8. Sınıf Türkçe Cümlenin Ögeleri Testleri

Doğru cevap: C

Cümlenin yüklemi “tasnif ettik”tir. Yükleme “Kim tasnif etti?” diye sorulduğunda cevap “(biz)” olur; özne gizlidir. Altı çizili “öğrencilerle birlikte” ifadesi, eylemin hangi şartlarda/kimlerle yapıldığını bildirir. Yükleme “Nasıl tasnif ettik?” ya da “Kimlerle tasnif ettik?” soruları yöneltildiğinde “öğrencilerle birlikte” cevabı alınır. Bu nedenle bu söz grubu zarf tümlecidir. Diğer ögelerle karışmaması için: “Okulun kütüphanesine” ifadesi “nereye?” sorusuna cevap verdiği için dolaylı tümleçtir; “bağışlanan kitapları” ise “neyi tasnif ettik?” sorusuna cevap verdiğinden nesnedir. Altı çizili kısım ne dolaylı tümleçtir (yönelme/çıkma/bulunma eki yok), ne de özne/nesnedir; eylemi durum/beraberlik yönünden tamamladığı için zarf tümlecidir.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi “tasnif ettik”tir. Yükleme “Kim tasnif etti?” diye sorulduğunda cevap “(biz)” olur; özne gizlidir. Altı çizili “öğrencilerle birlikte” ifadesi, eylemin hangi şartlarda/kimlerle yapıldığını bildirir. Yükleme “Nasıl tasnif ettik?” ya da “Kimlerle tasnif ettik?” soruları yöneltildiğinde “öğrencilerle birlikte” cevabı alınır. Bu nedenle bu söz grubu zarf tümlecidir. Diğer ögelerle karışmaması için: “Okulun kütüphanesine” ifadesi “nereye?” sorusuna cevap verdiği için dolaylı tümleçtir; “bağışlanan kitapları” ise “neyi tasnif ettik?” sorusuna cevap verdiğinden nesnedir. Altı çizili kısım ne dolaylı tümleçtir (yönelme/çıkma/bulunma eki yok), ne de özne/nesnedir; eylemi durum/beraberlik yönünden tamamladığı için zarf tümlecidir.

Doğru cevap: D

Cümlede yüklem “anlattı”dır. “Kim anlattı?” sorusuna “Öğretmen” cevabı geldiği için özne “Öğretmen”dir. “Öğretmen neyi anlattı?” sorusuna “öğrencilerin hatalarını” cevabı geldiğinden “öğrencilerin hatalarını” nesnedir. “Sınavdan sonra” ifadesi ise “ne zaman?” sorusuna cevap verdiği için zarf tümlecidir. Altı çizili “tek tek” ifadesi, anlatma işinin nasıl yapıldığını bildirir. Yani “Öğretmen hataları nasıl anlattı?” sorusuna cevap verir. “Nasıl?” sorusuna cevap veren öge zarf tümlecidir. Bu nedenle doğru cevap D503’dır.

1. Çözüm: Cümlede yüklem “anlattı”dır. “Kim anlattı?” sorusuna “Öğretmen” cevabı geldiği için özne “Öğretmen”dir. “Öğretmen neyi anlattı?” sorusuna “öğrencilerin hatalarını” cevabı geldiğinden “öğrencilerin hatalarını” nesnedir. “Sınavdan sonra” ifadesi ise “ne zaman?” sorusuna cevap verdiği için zarf tümlecidir. Altı çizili “tek tek” ifadesi, anlatma işinin nasıl yapıldığını bildirir. Yani “Öğretmen hataları nasıl anlattı?” sorusuna cevap verir. “Nasıl?” sorusuna cevap veren öge zarf tümlecidir. Bu nedenle doğru cevap D503’dır.

