8. Sınıf Türkçe Cümlenin Ögeleri Testleri

Doğru cevap: B

Cümlede altı çizili bölüm: "konuyu daha iyi anlamaları için" ifadesidir. Bu ifade, eylemin ("yaptırdı") hangi amaçla yapıldığını bildirir. "-mek/-mak için" ya da "... için" yapıları genellikle amaç bildirir ve cümlede zarf tümleci görevinde kullanılır. Cümlenin temel ögelerine bakarsak: - Özne: "Öğretmen" - Yüklem: "yaptırdı" - Nesne: "kısa bir etkinlik" Altı çizili bölüm ne özne ne de nesnedir; eylemin amacını belirttiği için zarf tümlecidir. Dolaylı tümleç olsaydı "kime/ney(e), kimden/neyden, kimde/neyde" sorularına cevap veren bir yer-yön bildirmesi gerekirdi; burada böyle bir durum yoktur. Bu nedenle doğru cevap B’dir.

1. Çözüm: Cümlede altı çizili bölüm: "konuyu daha iyi anlamaları için" ifadesidir. Bu ifade, eylemin ("yaptırdı") hangi amaçla yapıldığını bildirir. "-mek/-mak için" ya da "... için" yapıları genellikle amaç bildirir ve cümlede zarf tümleci görevinde kullanılır. Cümlenin temel ögelerine bakarsak: - Özne: "Öğretmen" - Yüklem: "yaptırdı" - Nesne: "kısa bir etkinlik" Altı çizili bölüm ne özne ne de nesnedir; eylemin amacını belirttiği için zarf tümlecidir. Dolaylı tümleç olsaydı "kime/ney(e), kimden/neyden, kimde/neyde" sorularına cevap veren bir yer-yön bildirmesi gerekirdi; burada böyle bir durum yoktur. Bu nedenle doğru cevap B’dir.

Doğru cevap: C

Cümlenin yüklemi "geldiler"dir. Yükleme "ne zaman / nasıl" soruları sorulduğunda altı çizili bölümün yüklemi tamamladığı görülür. "Ne zaman geldiler?" → "beklediğimizden çok daha erken" yanıtını verir. Bu ifade, eylemin gerçekleşme zamanını bildirir. Bu nedenle altı çizili söz grubu "zarf tümleci"dir. "Söyleşiye" sözcüğü ise "nereye?" sorusuna cevap verdiği için dolaylı tümleçtir; altı çizili bölüm değildir.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi "geldiler"dir. Yükleme "ne zaman / nasıl" soruları sorulduğunda altı çizili bölümün yüklemi tamamladığı görülür. "Ne zaman geldiler?" → "beklediğimizden çok daha erken" yanıtını verir. Bu ifade, eylemin gerçekleşme zamanını bildirir. Bu nedenle altı çizili söz grubu "zarf tümleci"dir. "Söyleşiye" sözcüğü ise "nereye?" sorusuna cevap verdiği için dolaylı tümleçtir; altı çizili bölüm değildir.

Doğru cevap: D

Cümlenin yüklemi "sundular"dır. Yüklem "sunmak" fiilidir ve "neyi sundular?" sorusuna cevap arar. Altı çizili söz grubu "yeni bulguları" ifadesidir. "Neyi sundular?" sorusuna doğrudan cevap verir: "yeni bulguları". Ayrıca "-ı" belirtme hâl eki aldığı için bu öge "belirtili nesne"dir. Diğer seçenekler: "toplantıda" ifadesi "nerede sundular?" sorusuna cevap verdiğinden yer tamlayıcısı değildir; zarf tümleci (yer bildiren zarf tümleci) göreviyle yüklemi tamamlar. Özne ise "Araştırmacılar"dır. Bu nedenle doğru cevap D506'dır.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi "sundular"dır. Yüklem "sunmak" fiilidir ve "neyi sundular?" sorusuna cevap arar. Altı çizili söz grubu "yeni bulguları" ifadesidir. "Neyi sundular?" sorusuna doğrudan cevap verir: "yeni bulguları". Ayrıca "-ı" belirtme hâl eki aldığı için bu öge "belirtili nesne"dir. Diğer seçenekler: "toplantıda" ifadesi "nerede sundular?" sorusuna cevap verdiğinden yer tamlayıcısı değildir; zarf tümleci (yer bildiren zarf tümleci) göreviyle yüklemi tamamlar. Özne ise "Araştırmacılar"dır. Bu nedenle doğru cevap D506'dır.

