8. Sınıf Türkçe Cümlenin Ögeleri Testleri

Doğru cevap: D

Cümlede yüklem “yanıtladı”dır. “Kim yanıtladı?” sorusuna “Öğretmen” cevabı geldiği için özne “Öğretmen”dir. “Ne(yi) yanıtladı?” sorusuna “öğrencilerin sorularını” cevabı gelir; bu bölüm belirtili nesnedir. Altı çizili “sınıfın arka sırasında” ifadesi, eylemin nerede gerçekleştiğini bildirir. “Nerede yanıtladı?” sorusuna cevap verdiği için bu bölüm zarf tümlecidir (yer bildiren zarf tümleci). Dolaylı tümleç olabilmesi için “kime, kimden, neye, neden” gibi sorulara cevap vermesi gerekir; burada böyle bir anlam yoktur. Bu nedenle doğru cevap D533’dir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem “yanıtladı”dır. “Kim yanıtladı?” sorusuna “Öğretmen” cevabı geldiği için özne “Öğretmen”dir. “Ne(yi) yanıtladı?” sorusuna “öğrencilerin sorularını” cevabı gelir; bu bölüm belirtili nesnedir. Altı çizili “sınıfın arka sırasında” ifadesi, eylemin nerede gerçekleştiğini bildirir. “Nerede yanıtladı?” sorusuna cevap verdiği için bu bölüm zarf tümlecidir (yer bildiren zarf tümleci). Dolaylı tümleç olabilmesi için “kime, kimden, neye, neden” gibi sorulara cevap vermesi gerekir; burada böyle bir anlam yoktur. Bu nedenle doğru cevap D533’dir.

Doğru cevap: A

Cümlenin yüklemi “bulduk”tur. “Kim bulduk?” sorusuna cevap veren öge “(biz)” gizli öznesidir. “Ne bulduk?” sorusunun cevabı “gerekli belgeleri”dir; bu nedenle bu öge nesnedir. “Hangi belgeler?” gibi niteleme soruları nesnenin içindeki sıfat tamlamasını açıklar; ögeyi değiştirmez. Altı çizili “okulun arşivinden” ifadesi “Nereden bulduk?” sorusuna cevap verir. “-den” ayrılma hâl eki almış yer-yön bildiren bu tür ögeler dolaylı tümleç (yer tamlayıcısı) olarak adlandırılır. “Danışman öğretmenin yönlendirmesiyle” ise “nasıl/neyin etkisiyle bulduk?” anlamı kattığı için zarf tümlecidir; ancak sorulan altı çizili bölüm bu değildir. Bu nedenle doğru cevap A’dır.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi “bulduk”tur. “Kim bulduk?” sorusuna cevap veren öge “(biz)” gizli öznesidir. “Ne bulduk?” sorusunun cevabı “gerekli belgeleri”dir; bu nedenle bu öge nesnedir. “Hangi belgeler?” gibi niteleme soruları nesnenin içindeki sıfat tamlamasını açıklar; ögeyi değiştirmez. Altı çizili “okulun arşivinden” ifadesi “Nereden bulduk?” sorusuna cevap verir. “-den” ayrılma hâl eki almış yer-yön bildiren bu tür ögeler dolaylı tümleç (yer tamlayıcısı) olarak adlandırılır. “Danışman öğretmenin yönlendirmesiyle” ise “nasıl/neyin etkisiyle bulduk?” anlamı kattığı için zarf tümlecidir; ancak sorulan altı çizili bölüm bu değildir. Bu nedenle doğru cevap A’dır.