Doğru cevap: A

Cümlede yüklem “değerlendirecek”tir. Yüklemin yaptığı işi gerçekleştiren kişi “Öğretmen” olduğundan özne “Öğretmen”dir. Altı çizili bölüm “yarın sabah ilk derste” ifadesidir. Bu bölüm, yüklemin gerçekleşme zamanını bildirir. “Ne zaman değerlendirecek?” sorusuna cevap verdiği için zarf tümlecidir. Dolaylı tümleç olabilmesi için “-e/-de/-den” hâl ekleriyle yer-yön gibi anlamlar taşıyıp “Neye? Nerede? Nereden?” sorularına cevap vermesi gerekir; burada temel işlev zaman bildirmektir. Belirtili nesne ise “Neyi?” sorusuna cevap verir; cümlede bu görevde olan unsur “proje sunumunu”dur. Bu nedenle doğru cevap zarf tümlecidir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem “değerlendirecek”tir. Yüklemin yaptığı işi gerçekleştiren kişi “Öğretmen” olduğundan özne “Öğretmen”dir. Altı çizili bölüm “yarın sabah ilk derste” ifadesidir. Bu bölüm, yüklemin gerçekleşme zamanını bildirir. “Ne zaman değerlendirecek?” sorusuna cevap verdiği için zarf tümlecidir. Dolaylı tümleç olabilmesi için “-e/-de/-den” hâl ekleriyle yer-yön gibi anlamlar taşıyıp “Neye? Nerede? Nereden?” sorularına cevap vermesi gerekir; burada temel işlev zaman bildirmektir. Belirtili nesne ise “Neyi?” sorusuna cevap verir; cümlede bu görevde olan unsur “proje sunumunu”dur. Bu nedenle doğru cevap zarf tümlecidir.

Doğru cevap: B

Cümlede yüklem "inceledi" sözcüğüdür. Yüklemin yaptığı işi bildiren kişi/varlık özne olur; bu cümlede işi yapan (gizli) özne "o"dur. "Neyi inceledi?" sorusunu sorarsak cevap "sergideki eski fotoğrafları" olur. Bu bölüm belirtisiz nesnedir ("-ı/-i" eki almadan, çoğul ekli ve tamlamalı biçimde nesne görevinde). Altı çizili "dikkatle" sözcüğü ise "inceledi" eyleminin nasıl yapıldığını bildirir. "Nasıl inceledi?" sorusunun cevabı olduğundan cümlede zarf tümleci (durum zarfı) görevindedir. Dolaylı tümleç olabilmesi için "-e, -de, -den" hâl eklerinden birini alıp "nereye/nerede/nereden/kime/kimden" gibi sorulara cevap vermesi gerekirdi; "dikkatle" bu koşulu sağlamaz. Nesne ve özne de değildir çünkü "neyi" ve "kim" sorularının cevabı değildir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem "inceledi" sözcüğüdür. Yüklemin yaptığı işi bildiren kişi/varlık özne olur; bu cümlede işi yapan (gizli) özne "o"dur. "Neyi inceledi?" sorusunu sorarsak cevap "sergideki eski fotoğrafları" olur. Bu bölüm belirtisiz nesnedir ("-ı/-i" eki almadan, çoğul ekli ve tamlamalı biçimde nesne görevinde). Altı çizili "dikkatle" sözcüğü ise "inceledi" eyleminin nasıl yapıldığını bildirir. "Nasıl inceledi?" sorusunun cevabı olduğundan cümlede zarf tümleci (durum zarfı) görevindedir. Dolaylı tümleç olabilmesi için "-e, -de, -den" hâl eklerinden birini alıp "nereye/nerede/nereden/kime/kimden" gibi sorulara cevap vermesi gerekirdi; "dikkatle" bu koşulu sağlamaz. Nesne ve özne de değildir çünkü "neyi" ve "kim" sorularının cevabı değildir.

Doğru cevap: C

Cümlede yüklem “tamamladık”tır. “Ne(yi) tamamladık?” sorusuna cevap veren “Bu projeyi” nesnedir. Altı çizili bölüm “okuldan sonra kütüphanede” ifadesidir. Bu bölüm, yükleme “nerede tamamladık?” sorusunu sordurur ve “kütüphanede” cevabını verir. “-de/-da” hâl ekiyle yer bildirdiği için bu kısım cümlede **yer tamlayıcısı**dır. “Okuldan sonra” ise zaman bildirir ve zarf tümleci görevindedir; ancak altı çizili bölümün tamamı içinde yer bildiren unsur belirleyici olduğundan, altı çizili kısmın öge karşılığı **yer tamlayıcısı** kabul edilir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem “tamamladık”tır. “Ne(yi) tamamladık?” sorusuna cevap veren “Bu projeyi” nesnedir. Altı çizili bölüm “okuldan sonra kütüphanede” ifadesidir. Bu bölüm, yükleme “nerede tamamladık?” sorusunu sordurur ve “kütüphanede” cevabını verir. “-de/-da” hâl ekiyle yer bildirdiği için bu kısım cümlede **yer tamlayıcısı**dır. “Okuldan sonra” ise zaman bildirir ve zarf tümleci görevindedir; ancak altı çizili bölümün tamamı içinde yer bildiren unsur belirleyici olduğundan, altı çizili kısmın öge karşılığı **yer tamlayıcısı** kabul edilir.