Doğru cevap: A

Cümlede yüklem "konuştu"dur. "Konuşmak" fiili genellikle nesne almaz; bu nedenle "arkadaşlarıyla" ifadesi nesne olamaz. Altı çizili "arkadaşlarıyla" sözcüğü "ile" edatıyla kurulmuş bir edat grubudur ve "konuştu" eyleminin nasıl/kimlerle yapıldığını bildirir. "Kiminle konuştu?" sorusuna cevap verdiği için zarf tümlecidir. Dolaylı tümleç olabilmesi için genellikle yönelme (-e), bulunma (-de) ya da ayrılma (-den) hâl eklerinden birini alması beklenir ("arkadaşlarına", "arkadaşlarında", "arkadaşlarından" gibi). Burada "-yla" (ile) kullanıldığı için dolaylı tümleç değildir. Özne "(o)" gizli öznedir. Dolayısıyla altı çizili öge doğru olarak "zarf tümleci"dir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem "konuştu"dur. "Konuşmak" fiili genellikle nesne almaz; bu nedenle "arkadaşlarıyla" ifadesi nesne olamaz. Altı çizili "arkadaşlarıyla" sözcüğü "ile" edatıyla kurulmuş bir edat grubudur ve "konuştu" eyleminin nasıl/kimlerle yapıldığını bildirir. "Kiminle konuştu?" sorusuna cevap verdiği için zarf tümlecidir. Dolaylı tümleç olabilmesi için genellikle yönelme (-e), bulunma (-de) ya da ayrılma (-den) hâl eklerinden birini alması beklenir ("arkadaşlarına", "arkadaşlarında", "arkadaşlarından" gibi). Burada "-yla" (ile) kullanıldığı için dolaylı tümleç değildir. Özne "(o)" gizli öznedir. Dolayısıyla altı çizili öge doğru olarak "zarf tümleci"dir.

Doğru cevap: B

Cümlenin yüklemi “anlatacağım”dır. Yükleme “ne zaman?” sorusunu sorduğumuzda “toplantıdan sonra” cevabını alırız. Bu nedenle altı çizili bölüm zaman bildiren bir zarf tümlecidir. “Toplantıdan sonra” ifadesi “-dan” eki aldığı için dolaylı tümleç gibi düşünülebilir; ancak dolaylı tümleçte amaç, yüklemin yöneldiği yer/varlık (kime, neye, kimden, neden, nereye vb.) olur. Burada ise eylemin gerçekleşme zamanını bildirir; yani görev bakımından zarf tümlecidir. Diğer ögelerle karışmaması için: Nesne “bu konuyu”dur (neyi anlatacağım?), yer tamlayıcısı ise bu cümlede yoktur; çünkü “toplantıdan sonra” yer değil zaman bildirir.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi “anlatacağım”dır. Yükleme “ne zaman?” sorusunu sorduğumuzda “toplantıdan sonra” cevabını alırız. Bu nedenle altı çizili bölüm zaman bildiren bir zarf tümlecidir. “Toplantıdan sonra” ifadesi “-dan” eki aldığı için dolaylı tümleç gibi düşünülebilir; ancak dolaylı tümleçte amaç, yüklemin yöneldiği yer/varlık (kime, neye, kimden, neden, nereye vb.) olur. Burada ise eylemin gerçekleşme zamanını bildirir; yani görev bakımından zarf tümlecidir. Diğer ögelerle karışmaması için: Nesne “bu konuyu”dur (neyi anlatacağım?), yer tamlayıcısı ise bu cümlede yoktur; çünkü “toplantıdan sonra” yer değil zaman bildirir.