Doğru cevap: B

Cümlenin yüklemi "ilettim"dir. Yüklemi bulduktan sonra altı çizili bölümü ("müdüre") yükleme sorular sorarak belirleriz. "İlettim" eylemi kime/ney(e) yöneltilmiş? → "müdüre". Bu, "-e/-a" yönelme hâl eki aldığı için dolaylı tümleçtir. Seçeneklerin neden yanlış olduğuna bakalım: B) Belirtili nesne, "neyi/kimi" sorusuna cevap verir ve "-i" hâl eki alır. Cümlede belirtili nesne "Bu haberi"dir (neyi ilettim? → bu haberi). "Müdüre" ise "kime" sorusuna cevap verdiğinden nesne olamaz. C) Zarf tümleci; zaman, durum, yer-yön, neden, miktar gibi anlamlar katar. Cümlede zarf tümleci olabilecek ögeler "toplantıdan sonra" (zaman) ve "bizzat" (durum) ifadeleridir. "Müdüre" zarf tümleci değildir. D) Özne, işi yapanı bildirir ve "kim" sorusuna cevap verir. Bu cümlede özne gizlidir: "(Ben)". "Müdüre" işi yapan değil, iletme eyleminin yöneldiği kişidir. Bu nedenle doğru cevap: Dolaylı tümleçtir.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi "ilettim"dir. Yüklemi bulduktan sonra altı çizili bölümü ("müdüre") yükleme sorular sorarak belirleriz. "İlettim" eylemi kime/ney(e) yöneltilmiş? → "müdüre". Bu, "-e/-a" yönelme hâl eki aldığı için dolaylı tümleçtir. Seçeneklerin neden yanlış olduğuna bakalım: B) Belirtili nesne, "neyi/kimi" sorusuna cevap verir ve "-i" hâl eki alır. Cümlede belirtili nesne "Bu haberi"dir (neyi ilettim? → bu haberi). "Müdüre" ise "kime" sorusuna cevap verdiğinden nesne olamaz. C) Zarf tümleci; zaman, durum, yer-yön, neden, miktar gibi anlamlar katar. Cümlede zarf tümleci olabilecek ögeler "toplantıdan sonra" (zaman) ve "bizzat" (durum) ifadeleridir. "Müdüre" zarf tümleci değildir. D) Özne, işi yapanı bildirir ve "kim" sorusuna cevap verir. Bu cümlede özne gizlidir: "(Ben)". "Müdüre" işi yapan değil, iletme eyleminin yöneldiği kişidir. Bu nedenle doğru cevap: Dolaylı tümleçtir.

Doğru cevap: C

Cümlenin yüklemi “bıraktım”dır. Yükleme “Ne bıraktım?” sorusu sorulduğunda “bu proje için gerekli belgeleri” cevabı alınır; bu bölüm belirtili nesnedir. Altı çizili “müdürün odasına” ise yükleme “Nereye bıraktım?” sorusunun cevabıdır. “-e/-a” yönelme hâl eki aldığı için bu söz grubu yer-yön bildiren dolaylı tümleçtir (yer tamlayıcısı). Diğer seçenekler: Zarf tümleci genellikle zaman, durum, nicelik gibi anlamlarla “ne zaman, nasıl, ne kadar” sorularına cevap verir; burada yer/yön bildirimi vardır. Özne “Ben” (gizli özne) olduğundan altı çizili bölüm özne olamaz. Nesne ise “belgeleri”dir, altı çizili bölüm nesne değildir.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi “bıraktım”dır. Yükleme “Ne bıraktım?” sorusu sorulduğunda “bu proje için gerekli belgeleri” cevabı alınır; bu bölüm belirtili nesnedir. Altı çizili “müdürün odasına” ise yükleme “Nereye bıraktım?” sorusunun cevabıdır. “-e/-a” yönelme hâl eki aldığı için bu söz grubu yer-yön bildiren dolaylı tümleçtir (yer tamlayıcısı). Diğer seçenekler: Zarf tümleci genellikle zaman, durum, nicelik gibi anlamlarla “ne zaman, nasıl, ne kadar” sorularına cevap verir; burada yer/yön bildirimi vardır. Özne “Ben” (gizli özne) olduğundan altı çizili bölüm özne olamaz. Nesne ise “belgeleri”dir, altı çizili bölüm nesne değildir.

Doğru cevap: D

Cümlede yüklem “yanıtladı”dır. “Kim yanıtladı?” sorusuna “öğretmen” cevabı geldiği için “öğretmen” öznedir. Altı çizili “ders bitiminde” ifadesi yüklemin gerçekleşme zamanını bildirir. Yükleme “ne zaman yanıtladı?” sorusu sorulduğunda “ders bitiminde” cevabı alınır. Zaman bildiren bu tür ifadeler zarf tümlecidir. Çeldiriciler: “Dolaylı tümleç/yer tamlayıcısı” genellikle “-e, -de, -den” hâl ekleriyle yönelme-bulunma-çıkma anlamı taşıyan yer-yön bildirir; burada yer değil zaman bildirilmektedir. “Belirtili nesne” ise “neyi/kimi yanıtladı?” sorusuna cevap verir; cümlede bu sorunun cevabı “öğrencilerin sorularını”dır, altı çizili bölüm değildir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem “yanıtladı”dır. “Kim yanıtladı?” sorusuna “öğretmen” cevabı geldiği için “öğretmen” öznedir. Altı çizili “ders bitiminde” ifadesi yüklemin gerçekleşme zamanını bildirir. Yükleme “ne zaman yanıtladı?” sorusu sorulduğunda “ders bitiminde” cevabı alınır. Zaman bildiren bu tür ifadeler zarf tümlecidir. Çeldiriciler: “Dolaylı tümleç/yer tamlayıcısı” genellikle “-e, -de, -den” hâl ekleriyle yönelme-bulunma-çıkma anlamı taşıyan yer-yön bildirir; burada yer değil zaman bildirilmektedir. “Belirtili nesne” ise “neyi/kimi yanıtladı?” sorusuna cevap verir; cümlede bu sorunun cevabı “öğrencilerin sorularını”dır, altı çizili bölüm değildir.

