8. Sınıf Türkçe Cümlenin Ögeleri Testleri

Doğru cevap: A

Cümlenin yüklemi "oldu"dur. "Olmak" yardımcı eylemiyle kurulan bu tip cümlelerde, yüklem bir ad/ünvan bildiren unsurla (burada "Ayşe") birlikte anlam kazanır; ancak öge incelemesinde temel yüklem "oldu" kabul edilir. "Kim oldu?" sorusu yükleme sorulduğunda cevap "Ayşe"dir. Bu nedenle altı çizili bölüm cümlenin "özne"sidir. Çeldiriciler: - "Bu raporu" ifadesi "neyi?" sorusuna cevap verdiği için nesnedir. - "Toplantıdan önce" zaman bildirdiği için zarf tümlecidir. - "Müdürün istediği biçimde" durum/biçim bildirdiği için zarf tümlecidir. Altı çizili "Ayşe" bunların hiçbiri olmayıp yüklemin gerçekleştirenini bildirdiğinden özne görevindedir.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi "oldu"dur. "Olmak" yardımcı eylemiyle kurulan bu tip cümlelerde, yüklem bir ad/ünvan bildiren unsurla (burada "Ayşe") birlikte anlam kazanır; ancak öge incelemesinde temel yüklem "oldu" kabul edilir. "Kim oldu?" sorusu yükleme sorulduğunda cevap "Ayşe"dir. Bu nedenle altı çizili bölüm cümlenin "özne"sidir. Çeldiriciler: - "Bu raporu" ifadesi "neyi?" sorusuna cevap verdiği için nesnedir. - "Toplantıdan önce" zaman bildirdiği için zarf tümlecidir. - "Müdürün istediği biçimde" durum/biçim bildirdiği için zarf tümlecidir. Altı çizili "Ayşe" bunların hiçbiri olmayıp yüklemin gerçekleştirenini bildirdiğinden özne görevindedir.

Doğru cevap: B

Cümlenin yüklemi “ekledi”dir. “Kim ekledi?” sorusunun cevabı “Araştırmacı” olduğundan özne “Araştırmacı”dır. “Ne ekledi?” sorusuna “bulgularını” cevabı verilir; bu yüzden “bulgularını” belirtili nesnedir. “Nereye/ney(e) ekledi?” sorusunun cevabı “rapora”dır; “rapora” yönelme hâli eki (-a) aldığı için dolaylı tümleçtir. Altı çizili bölüm “konuyla ilgili en güncel kaynaklara dayanarak” ifadesidir. Bu bölüm, eylemin hangi yolla/neyi temel alarak yapıldığını bildirir. Yükleme “Nasıl? Ne şekilde? Neye dayanarak?” soruları sorulduğunda cevap verdiği için bu söz grubu zarf tümlecidir. Sonuç: Altı çizili söz grubu “zarf tümleci”dir.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi “ekledi”dir. “Kim ekledi?” sorusunun cevabı “Araştırmacı” olduğundan özne “Araştırmacı”dır. “Ne ekledi?” sorusuna “bulgularını” cevabı verilir; bu yüzden “bulgularını” belirtili nesnedir. “Nereye/ney(e) ekledi?” sorusunun cevabı “rapora”dır; “rapora” yönelme hâli eki (-a) aldığı için dolaylı tümleçtir. Altı çizili bölüm “konuyla ilgili en güncel kaynaklara dayanarak” ifadesidir. Bu bölüm, eylemin hangi yolla/neyi temel alarak yapıldığını bildirir. Yükleme “Nasıl? Ne şekilde? Neye dayanarak?” soruları sorulduğunda cevap verdiği için bu söz grubu zarf tümlecidir. Sonuç: Altı çizili söz grubu “zarf tümleci”dir.