Doğru cevap: C

Cümlenin yüklemi “istedi”dir. “Kim istedi?” sorusuna “öğretmen” cevabı geldiği için özne “öğretmen”dir. “İstedi” yüklemi, bir şeyi isteme anlamı taşıdığı için “neyi istedi?” sorusunu da alır. Bu sorunun cevabı “projeyi teslim etmemizi”dir; bu bölüm cümlede nesne görevindedir. Altı çizili “yarına kadar” ise eylemin zaman sınırını bildirir. “Ne zamana kadar teslim etmemizi istedi?” sorusuna cevap verir. Zaman, durum, miktar, yön gibi anlamlar katan ve yüklemi bu yönlerden tamamlayan öge zarf tümlecidir. Bu nedenle altı çizili söz grubu “zarf tümleci”dir.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi “istedi”dir. “Kim istedi?” sorusuna “öğretmen” cevabı geldiği için özne “öğretmen”dir. “İstedi” yüklemi, bir şeyi isteme anlamı taşıdığı için “neyi istedi?” sorusunu da alır. Bu sorunun cevabı “projeyi teslim etmemizi”dir; bu bölüm cümlede nesne görevindedir. Altı çizili “yarına kadar” ise eylemin zaman sınırını bildirir. “Ne zamana kadar teslim etmemizi istedi?” sorusuna cevap verir. Zaman, durum, miktar, yön gibi anlamlar katan ve yüklemi bu yönlerden tamamlayan öge zarf tümlecidir. Bu nedenle altı çizili söz grubu “zarf tümleci”dir.

Doğru cevap: D

Cümlenin yüklemi “tamamladı”dır. “Kim tamamladı?” sorusunun cevabı “Ekip” olduğu için özne “Ekip”tir. “Ekip neyi tamamladı?” sorusunun cevabı “projeyi”dir. Bu nedenle “projeyi” nesnedir. Altı çizili bölüm “beklenenden çok daha kısa sürede” ifadesidir. Bu söz grubu, eylemin gerçekleşme zamanını/süresini bildirir ve “tamamladı” yüklemine “ne kadar sürede?” sorusu sorulduğunda cevap verir. Bu yüzden cümlenin ögesi “zarf tümleci”dir. Dolaylı tümleç olabilmesi için genellikle “-e, -de, -den” hâl ekleriyle yer-yön/çıkarma gibi anlamlar taşıması gerekir; burada ise süre bildiren “sürede” yapısı eylemin gerçekleşme koşulunu (zaman/süre) belirttiğinden zarf tümleci görevindedir.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi “tamamladı”dır. “Kim tamamladı?” sorusunun cevabı “Ekip” olduğu için özne “Ekip”tir. “Ekip neyi tamamladı?” sorusunun cevabı “projeyi”dir. Bu nedenle “projeyi” nesnedir. Altı çizili bölüm “beklenenden çok daha kısa sürede” ifadesidir. Bu söz grubu, eylemin gerçekleşme zamanını/süresini bildirir ve “tamamladı” yüklemine “ne kadar sürede?” sorusu sorulduğunda cevap verir. Bu yüzden cümlenin ögesi “zarf tümleci”dir. Dolaylı tümleç olabilmesi için genellikle “-e, -de, -den” hâl ekleriyle yer-yön/çıkarma gibi anlamlar taşıması gerekir; burada ise süre bildiren “sürede” yapısı eylemin gerçekleşme koşulunu (zaman/süre) belirttiğinden zarf tümleci görevindedir.

Doğru cevap: A

Cümlede yüklem “çalıştı”dır. Yükleme “nerede, nasıl?” sorularını sorarak altı çizili söz grubunun görevini buluruz. “Öğrenciler nerede çalıştı?” → “kütüphanede” (yer bildirir). “Öğrenciler nasıl çalıştı?” → “sessizce” (durum bildirir). Altı çizili bölüm bu iki ögenin birlikte oluşturduğu söz grubudur ve yüklemi yer ve durum bakımından tamamlayarak eylemin gerçekleşme koşulunu bildirir. Bu nedenle altı çizili söz grubu cümlede “zarf tümleci” görevindedir. Yer tamlayıcısı yalnızca “kütüphanede” sözcüğüyle sınırlı olurdu; ancak burada “sessizce” ile birlikte eylemin gerçekleşme biçimi de verildiği için bütün olarak zarf tümleci kabul edilir. Nesne “neyi/ kimi?” sorusuna cevap verir; cümlede böyle bir unsur yoktur. Yüklem ise “çalıştı”dır.