Doğru cevap: A

Cümlede yüklem “yanıtladı”dır. “Yanıtladı” eylemini yapan “öğretmen” özne, “neyi yanıtladı?” sorusunun cevabı “öğrencilerin sorularını” nesnedir. Altı çizili “ders bitene kadar” söz grubu, eylemin hangi süre/zaman aralığında gerçekleştiğini bildirir. Yükleme “ne zamana kadar?” sorusu sorulduğunda “ders bitene kadar” cevabı alınır. Bu nedenle “ders bitene kadar” cümlede **zarf tümleci (zaman/süre)** görevindedir. Diğer seçenekler uygun değildir: Dolaylı tümleç/yer tamlayıcısı için “nereye, nerede, nereden?” sorularına cevap gerekir; nesne için ise “neyi/kimi?” sorusuna cevap vermelidir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem “yanıtladı”dır. “Yanıtladı” eylemini yapan “öğretmen” özne, “neyi yanıtladı?” sorusunun cevabı “öğrencilerin sorularını” nesnedir. Altı çizili “ders bitene kadar” söz grubu, eylemin hangi süre/zaman aralığında gerçekleştiğini bildirir. Yükleme “ne zamana kadar?” sorusu sorulduğunda “ders bitene kadar” cevabı alınır. Bu nedenle “ders bitene kadar” cümlede **zarf tümleci (zaman/süre)** görevindedir. Diğer seçenekler uygun değildir: Dolaylı tümleç/yer tamlayıcısı için “nereye, nerede, nereden?” sorularına cevap gerekir; nesne için ise “neyi/kimi?” sorusuna cevap vermelidir.

Doğru cevap: B

Cümlede yüklem "dinledi" sözcüğüdür. Yüklem, işin/eylemin yapıldığını bildirir. "Öğretmen" özne; "öğrencilerin fikirlerini" ise "neyi dinledi?" sorusuna cevap verdiği için nesnedir. Altı çizili "dikkatle" sözcüğü, dinleme eyleminin nasıl yapıldığını bildirir. Yükleme "nasıl dinledi?" sorusu sorulduğunda cevap "dikkatle" olur. Bu nedenle "dikkatle" cümlenin zarf tümlecidir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem "dinledi" sözcüğüdür. Yüklem, işin/eylemin yapıldığını bildirir. "Öğretmen" özne; "öğrencilerin fikirlerini" ise "neyi dinledi?" sorusuna cevap verdiği için nesnedir. Altı çizili "dikkatle" sözcüğü, dinleme eyleminin nasıl yapıldığını bildirir. Yükleme "nasıl dinledi?" sorusu sorulduğunda cevap "dikkatle" olur. Bu nedenle "dikkatle" cümlenin zarf tümlecidir.

Doğru cevap: C

Cümlede yargıyı bildiren, işin/oluşun gerçekleştiğini belirten temel unsur yüklemdir. Bu cümlede yargı "konuştuk" sözcüğüyle kurulmuştur. Altı çizili bölüm "uzun uzun konuştuk" ifadesidir. Burada asıl yüklem "konuştuk"tur; "uzun uzun" ise konuşma eyleminin nasıl yapıldığını bildiren zarf görevli bir sözcüktür. Ancak soru, tek tek kelimeyi değil altı çizili bütün bölümü sorar. Altı çizili bölümün içinde yüklem bulunduğu ve yargıyı taşıyan çekimli fiil "konuştuk" olduğu için bu bölüm cümlenin yüklemidir. Diğer ögeler ise "Bu sabah" (zarf tümleci), "toplantıdan sonra" (zarf tümleci) ve "müdürün odasında" (dolaylı tümleç) şeklindedir.