Doğru cevap: C

Cümlede yüklem “teslim ettik”tir. “Kim teslim etti?” sorusunun cevabı “biz” (gizli özne) olduğundan özne altı çizili bölüm değildir. Altı çizili bölüm “uzun süredir üzerinde çalıştığımız için” ifadesidir. Bu bölüm, yükleme “Neden sorunsuzca teslim ettik?” sorusunu sordurur ve cümleye sebep anlamı katar. Sebep bildiren “için”li ifadeler, cümlede zarf tümleci (neden zarf tümleci) görevindedir. Diğer seçenekler: - Dolaylı tümleç, “nereye/nerede/nereden/kime/kimden/neye/neyden” sorularına cevap verir; bu bölüm böyle bir yer-yönelme-çıkma anlamı taşımaz. - Nesne, “neyi/ne” sorularına cevap verir; burada “neyi teslim ettik?” → “bu projeyi” nesnedir. - Özne, işi yapanı bildirir; cümlede özne gizli “biz”dir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem “teslim ettik”tir. “Kim teslim etti?” sorusunun cevabı “biz” (gizli özne) olduğundan özne altı çizili bölüm değildir. Altı çizili bölüm “uzun süredir üzerinde çalıştığımız için” ifadesidir. Bu bölüm, yükleme “Neden sorunsuzca teslim ettik?” sorusunu sordurur ve cümleye sebep anlamı katar. Sebep bildiren “için”li ifadeler, cümlede zarf tümleci (neden zarf tümleci) görevindedir. Diğer seçenekler: - Dolaylı tümleç, “nereye/nerede/nereden/kime/kimden/neye/neyden” sorularına cevap verir; bu bölüm böyle bir yer-yönelme-çıkma anlamı taşımaz. - Nesne, “neyi/ne” sorularına cevap verir; burada “neyi teslim ettik?” → “bu projeyi” nesnedir. - Özne, işi yapanı bildirir; cümlede özne gizli “biz”dir.

Doğru cevap: D

Cümlenin yüklemi “bıraktı”dır. “Ne yaptı?” sorusuna cevap veren bölüm yüklemi tamamlar. Altı çizili bölüm “dosyaları sessizce masanın üzerine” ifadesidir. Burada “dosyaları” yüklemin etkilediği varlığı bildirir ve “neyi bıraktı?” sorusuna cevap vererek nesnedir; ancak soru, altı çizili bölümün tamamının görevini sorar. Altı çizili bölümün tamamı, yüklemin gerçekleşme biçimini ve yönünü birlikte bildirir: “nasıl bıraktı?” → “sessizce”, “nereye bıraktı?” → “masanın üzerine”. Bu tür (nasıl, ne zaman, ne kadar, niçin, nereye vb.) sorulara cevap veren ve yüklemi çeşitli yönlerden tamamlayan öge zarf tümlecidir. Dolaylı tümleç/yer tamlayıcısı genellikle “-e, -de, -den” ekli bir isim grubuyla tek başına “kime/ney(e), kimde/neyde, kimden/neyden” sorularına cevap verir. Burada ise altı çizili bölüm yalnızca bir yönelme/yer bildirmiyor; aynı zamanda nesneyi (“dosyaları”) ve durum zarfını (“sessizce”) da kapsayan bir bütün olarak yüklemi zarf tümleci işleviyle tamamlıyor. Bu nedenle doğru cevap D987’dir.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi “bıraktı”dır. “Ne yaptı?” sorusuna cevap veren bölüm yüklemi tamamlar. Altı çizili bölüm “dosyaları sessizce masanın üzerine” ifadesidir. Burada “dosyaları” yüklemin etkilediği varlığı bildirir ve “neyi bıraktı?” sorusuna cevap vererek nesnedir; ancak soru, altı çizili bölümün tamamının görevini sorar. Altı çizili bölümün tamamı, yüklemin gerçekleşme biçimini ve yönünü birlikte bildirir: “nasıl bıraktı?” → “sessizce”, “nereye bıraktı?” → “masanın üzerine”. Bu tür (nasıl, ne zaman, ne kadar, niçin, nereye vb.) sorulara cevap veren ve yüklemi çeşitli yönlerden tamamlayan öge zarf tümlecidir. Dolaylı tümleç/yer tamlayıcısı genellikle “-e, -de, -den” ekli bir isim grubuyla tek başına “kime/ney(e), kimde/neyde, kimden/neyden” sorularına cevap verir. Burada ise altı çizili bölüm yalnızca bir yönelme/yer bildirmiyor; aynı zamanda nesneyi (“dosyaları”) ve durum zarfını (“sessizce”) da kapsayan bir bütün olarak yüklemi zarf tümleci işleviyle tamamlıyor. Bu nedenle doğru cevap D987’dir.

