8. Sınıf Türkçe Cümlenin Ögeleri Testleri

Doğru cevap: D

Cümlenin temel öğelerini bulmak için önce yüklemi belirleyelim: "hazırladı" yüklemdir. Yükleme "Kim hazırladı?" diye sorarsak cevap "Öğretmen" olur. Bu nedenle "Öğretmen" özne, "projeyi" ise "Neyi hazırladı?" sorusuna cevap verdiği için nesnedir. Altı çizili bölüm "öğrencileriyle birlikte" ifadesidir. Bu bölüm yüklemin nasıl/kimlerle yapıldığını bildirir. Yükleme "Nasıl hazırladı?" veya "Kimlerle hazırladı?" soruları sorulduğunda "öğrencileriyle birlikte" cevabı alınır. "Öğrencileriyle birlikte" bir yer-yön (dolaylı tümleç) anlamı taşımaz; çünkü "nereye/nerede/nereden" sorularına cevap vermez. İşin oluş biçimini ve birlikte yapılışını bildirdiği için zarf tümlecidir. Doğru cevap D'dir.

1. Çözüm: Cümlenin temel öğelerini bulmak için önce yüklemi belirleyelim: "hazırladı" yüklemdir. Yükleme "Kim hazırladı?" diye sorarsak cevap "Öğretmen" olur. Bu nedenle "Öğretmen" özne, "projeyi" ise "Neyi hazırladı?" sorusuna cevap verdiği için nesnedir. Altı çizili bölüm "öğrencileriyle birlikte" ifadesidir. Bu bölüm yüklemin nasıl/kimlerle yapıldığını bildirir. Yükleme "Nasıl hazırladı?" veya "Kimlerle hazırladı?" soruları sorulduğunda "öğrencileriyle birlikte" cevabı alınır. "Öğrencileriyle birlikte" bir yer-yön (dolaylı tümleç) anlamı taşımaz; çünkü "nereye/nerede/nereden" sorularına cevap vermez. İşin oluş biçimini ve birlikte yapılışını bildirdiği için zarf tümlecidir. Doğru cevap D'dir.

Doğru cevap: A

Cümlede yüklem “buluştu” sözcüğüdür. Yüklemin yaptığı işi gerçekleştiren özne “öğretmen”dir. Altı çizili “kütüphanede” sözcüğü “-de” hâl eki almıştır ve “nerede buluştu?” sorusuna cevap verir. “Nerede?” sorusuna cevap veren, yönelme/ayrılma değil bulunma anlamı taşıyan bu tür ögeler dolaylı tümleçtir. Zarf tümleci genellikle “nasıl, ne zaman, ne kadar, niçin” gibi sorulara cevap verir; yer-yön zarfı ise “içeri, dışarı, ileri” gibi yalın hâlde olur. “Kütüphanede” ise ek almış bir yer bildiren isimdir; bu nedenle zarf tümleci değil, dolaylı tümleçtir. Bu yüzden doğru cevap A566’dir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem “buluştu” sözcüğüdür. Yüklemin yaptığı işi gerçekleştiren özne “öğretmen”dir. Altı çizili “kütüphanede” sözcüğü “-de” hâl eki almıştır ve “nerede buluştu?” sorusuna cevap verir. “Nerede?” sorusuna cevap veren, yönelme/ayrılma değil bulunma anlamı taşıyan bu tür ögeler dolaylı tümleçtir. Zarf tümleci genellikle “nasıl, ne zaman, ne kadar, niçin” gibi sorulara cevap verir; yer-yön zarfı ise “içeri, dışarı, ileri” gibi yalın hâlde olur. “Kütüphanede” ise ek almış bir yer bildiren isimdir; bu nedenle zarf tümleci değil, dolaylı tümleçtir. Bu yüzden doğru cevap A566’dir.