Doğru cevap: D

Cümlenin yüklemi “hazırladı”dır. “Öğretmen” özne, “ek etkinlikler” nesnedir. Altı çizili bölüm “konuyu daha iyi anlamaları için” ifadesidir. Bu söz grubu, “hazırladı” eyleminin hangi amaçla yapıldığını bildirir. “Niçin / hangi amaçla hazırladı?” sorusu sorulduğunda cevap doğrudan bu söz grubudur. Amaç bildiren “-mek için / -ması için” yapıları cümlede zarf tümleci (amaç) görevindedir. Bu nedenle doğru cevap “Zarf tümleci (amaç)”tır.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi “hazırladı”dır. “Öğretmen” özne, “ek etkinlikler” nesnedir. Altı çizili bölüm “konuyu daha iyi anlamaları için” ifadesidir. Bu söz grubu, “hazırladı” eyleminin hangi amaçla yapıldığını bildirir. “Niçin / hangi amaçla hazırladı?” sorusu sorulduğunda cevap doğrudan bu söz grubudur. Amaç bildiren “-mek için / -ması için” yapıları cümlede zarf tümleci (amaç) görevindedir. Bu nedenle doğru cevap “Zarf tümleci (amaç)”tır.

Doğru cevap: A

Cümlenin temel yüklemi “sevindi”dir. Bu yüklem “Öğretmen” öznesine aittir. “Öğrencileri” sözcüğü ise “görünce” fiiline bağlı olarak nesne görevindedir (öğretmen kimi görünce?). Altı çizili bölüm “kütüphanede sessizce çalışırken” ifadesidir. Bu söz grubu, “öğrencileri”nin hangi durumda/neyi yaparken görüldüğünü bildirir; yani “görünce” eyleminin gerçekleştiği durumu belirtir. Bu nedenle cümlede zaman-durum bildiren bir zarf tümlecidir. Seçenekler açısından: Yer tamlayıcısı olabilmesi için yükleme “nerede/ nereye/ nereden” sorularından birini doğrudan cevaplaması gerekir; ancak burada “kütüphanede” tek başına yer bildirirken, altı çizili bütün ifade bir “durum” (çalışırken) bildirir. Nesne ve özne de değildir. Doğru cevap: Zarf tümleci.

1. Çözüm: Cümlenin temel yüklemi “sevindi”dir. Bu yüklem “Öğretmen” öznesine aittir. “Öğrencileri” sözcüğü ise “görünce” fiiline bağlı olarak nesne görevindedir (öğretmen kimi görünce?). Altı çizili bölüm “kütüphanede sessizce çalışırken” ifadesidir. Bu söz grubu, “öğrencileri”nin hangi durumda/neyi yaparken görüldüğünü bildirir; yani “görünce” eyleminin gerçekleştiği durumu belirtir. Bu nedenle cümlede zaman-durum bildiren bir zarf tümlecidir. Seçenekler açısından: Yer tamlayıcısı olabilmesi için yükleme “nerede/ nereye/ nereden” sorularından birini doğrudan cevaplaması gerekir; ancak burada “kütüphanede” tek başına yer bildirirken, altı çizili bütün ifade bir “durum” (çalışırken) bildirir. Nesne ve özne de değildir. Doğru cevap: Zarf tümleci.

Doğru cevap: B

Cümlede yüklem “istedi” sözcüğüdür. Yükleme “Ne yaptı?” diye sorulduğunda “istedi” yanıtı alınır. Altı çizili bölüm “bizden”dir. Bu sözcük “-den” hâl eki almıştır ve yükleme “Kimden?” sorusu sorulduğunda cevap verir: “Öğretmenimiz kimden (konuları tekrar etmemizi) istedi? → bizden”. Bu nedenle “bizden” dolaylı tümleçtir. Diğer seçenekler: - Belirtili nesne “-ı/-i/-u/-ü” hâl eki alır ve “Neyi?” sorusuna cevap verir. Bu cümlede “neyi istedi?” sorusunun cevabı “konuları tekrar etmemizi”dir; “bizden” değildir. - Zarf tümleci genellikle zaman, durum, neden, miktar gibi anlamlarla “Ne zaman? Nasıl? Niçin?” sorularını karşılar. “Sınavdan önce” zaman zarf tümlecidir; “bizden” değildir. - Özne “Kim?” sorusuna cevap verir: “Kim istedi? → öğretmenimiz”. Dolayısıyla “bizden” özne olamaz.