Doğru cevap: A

Cümlenin yüklemi "gönderdi"dir. "Kim gönderdi?" sorusunun cevabı "Öğretmen" olduğundan özne "Öğretmen"dir. Yükleme "neyi gönderdi?" diye sorulduğunda cevap "öğrencileri" olur. "Öğrencileri" sözcüğü -(y)i belirtme hâl ekini aldığı için bu öge "belirtili nesne"dir. Altı çizili bölümde ayrıca "sessizce" sözcüğü "nasıl gönderdi?" sorusuna cevap vererek zarf tümleci görevindedir; "kütüphaneye" ise "nereye gönderdi?" sorusuna cevap vererek yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) görevindedir. Ancak soruda altı çizili bölümün temel ögesi olarak "öğrencileri" hedeflendiğinden doğru cevap "belirtili nesne"dir.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi "gönderdi"dir. "Kim gönderdi?" sorusunun cevabı "Öğretmen" olduğundan özne "Öğretmen"dir. Yükleme "neyi gönderdi?" diye sorulduğunda cevap "öğrencileri" olur. "Öğrencileri" sözcüğü -(y)i belirtme hâl ekini aldığı için bu öge "belirtili nesne"dir. Altı çizili bölümde ayrıca "sessizce" sözcüğü "nasıl gönderdi?" sorusuna cevap vererek zarf tümleci görevindedir; "kütüphaneye" ise "nereye gönderdi?" sorusuna cevap vererek yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç) görevindedir. Ancak soruda altı çizili bölümün temel ögesi olarak "öğrencileri" hedeflendiğinden doğru cevap "belirtili nesne"dir.

Doğru cevap: B

Cümlenin yüklemi “yerleştirmiş”tir. Yüklem “ne yapmış?” sorusuna cevap verir ve işi gerçekleştiren “yazar” özne görevindedir. Altı çizili bölüm “bazı ipuçlarını satır aralarına”dır. Burada “bazı ipuçlarını” kısmı “neyi yerleştirmiş?” sorusuna cevap verdiği için belirtisiz değil, belirtili nesnedir (-(y)i eki almasa da nesne görevindedir). Ancak soru altı çizili bölümün tamamının görevini sorar; bu bölümün içinde ayrıca “satır aralarına” ifadesi yer alır. “Satır aralarına” ifadesi “nereye yerleştirmiş?” sorusuna cevap verir. “Nereye?” sorusu yer-yön bildirir ve bu tür öge 8. Sınıf’de “yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç)” olarak adlandırılır. Seçeneklerde hem “dolaylı tümleç” hem de “yer tamlayıcısı” verilmiş olsa da, “nereye?” sorusunun doğrudan karşılığı yer tamlayıcısıdır. Dolayısıyla altı çizili bölümde ayırt edici olan ve yükleme yönelme bildiren kısım “satır aralarına” olduğundan doğru cevap “Yer tamlayıcısı”dır.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi “yerleştirmiş”tir. Yüklem “ne yapmış?” sorusuna cevap verir ve işi gerçekleştiren “yazar” özne görevindedir. Altı çizili bölüm “bazı ipuçlarını satır aralarına”dır. Burada “bazı ipuçlarını” kısmı “neyi yerleştirmiş?” sorusuna cevap verdiği için belirtisiz değil, belirtili nesnedir (-(y)i eki almasa da nesne görevindedir). Ancak soru altı çizili bölümün tamamının görevini sorar; bu bölümün içinde ayrıca “satır aralarına” ifadesi yer alır. “Satır aralarına” ifadesi “nereye yerleştirmiş?” sorusuna cevap verir. “Nereye?” sorusu yer-yön bildirir ve bu tür öge 8. Sınıf’de “yer tamlayıcısı (dolaylı tümleç)” olarak adlandırılır. Seçeneklerde hem “dolaylı tümleç” hem de “yer tamlayıcısı” verilmiş olsa da, “nereye?” sorusunun doğrudan karşılığı yer tamlayıcısıdır. Dolayısıyla altı çizili bölümde ayırt edici olan ve yükleme yönelme bildiren kısım “satır aralarına” olduğundan doğru cevap “Yer tamlayıcısı”dır.

