8. Sınıf Türkçe Cümlenin Ögeleri Testleri

Doğru cevap: B

Cümlenin yüklemi "yanıtladı"dır. Yüklemi bulduktan sonra altı çizili bölümün yükleme hangi soruyla bağlandığını kontrol ederiz. Altı çizili bölüm "öğrencilerin sorularını" ifadesidir. Yükleme "neyi yanıtladı?" sorusunu sorduğumuzda cevap "öğrencilerin sorularını" olur. Bu, belirtili nesne (nesne) görevindedir. Seçeneklerin elenmesi: - "Öğretmen" yüklemi yapan kişi olduğu için özne olur; altı çizili bölüm değildir. - Dolaylı tümleç genellikle "-e, -de, -den" eklerini alır ve "nereye, nerede, nereden" sorularına cevap verir; burada böyle bir durum yoktur. - Zarf tümleci "nasıl, ne zaman, ne kadar, niçin" gibi sorulara cevap verir; altı çizili ifade bu sorulara değil "neyi" sorusuna cevap verir. Bu nedenle doğru cevap "Nesne"dir.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi "yanıtladı"dır. Yüklemi bulduktan sonra altı çizili bölümün yükleme hangi soruyla bağlandığını kontrol ederiz. Altı çizili bölüm "öğrencilerin sorularını" ifadesidir. Yükleme "neyi yanıtladı?" sorusunu sorduğumuzda cevap "öğrencilerin sorularını" olur. Bu, belirtili nesne (nesne) görevindedir. Seçeneklerin elenmesi: - "Öğretmen" yüklemi yapan kişi olduğu için özne olur; altı çizili bölüm değildir. - Dolaylı tümleç genellikle "-e, -de, -den" eklerini alır ve "nereye, nerede, nereden" sorularına cevap verir; burada böyle bir durum yoktur. - Zarf tümleci "nasıl, ne zaman, ne kadar, niçin" gibi sorulara cevap verir; altı çizili ifade bu sorulara değil "neyi" sorusuna cevap verir. Bu nedenle doğru cevap "Nesne"dir.

Doğru cevap: A

Cümlede yüklem, "söyledi" fiilidir. "Kim söyledi?" sorusunun cevabı "öğretmen" olduğu için özne "öğretmen"dir. "Ne söyledi?" sorusuna cevap veren bölüm "ödevleri akşam eve gidince kontrol edeceğini" ifadesidir. Bu bölüm, "söyledi" yükleminin nesnesi değildir; çünkü "söylemek" fiilinin nesnesi genellikle aktarılan söz/ifade (cümlecik) olur ve burada da bu görevi tüm yan cümle üstlenir. Altı çizili söz grubu "akşam eve gidince" ifadesidir. Bu ifade, "kontrol edeceğini" eyleminin ne zaman yapılacağını bildirir. Yani "Ne zaman kontrol edecek?" sorusuna cevap verir. Ne zaman, nasıl, niçin, ne kadar gibi sorulara cevap veren öge zarf tümlecidir. Bu nedenle altı çizili bölüm "zarf tümleci"dir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem, "söyledi" fiilidir. "Kim söyledi?" sorusunun cevabı "öğretmen" olduğu için özne "öğretmen"dir. "Ne söyledi?" sorusuna cevap veren bölüm "ödevleri akşam eve gidince kontrol edeceğini" ifadesidir. Bu bölüm, "söyledi" yükleminin nesnesi değildir; çünkü "söylemek" fiilinin nesnesi genellikle aktarılan söz/ifade (cümlecik) olur ve burada da bu görevi tüm yan cümle üstlenir. Altı çizili söz grubu "akşam eve gidince" ifadesidir. Bu ifade, "kontrol edeceğini" eyleminin ne zaman yapılacağını bildirir. Yani "Ne zaman kontrol edecek?" sorusuna cevap verir. Ne zaman, nasıl, niçin, ne kadar gibi sorulara cevap veren öge zarf tümlecidir. Bu nedenle altı çizili bölüm "zarf tümleci"dir.