1. Çözüm: Cümlede yüklem “istedi” sözcüğüdür. Yükleme “Ne yaptı?” diye sorulduğunda “istedi” yanıtı alınır. Altı çizili bölüm “bizden”dir. Bu sözcük “-den” hâl eki almıştır ve yükleme “Kimden?” sorusu sorulduğunda cevap verir: “Öğretmenimiz kimden (konuları tekrar etmemizi) istedi? → bizden”. Bu nedenle “bizden” dolaylı tümleçtir. Diğer seçenekler: - Belirtili nesne “-ı/-i/-u/-ü” hâl eki alır ve “Neyi?” sorusuna cevap verir. Bu cümlede “neyi istedi?” sorusunun cevabı “konuları tekrar etmemizi”dir; “bizden” değildir. - Zarf tümleci genellikle zaman, durum, neden, miktar gibi anlamlarla “Ne zaman? Nasıl? Niçin?” sorularını karşılar. “Sınavdan önce” zaman zarf tümlecidir; “bizden” değildir. - Özne “Kim?” sorusuna cevap verir: “Kim istedi? → öğretmenimiz”. Dolayısıyla “bizden” özne olamaz.

Doğru cevap: C

Cümlenin yüklemi “önerdi”dir. Yüklem, öğretmenin yaptığı işi bildirir. Altı çizili “sınavdan önce” söz grubu, “ne zaman?” sorusuna cevap verir: Öğretmen, öğrencilerine ne zaman düzenli tekrar yapmalarını önerdi? → “Sınavdan önce.” Bu nedenle bu söz grubu zaman bildiren zarf tümlecidir. Diğer seçeneklerin uygun olmamasının nedeni: - Dolaylı tümleç, “-e/-de/-den” hâl ekleriyle genellikle “kime, neye, kimde, nerede, kimden, nereden” sorularına cevap verir; burada asıl işlev zaman bildirmektir. - Belirtili nesne “neyi/kimi” sorusuna cevap verir; “sınavdan önce” bir nesne değildir. - Özne “kim?” sorusuna cevap verir; özne “öğretmen”dir.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi “önerdi”dir. Yüklem, öğretmenin yaptığı işi bildirir. Altı çizili “sınavdan önce” söz grubu, “ne zaman?” sorusuna cevap verir: Öğretmen, öğrencilerine ne zaman düzenli tekrar yapmalarını önerdi? → “Sınavdan önce.” Bu nedenle bu söz grubu zaman bildiren zarf tümlecidir. Diğer seçeneklerin uygun olmamasının nedeni: - Dolaylı tümleç, “-e/-de/-den” hâl ekleriyle genellikle “kime, neye, kimde, nerede, kimden, nereden” sorularına cevap verir; burada asıl işlev zaman bildirmektir. - Belirtili nesne “neyi/kimi” sorusuna cevap verir; “sınavdan önce” bir nesne değildir. - Özne “kim?” sorusuna cevap verir; özne “öğretmen”dir.

Doğru cevap: D

Cümlenin yüklemi “açıkladı”dır. Yükleme “Neyi açıkladı?” diye sorarsak cevap “sınav sonuçlarını” olur; bu söz grubu belirtili nesnedir. Altı çizili bölüm “öğrencilerin tamamına”dır. Bu söz grubu “-a” yönelme hâl eki aldığı için yükleme “Kime açıkladı?” sorusu sorulur. Cevap “öğrencilerin tamamına” olduğundan bu öge dolaylı tümleçtir. Zarf tümleci, yüklemin nasıl/ne zaman/ne kadar gibi yönlerini bildirir; burada altı çizili bölüm zaman ya da durum bildirmez, yönelme (kime) bildirir. Özne ise işi yapan varlıktır; bu cümlede işi yapan “Öğretmen”dir.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi “açıkladı”dır. Yükleme “Neyi açıkladı?” diye sorarsak cevap “sınav sonuçlarını” olur; bu söz grubu belirtili nesnedir. Altı çizili bölüm “öğrencilerin tamamına”dır. Bu söz grubu “-a” yönelme hâl eki aldığı için yükleme “Kime açıkladı?” sorusu sorulur. Cevap “öğrencilerin tamamına” olduğundan bu öge dolaylı tümleçtir. Zarf tümleci, yüklemin nasıl/ne zaman/ne kadar gibi yönlerini bildirir; burada altı çizili bölüm zaman ya da durum bildirmez, yönelme (kime) bildirir. Özne ise işi yapan varlıktır; bu cümlede işi yapan “Öğretmen”dir.