Doğru cevap: C

Cümlede yüklem “tamamladı”dır. “Kim tamamladı?” sorusuna cevap veren gizli özne “o”dur. “Neyi tamamladı?” sorusunun cevabı “bu projeyi” olduğundan bu söz grubu belirtili nesnedir. Altı çizili “öğretmeninin yönlendirmesiyle” ifadesi “nasıl / neyle / hangi şekilde” sorularına cevap verir ve eylemin gerçekleşme biçimini, aracını/etkileyen nedeni bildirir. Bu nedenle cümlede zarf tümleci görevindedir. Diğer seçenekler: Dolaylı tümleç olabilmesi için genellikle “-e/-a, -de/-da, -den/-dan” eklerinden birini alarak “kime/kimde/kimden” sorularına cevap vermesi gerekir; burada “-yle” (ile) vardır. Nesne olamaz çünkü “neyi?” sorusuna cevap vermez. Özne de değildir çünkü işi yapanı değil, işi yapma biçimini/etkenini belirtir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem “tamamladı”dır. “Kim tamamladı?” sorusuna cevap veren gizli özne “o”dur. “Neyi tamamladı?” sorusunun cevabı “bu projeyi” olduğundan bu söz grubu belirtili nesnedir. Altı çizili “öğretmeninin yönlendirmesiyle” ifadesi “nasıl / neyle / hangi şekilde” sorularına cevap verir ve eylemin gerçekleşme biçimini, aracını/etkileyen nedeni bildirir. Bu nedenle cümlede zarf tümleci görevindedir. Diğer seçenekler: Dolaylı tümleç olabilmesi için genellikle “-e/-a, -de/-da, -den/-dan” eklerinden birini alarak “kime/kimde/kimden” sorularına cevap vermesi gerekir; burada “-yle” (ile) vardır. Nesne olamaz çünkü “neyi?” sorusuna cevap vermez. Özne de değildir çünkü işi yapanı değil, işi yapma biçimini/etkenini belirtir.

Doğru cevap: D

Cümlenin yüklemi "tamamladı"dır. Yükleme "ne zaman?" sorusu sorulduğunda "son teslim gününden önce" cevabı alınır. Bu ifade, eylemin gerçekleşme zamanını bildirdiği için zarf tümlecidir (zaman zarf tümleci). "Dolaylı tümleç / yer tamlayıcısı" olabilmesi için genellikle "nereye, nerede, nereden, kime, kimde, kimden" gibi yönelme-bulunma-çıkma durum ekleriyle (ya da bu anlamı kuran yapılarla) yer-yön/ilgili kişi bildirmesi beklenir. Burada ise "-den" eki bulunmasına rağmen anlam yer-yön değil, "önce" edatıyla birlikte zaman sınırı kurmaktadır. "Belirtili nesne" ise "neyi?" sorusuna cevap verir. Cümlede belirtili nesne "Bu projeyi"dir. Dolayısıyla altı çizili bölüm nesne değil, zaman bildiren zarf tümlecidir.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi "tamamladı"dır. Yükleme "ne zaman?" sorusu sorulduğunda "son teslim gününden önce" cevabı alınır. Bu ifade, eylemin gerçekleşme zamanını bildirdiği için zarf tümlecidir (zaman zarf tümleci). "Dolaylı tümleç / yer tamlayıcısı" olabilmesi için genellikle "nereye, nerede, nereden, kime, kimde, kimden" gibi yönelme-bulunma-çıkma durum ekleriyle (ya da bu anlamı kuran yapılarla) yer-yön/ilgili kişi bildirmesi beklenir. Burada ise "-den" eki bulunmasına rağmen anlam yer-yön değil, "önce" edatıyla birlikte zaman sınırı kurmaktadır. "Belirtili nesne" ise "neyi?" sorusuna cevap verir. Cümlede belirtili nesne "Bu projeyi"dir. Dolayısıyla altı çizili bölüm nesne değil, zaman bildiren zarf tümlecidir.