1. Çözüm: Cümlede yargıyı bildiren, işin/oluşun gerçekleştiğini belirten temel unsur yüklemdir. Bu cümlede yargı "konuştuk" sözcüğüyle kurulmuştur. Altı çizili bölüm "uzun uzun konuştuk" ifadesidir. Burada asıl yüklem "konuştuk"tur; "uzun uzun" ise konuşma eyleminin nasıl yapıldığını bildiren zarf görevli bir sözcüktür. Ancak soru, tek tek kelimeyi değil altı çizili bütün bölümü sorar. Altı çizili bölümün içinde yüklem bulunduğu ve yargıyı taşıyan çekimli fiil "konuştuk" olduğu için bu bölüm cümlenin yüklemidir. Diğer ögeler ise "Bu sabah" (zarf tümleci), "toplantıdan sonra" (zarf tümleci) ve "müdürün odasında" (dolaylı tümleç) şeklindedir.

Doğru cevap: D

Cümlenin yüklemi “tamamlayacağız”dır. Bu yükleme “Ne yapacağız?” sorusu sorulduğunda cevap “raporu” olur; dolayısıyla “raporu” nesnedir. Altı çizili “yarına kadar” ifadesi, yüklemin gerçekleşeceği zamanı ve zaman sınırını bildirir. Yükleme “Ne zamana kadar tamamlayacağız?” sorusu sorulduğunda cevap “yarına kadar” olur. Bu nedenle altı çizili bölüm zarf tümlecidir (zaman). “Dolaylı tümleç / yer tamlayıcısı” olabilmesi için genellikle “-e, -de, -den” ekleriyle yönelme-bulunma-ayrılma anlamı taşıması ve “Nereye? Nerede? Nereden?” sorularına cevap vermesi beklenir. “Yarına kadar” ise yer değil zaman bildirir; bu yüzden doğru cevap D623’dır.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi “tamamlayacağız”dır. Bu yükleme “Ne yapacağız?” sorusu sorulduğunda cevap “raporu” olur; dolayısıyla “raporu” nesnedir. Altı çizili “yarına kadar” ifadesi, yüklemin gerçekleşeceği zamanı ve zaman sınırını bildirir. Yükleme “Ne zamana kadar tamamlayacağız?” sorusu sorulduğunda cevap “yarına kadar” olur. Bu nedenle altı çizili bölüm zarf tümlecidir (zaman). “Dolaylı tümleç / yer tamlayıcısı” olabilmesi için genellikle “-e, -de, -den” ekleriyle yönelme-bulunma-ayrılma anlamı taşıması ve “Nereye? Nerede? Nereden?” sorularına cevap vermesi beklenir. “Yarına kadar” ise yer değil zaman bildirir; bu yüzden doğru cevap D623’dır.

Doğru cevap: A

Cümlede yüklem “tercih etti”dir. Yükleme “kim?” sorusu sorulduğunda gizli özne “o” bulunur. Altı çizili bölüm “herkese tek tek açıklamak”tır. Bu söz grubu, yüklemin yapılma biçimini/şeklini ve karşılaştırma durumunu bildirir; çünkü cümlede “... yerine...” yapısı, “nasıl/ hangi şekilde tercih etti?” sorusuna cevap verir: “Herkese tek tek açıklamak yerine (yazılı olarak duyurmayı) tercih etti.” Bu nedenle altı çizili söz grubu zarf tümlecidir. Nesne, “neyi tercih etti?” sorusuna cevap veren “yazılı olarak duyurmayı”dır; yer tamlayıcısı ise “nerede?” sorusuna cevap veren “toplantıda”dır. Özne ise gizlidir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem “tercih etti”dir. Yükleme “kim?” sorusu sorulduğunda gizli özne “o” bulunur. Altı çizili bölüm “herkese tek tek açıklamak”tır. Bu söz grubu, yüklemin yapılma biçimini/şeklini ve karşılaştırma durumunu bildirir; çünkü cümlede “... yerine...” yapısı, “nasıl/ hangi şekilde tercih etti?” sorusuna cevap verir: “Herkese tek tek açıklamak yerine (yazılı olarak duyurmayı) tercih etti.” Bu nedenle altı çizili söz grubu zarf tümlecidir. Nesne, “neyi tercih etti?” sorusuna cevap veren “yazılı olarak duyurmayı”dır; yer tamlayıcısı ise “nerede?” sorusuna cevap veren “toplantıda”dır. Özne ise gizlidir.