Doğru cevap: B

Cümlede yüklem "dinledi" sözcüğüdür. Yükleme "Kim dinledi?" sorusu sorulduğunda cevap "Öğretmen" olur; bu da özneyi verir. Altı çizili bölüm "öğrencilerin sorularını"dur. Yükleme "Neyi dinledi?" sorusunu sorduğumuzda cevap "öğrencilerin sorularını" olur. "Neyi?" sorusuna cevap veren öge nesne (düz tümleç)tir. Dolaylı tümleç olsaydı "kime, kimin için, neye, nerede, nereden" gibi yönelme-bulunma-çıkma hâli ekleriyle (-(y)e, -de, -den) kurulması beklenirdi. Zarf tümleci ise "ne zaman, nasıl, niçin, ne kadar" gibi sorulara cevap verir. Bu nedenle doğru cevap "Nesne (düz tümleç)"tir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem "dinledi" sözcüğüdür. Yükleme "Kim dinledi?" sorusu sorulduğunda cevap "Öğretmen" olur; bu da özneyi verir. Altı çizili bölüm "öğrencilerin sorularını"dur. Yükleme "Neyi dinledi?" sorusunu sorduğumuzda cevap "öğrencilerin sorularını" olur. "Neyi?" sorusuna cevap veren öge nesne (düz tümleç)tir. Dolaylı tümleç olsaydı "kime, kimin için, neye, nerede, nereden" gibi yönelme-bulunma-çıkma hâli ekleriyle (-(y)e, -de, -den) kurulması beklenirdi. Zarf tümleci ise "ne zaman, nasıl, niçin, ne kadar" gibi sorulara cevap verir. Bu nedenle doğru cevap "Nesne (düz tümleç)"tir.

Doğru cevap: A

Cümlenin yüklemi "istedi" sözcüğüdür. Yükleme "Öğretmen ne istedi?" sorusu sorulur. Bu sorunun cevabı "öğrencilerden sessiz olmalarını" ifadesidir. Yani yüklemin istediği şey (istenen durum/iş) bu söz grubuyla karşılanmıştır. Bu nedenle altı çizili bölüm cümlenin "nesne" ögesidir. "Öğrencilerden" sözcüğü ise bu nesne grubunun içinde yer alan ve "kimden?" sorusuna cevap veren bir tamamlayıcıdır; ancak altı çizili kısmın tamamı yüklemin nesnesi görevindedir.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi "istedi" sözcüğüdür. Yükleme "Öğretmen ne istedi?" sorusu sorulur. Bu sorunun cevabı "öğrencilerden sessiz olmalarını" ifadesidir. Yani yüklemin istediği şey (istenen durum/iş) bu söz grubuyla karşılanmıştır. Bu nedenle altı çizili bölüm cümlenin "nesne" ögesidir. "Öğrencilerden" sözcüğü ise bu nesne grubunun içinde yer alan ve "kimden?" sorusuna cevap veren bir tamamlayıcıdır; ancak altı çizili kısmın tamamı yüklemin nesnesi görevindedir.

Doğru cevap: B

Cümlenin yüklemi “tebrik etti”dir. “Tebrik etmek” geçişli bir fiildir ve “kimi/neyi?” sorusuna cevap veren bir nesne alır. Altı çizili bölüm “başarılı olan öğrencileri” ifadesidir. Yükleme “Öğretmen, sınavdan sonra kimi tebrik etti?” diye sorulduğunda cevap “başarılı olan öğrencileri” olur. Ayrıca “öğrencileri” sözcüğü “-i” belirtme hâl ekini aldığı için bu bölümün nesne (düz tümleç) olduğu kesinleşir. Özne “Öğretmen”dir (tebrik eden). Dolaylı tümleç olsaydı “kime/kimden/kimde?” sorularına cevap verip “-e/-de/-den” eklerini alması beklenirdi; zarf tümleci olsaydı “ne zaman/nasıl/niçin?” gibi sorulara cevap verirdi. Bu nedenle doğru cevap nesnedir.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi “tebrik etti”dir. “Tebrik etmek” geçişli bir fiildir ve “kimi/neyi?” sorusuna cevap veren bir nesne alır. Altı çizili bölüm “başarılı olan öğrencileri” ifadesidir. Yükleme “Öğretmen, sınavdan sonra kimi tebrik etti?” diye sorulduğunda cevap “başarılı olan öğrencileri” olur. Ayrıca “öğrencileri” sözcüğü “-i” belirtme hâl ekini aldığı için bu bölümün nesne (düz tümleç) olduğu kesinleşir. Özne “Öğretmen”dir (tebrik eden). Dolaylı tümleç olsaydı “kime/kimden/kimde?” sorularına cevap verip “-e/-de/-den” eklerini alması beklenirdi; zarf tümleci olsaydı “ne zaman/nasıl/niçin?” gibi sorulara cevap verirdi. Bu nedenle doğru cevap nesnedir.