Doğru cevap: A

Cümlede yüklem “yanıtladı”dır. “Kim yanıtladı?” sorusunun cevabı “Öğretmen” olduğu için özne “Öğretmen”dir. “Öğretmen neyi yanıtladı?” sorusuna “öğrencilerin sorularını” cevabı verilir; bu bölüm belirtili nesnedir. Altı çizili “ders bitince” ifadesi yükleme “ne zaman?” sorusunu yönelttiğimizde cevap verir: “Öğretmen… ne zaman yanıtladı? → ders bitince”. Bu nedenle altı çizili söz grubu zaman bildiren zarf tümlecidir. Dolaylı tümleç olabilmesi için genellikle “-e, -de, -den” ekleriyle yer-yön, bulunma, ayrılma anlamı taşıması ve “nereye/nerede/nereden/kime/kimden” sorularına cevap vermesi beklenirdi; burada böyle bir durum yoktur.

1. Çözüm: Cümlede yüklem “yanıtladı”dır. “Kim yanıtladı?” sorusunun cevabı “Öğretmen” olduğu için özne “Öğretmen”dir. “Öğretmen neyi yanıtladı?” sorusuna “öğrencilerin sorularını” cevabı verilir; bu bölüm belirtili nesnedir. Altı çizili “ders bitince” ifadesi yükleme “ne zaman?” sorusunu yönelttiğimizde cevap verir: “Öğretmen… ne zaman yanıtladı? → ders bitince”. Bu nedenle altı çizili söz grubu zaman bildiren zarf tümlecidir. Dolaylı tümleç olabilmesi için genellikle “-e, -de, -den” ekleriyle yer-yön, bulunma, ayrılma anlamı taşıması ve “nereye/nerede/nereden/kime/kimden” sorularına cevap vermesi beklenirdi; burada böyle bir durum yoktur.

Doğru cevap: B

Cümlede iş, oluş veya hareket bildiren çekimli fiil "konuştu"dur. Altı çizili bölümün çekirdeği bu fiil olduğu için bölümün tamamı yüklem görevindedir. "Antrenör" özne; "oyuncuların moralini" belirtisiz isim tamlaması biçiminde nesne; "yükseltmek için" amaç bildiren zarf tümlecidir. "Maçtan önce" ve "onlarla" ise yüklemi farklı yönlerden tamamlayan zarf tümleci görevindeki söz gruplarıdır. Dolayısıyla altı çizili bölüm, cümlenin yüklemidir.

1. Çözüm: Cümlede iş, oluş veya hareket bildiren çekimli fiil "konuştu"dur. Altı çizili bölümün çekirdeği bu fiil olduğu için bölümün tamamı yüklem görevindedir. "Antrenör" özne; "oyuncuların moralini" belirtisiz isim tamlaması biçiminde nesne; "yükseltmek için" amaç bildiren zarf tümlecidir. "Maçtan önce" ve "onlarla" ise yüklemi farklı yönlerden tamamlayan zarf tümleci görevindeki söz gruplarıdır. Dolayısıyla altı çizili bölüm, cümlenin yüklemidir.