1. Çözüm: Cümlede yüklem “çalıştı”dır. Yükleme “nerede, nasıl?” sorularını sorarak altı çizili söz grubunun görevini buluruz. “Öğrenciler nerede çalıştı?” → “kütüphanede” (yer bildirir). “Öğrenciler nasıl çalıştı?” → “sessizce” (durum bildirir). Altı çizili bölüm bu iki ögenin birlikte oluşturduğu söz grubudur ve yüklemi yer ve durum bakımından tamamlayarak eylemin gerçekleşme koşulunu bildirir. Bu nedenle altı çizili söz grubu cümlede “zarf tümleci” görevindedir. Yer tamlayıcısı yalnızca “kütüphanede” sözcüğüyle sınırlı olurdu; ancak burada “sessizce” ile birlikte eylemin gerçekleşme biçimi de verildiği için bütün olarak zarf tümleci kabul edilir. Nesne “neyi/ kimi?” sorusuna cevap verir; cümlede böyle bir unsur yoktur. Yüklem ise “çalıştı”dır.

Doğru cevap: B

Cümlede yüklem “anlattı”dır. Yükleme “neyi?” diye sorulduğunda cevap “konuyu” olur; bu sözcük nesnedir. Altı çizili “öğrencilerine” ise “-e” hâl eki almıştır ve yükleme “kime?” sorusu sorulduğunda cevap verir: “(Öğretmen) konuyu kime anlattı?” → “öğrencilerine”. Bu nedenle altı çizili bölüm dolaylı tümleçtir. Zarf tümleci; “ne zaman, nasıl, niçin, ne kadar” gibi sorulara cevap verir. Özne ise işi yapan varlıktır ve burada “öğretmen”dir. Bu yüzden doğru seçenek B’dir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem “anlattı”dır. Yükleme “neyi?” diye sorulduğunda cevap “konuyu” olur; bu sözcük nesnedir. Altı çizili “öğrencilerine” ise “-e” hâl eki almıştır ve yükleme “kime?” sorusu sorulduğunda cevap verir: “(Öğretmen) konuyu kime anlattı?” → “öğrencilerine”. Bu nedenle altı çizili bölüm dolaylı tümleçtir. Zarf tümleci; “ne zaman, nasıl, niçin, ne kadar” gibi sorulara cevap verir. Özne ise işi yapan varlıktır ve burada “öğretmen”dir. Bu yüzden doğru seçenek B’dir.

Doğru cevap: C

Cümlenin yüklemi "yanıtladı"dır. "Yanıtladı" eylemini gerçekleştiren kişi "öğretmen" olduğundan özne "öğretmen"dir. "Neyi yanıtladı?" sorusu sorulduğunda cevap "öğrencilerin sorularını" olur; bu bölüm belirtili nesnedir. Altı çizili "tek tek" ifadesi, eylemin yapılış biçimini bildirir. Yükleme "nasıl yanıtladı?" sorusu yöneltildiğinde "tek tek" cevabı alınır. Bu nedenle altı çizili söz öbeği zarf tümlecidir. Dolaylı tümleç olabilmesi için yönelme/bulunma/ayrılma hâli ekiyle ("-e, -de, -den") yer-yön bildirmesi gerekirdi; "tek tek" böyle bir ek almadığı gibi yer-yön de bildirmez. Nesne ya da özne de değildir çünkü eylemin kime/neyi gerçekleştirdiğini değil, eylemin nasıl yapıldığını belirtir.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi "yanıtladı"dır. "Yanıtladı" eylemini gerçekleştiren kişi "öğretmen" olduğundan özne "öğretmen"dir. "Neyi yanıtladı?" sorusu sorulduğunda cevap "öğrencilerin sorularını" olur; bu bölüm belirtili nesnedir. Altı çizili "tek tek" ifadesi, eylemin yapılış biçimini bildirir. Yükleme "nasıl yanıtladı?" sorusu yöneltildiğinde "tek tek" cevabı alınır. Bu nedenle altı çizili söz öbeği zarf tümlecidir. Dolaylı tümleç olabilmesi için yönelme/bulunma/ayrılma hâli ekiyle ("-e, -de, -den") yer-yön bildirmesi gerekirdi; "tek tek" böyle bir ek almadığı gibi yer-yön de bildirmez. Nesne ya da özne de değildir çünkü eylemin kime/neyi gerçekleştirdiğini değil, eylemin nasıl yapıldığını belirtir.