Doğru cevap: C

Cümlede yüklem "istedi" sözcüğüdür. Yüklemi bulduktan sonra ögeleri sorularla belirleriz. Altı çizili "bizden" sözcüğü "-den" hâl eki almıştır. Yükleme "Kimden?" sorusunu soralım: "Öğretmenimiz kimden sessiz olmamızı istedi?" → "bizden". "Kimden? / Neden?" gibi "-den" ekiyle kurulan ve yüklemin yöneldiği/çıkış bildiren ögeler dolaylı tümleçtir. Bu nedenle altı çizili bölüm dolaylı tümleçtir. Diğer şıklar neden olmaz? - Özne: "Kim istedi?" → "öğretmenimiz". - Nesne: "Neyi istedi?" → "sessiz olmamızı". - Zarf tümleci: "Ne zaman?" → "sınavdan önce".

1. Çözüm: Cümlede yüklem "istedi" sözcüğüdür. Yüklemi bulduktan sonra ögeleri sorularla belirleriz. Altı çizili "bizden" sözcüğü "-den" hâl eki almıştır. Yükleme "Kimden?" sorusunu soralım: "Öğretmenimiz kimden sessiz olmamızı istedi?" → "bizden". "Kimden? / Neden?" gibi "-den" ekiyle kurulan ve yüklemin yöneldiği/çıkış bildiren ögeler dolaylı tümleçtir. Bu nedenle altı çizili bölüm dolaylı tümleçtir. Diğer şıklar neden olmaz? - Özne: "Kim istedi?" → "öğretmenimiz". - Nesne: "Neyi istedi?" → "sessiz olmamızı". - Zarf tümleci: "Ne zaman?" → "sınavdan önce".

Doğru cevap: A

Cümlede yüklem "gördüm"dür. Yükleme "ne yaptım?" sorusu sorulduğunda "gördüm" eylemi bulunur. Altı çizili bölüm "okula giderken" ifadesidir. Bu ifade, "gördüm" eyleminin gerçekleştiği zamanı/durumu bildirir. Yükleme "ne zaman gördüm?" ya da "hangi durumda gördüm?" soruları sorulduğunda cevap "okula giderken" olur. Bu nedenle altı çizili bölüm, eylemi zaman/durum yönünden belirttiği için "zarf tümleci"dir. "Dolaylı tümleç" olsaydı genellikle yönelme/bulunma/ayrılma hâli ekleriyle (okula, okulda, okuldan) yüklemin yer-yön ilişkisini kurar ve "nereye/nerede/nereden" sorularını doğrudan karşılardı; burada ise "-ken" ekiyle zaman/durum anlamı vardır.

1. Çözüm: Cümlede yüklem "gördüm"dür. Yükleme "ne yaptım?" sorusu sorulduğunda "gördüm" eylemi bulunur. Altı çizili bölüm "okula giderken" ifadesidir. Bu ifade, "gördüm" eyleminin gerçekleştiği zamanı/durumu bildirir. Yükleme "ne zaman gördüm?" ya da "hangi durumda gördüm?" soruları sorulduğunda cevap "okula giderken" olur. Bu nedenle altı çizili bölüm, eylemi zaman/durum yönünden belirttiği için "zarf tümleci"dir. "Dolaylı tümleç" olsaydı genellikle yönelme/bulunma/ayrılma hâli ekleriyle (okula, okulda, okuldan) yüklemin yer-yön ilişkisini kurar ve "nereye/nerede/nereden" sorularını doğrudan karşılardı; burada ise "-ken" ekiyle zaman/durum anlamı vardır.

