir. Özne ve nesne de olmadığı için doğru cevap "zarf tümleci"dir.

Doğru cevap: D

Cümlede yüklem “bitirdi” fiilidir. Yükleme “Nasıl bitirdi?” sorusu sorulur. “Bir solukta” ifadesi, eylemin yapılma biçimini bildirir ve “nasıl?” sorusuna cevap verir: “Bir solukta bitirdi.” Bu nedenle zarf tümlecidir. Diğer seçenekler: - Nesne, “neyi?” sorusuna cevap verir; burada nesne “bu romanı”dır. - Yer tamlayıcısı, “nereye/nerede/nereden?” sorularına cevap verir; “bir solukta” yer bildirmez. - Özne, işi yapanı bildirir; cümlede özne (gizli özne) “o”dur.

1. Çözüm: Cümlede yüklem “bitirdi” fiilidir. Yükleme “Nasıl bitirdi?” sorusu sorulur. “Bir solukta” ifadesi, eylemin yapılma biçimini bildirir ve “nasıl?” sorusuna cevap verir: “Bir solukta bitirdi.” Bu nedenle zarf tümlecidir. Diğer seçenekler: - Nesne, “neyi?” sorusuna cevap verir; burada nesne “bu romanı”dır. - Yer tamlayıcısı, “nereye/nerede/nereden?” sorularına cevap verir; “bir solukta” yer bildirmez. - Özne, işi yapanı bildirir; cümlede özne (gizli özne) “o”dur.

Doğru cevap: A

Cümlenin yüklemi "anlattı"dır. Yükleme sorular sorarak ögeleri buluruz. "Öğretmen" yüklemi yapan kişi olduğu için "kim anlattı?" sorusuna cevap verir ve özne olur. "Öğrencilerin yanlışlarını" ifadesi "neyi anlattı?" sorusuna cevap verdiğinden nesnedir. Altı çizili "tek tek" ifadesi, anlatma işinin nasıl yapıldığını bildirir. Yani "nasıl anlattı?" sorusuna cevap verir. Bu nedenle "tek tek" cümlede zarf tümlecidir. Dolaylı tümleç olabilmesi için genellikle yönelme/bulunma/ayrılma ekli bir ögeyle "kime, kimde, kimden" gibi sorulara cevap vermesi gerekirdi; burada böyle bir durum yoktur.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi "anlattı"dır. Yükleme sorular sorarak ögeleri buluruz. "Öğretmen" yüklemi yapan kişi olduğu için "kim anlattı?" sorusuna cevap verir ve özne olur. "Öğrencilerin yanlışlarını" ifadesi "neyi anlattı?" sorusuna cevap verdiğinden nesnedir. Altı çizili "tek tek" ifadesi, anlatma işinin nasıl yapıldığını bildirir. Yani "nasıl anlattı?" sorusuna cevap verir. Bu nedenle "tek tek" cümlede zarf tümlecidir. Dolaylı tümleç olabilmesi için genellikle yönelme/bulunma/ayrılma ekli bir ögeyle "kime, kimde, kimden" gibi sorulara cevap vermesi gerekirdi; burada böyle bir durum yoktur.