Doğru cevap: C

Cümlede yüklem "çalıştı"dır. "Kim çalıştı?" sorusuna "Öğrenciler" cevabı verildiği için özne "Öğrenciler"dir. Altı çizili "kütüphanede" sözcüğü "-de" hâl eki almıştır ve yükleme "nerede?" sorusunu sordurur: "Öğrenciler nerede çalıştı?" → "kütüphanede". "-de/-da" ekiyle yer bildiren bu tür öge dolaylı tümleçtir. Nesne, yükleme "neyi/kimi" sorularını cevaplar; bu cümlede böyle bir öge yoktur. Zarf tümleci ise genellikle "nasıl, ne zaman, ne kadar" gibi sorulara cevap verir; burada "sessizce" zarf tümlecidir, "kütüphanede" değildir. Bu nedenle doğru cevap "Dolaylı tümleç"tir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem "çalıştı"dır. "Kim çalıştı?" sorusuna "Öğrenciler" cevabı verildiği için özne "Öğrenciler"dir. Altı çizili "kütüphanede" sözcüğü "-de" hâl eki almıştır ve yükleme "nerede?" sorusunu sordurur: "Öğrenciler nerede çalıştı?" → "kütüphanede". "-de/-da" ekiyle yer bildiren bu tür öge dolaylı tümleçtir. Nesne, yükleme "neyi/kimi" sorularını cevaplar; bu cümlede böyle bir öge yoktur. Zarf tümleci ise genellikle "nasıl, ne zaman, ne kadar" gibi sorulara cevap verir; burada "sessizce" zarf tümlecidir, "kütüphanede" değildir. Bu nedenle doğru cevap "Dolaylı tümleç"tir.

Doğru cevap: C

Cümlede yüklem "yazdı"dır. Yükleme "Nereye yazdı?" sorusu sorulduğunda cevap "tahtaya" olur. "Tahtaya" sözcüğü yönelme hâli eki (-a) aldığı için yer-yön bildiren bir öge görevindedir ve dolaylı tümleçtir. Diğer ögelerle karışmaması için: "Öğretmen" özne, "soruyu" ise "Neyi yazdı?" sorusuna cevap verdiğinden nesnedir. "Tahtaya" ne nesne ne de zarf tümlecidir; yer bildirdiği için dolaylı tümleçtir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem "yazdı"dır. Yükleme "Nereye yazdı?" sorusu sorulduğunda cevap "tahtaya" olur. "Tahtaya" sözcüğü yönelme hâli eki (-a) aldığı için yer-yön bildiren bir öge görevindedir ve dolaylı tümleçtir. Diğer ögelerle karışmaması için: "Öğretmen" özne, "soruyu" ise "Neyi yazdı?" sorusuna cevap verdiğinden nesnedir. "Tahtaya" ne nesne ne de zarf tümlecidir; yer bildirdiği için dolaylı tümleçtir.

Doğru cevap: D

Cümlenin yüklemi, yargı bildiren ve işi/oluşu belirten bölümdür. Bu cümlede asıl yargı “yazdı” fiiliyle kurulmuştur; “tahtaya örnekler yazdı” ifadesi de bu fiili tamamlayarak yüklemi oluşturur. Diğer öğeleri kontrol edelim: “Öğretmen” işi yapan olduğu için özne görevindedir. “Konuyu” sözcüğü “neyi?” sorusuna cevap verdiğinden nesnedir. “Daha iyi anlamamız için” ifadesi amaç bildirerek zarf tümleci olur. “Tahtaya” ise “nereye?” sorusuna cevap vererek dolaylı tümleçtir. Bu nedenle altı çizili bölüm cümlenin yüklemidir.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi, yargı bildiren ve işi/oluşu belirten bölümdür. Bu cümlede asıl yargı “yazdı” fiiliyle kurulmuştur; “tahtaya örnekler yazdı” ifadesi de bu fiili tamamlayarak yüklemi oluşturur. Diğer öğeleri kontrol edelim: “Öğretmen” işi yapan olduğu için özne görevindedir. “Konuyu” sözcüğü “neyi?” sorusuna cevap verdiğinden nesnedir. “Daha iyi anlamamız için” ifadesi amaç bildirerek zarf tümleci olur. “Tahtaya” ise “nereye?” sorusuna cevap vererek dolaylı tümleçtir. Bu nedenle altı çizili bölüm cümlenin yüklemidir.