Doğru cevap: B

Cümlede yüklem “istedi” sözcüğüdür. Yükleme “kim?” sorusu sorulduğunda “öğretmen” cevabı alınır; bu nedenle “öğretmen” öznedir. Altı çizili bölüm “yarın sabah” ifadesidir. Bu ifade, eylemin gerçekleşme zamanını bildirir. Yükleme “ne zaman teslim etmemizi istedi?” sorusu sorulduğunda “yarın sabah” cevabı alınır. Zaman, durum, yer-yön, miktar gibi anlamlar katan ve yüklemi bu yönlerden tamamlayan öge “zarf tümleci”dir. Bu yüzden altı çizili söz öbeği zarf tümlecidir. (Doğru cevap: B471)

1. Çözüm: Cümlede yüklem “istedi” sözcüğüdür. Yükleme “kim?” sorusu sorulduğunda “öğretmen” cevabı alınır; bu nedenle “öğretmen” öznedir. Altı çizili bölüm “yarın sabah” ifadesidir. Bu ifade, eylemin gerçekleşme zamanını bildirir. Yükleme “ne zaman teslim etmemizi istedi?” sorusu sorulduğunda “yarın sabah” cevabı alınır. Zaman, durum, yer-yön, miktar gibi anlamlar katan ve yüklemi bu yönlerden tamamlayan öge “zarf tümleci”dir. Bu yüzden altı çizili söz öbeği zarf tümlecidir. (Doğru cevap: B471)

Doğru cevap: C

Cümlede yüklem "bilgilendirdi" sözcüğüdür. Yükleme "ne yaptı?" diye sorulduğunda "bilgilendirdi" cevabı alınır. Altı çizili "kısaca" sözcüğü, bilgilendirme işinin yapılış biçimini bildirir. Yükleme "nasıl bilgilendirdi?" sorusu sorulduğunda cevap "kısaca" olur. Bu tür sözcükler yüklemi durum/yöntem bakımından tamamladığı için zarf tümlecidir. Diğer seçenekler: - Dolaylı tümleç, genellikle "-e, -de, -den" ekli ve "kime/nerede/nereden" sorularına cevap veren ögedir; "kısaca" bu sorulara cevap vermez. - Belirtili nesne "neyi/kimi" sorusuna cevap verir ve "-i" hâl eki alır; "kısaca" nesne değildir. - Özne "kim" sorusuna cevap verir; burada özne "öğretmen"dir. Bu nedenle doğru cevap C675 seçeneğidir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem "bilgilendirdi" sözcüğüdür. Yükleme "ne yaptı?" diye sorulduğunda "bilgilendirdi" cevabı alınır. Altı çizili "kısaca" sözcüğü, bilgilendirme işinin yapılış biçimini bildirir. Yükleme "nasıl bilgilendirdi?" sorusu sorulduğunda cevap "kısaca" olur. Bu tür sözcükler yüklemi durum/yöntem bakımından tamamladığı için zarf tümlecidir. Diğer seçenekler: - Dolaylı tümleç, genellikle "-e, -de, -den" ekli ve "kime/nerede/nereden" sorularına cevap veren ögedir; "kısaca" bu sorulara cevap vermez. - Belirtili nesne "neyi/kimi" sorusuna cevap verir ve "-i" hâl eki alır; "kısaca" nesne değildir. - Özne "kim" sorusuna cevap verir; burada özne "öğretmen"dir. Bu nedenle doğru cevap C675 seçeneğidir.

Doğru cevap: D

Cümlede yüklem “anlattı”dır. Yükleme “Nerede anlattı?” sorusu sorulur: “Tahtada” cevabı alınır. “Nerede?” sorusuna cevap veren ve -de/-da ekiyle yer bildiren öge “dolaylı tümleç (yer tamlayıcısı)”dır. Bu nedenle altı çizili bölüm dolaylı tümleçtir. Diğer ögeler: Özne “Öğretmen”, nesne “konuyu”, zarf tümleci ise “ayrıntılı bir şekilde”dir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem “anlattı”dır. Yükleme “Nerede anlattı?” sorusu sorulur: “Tahtada” cevabı alınır. “Nerede?” sorusuna cevap veren ve -de/-da ekiyle yer bildiren öge “dolaylı tümleç (yer tamlayıcısı)”dır. Bu nedenle altı çizili bölüm dolaylı tümleçtir. Diğer ögeler: Özne “Öğretmen”, nesne “konuyu”, zarf tümleci ise “ayrıntılı bir şekilde”dir.

Doğru cevap: A

Cümlede yüklem "teslim aldı"dır. Yükleme sorular sorarak ögeleri buluruz. "Kim teslim aldı?" sorusunun cevabı "Öğretmen"dir; bu yüzden özne "Öğretmen"dir. "Neyi teslim aldı?" sorusunun cevabı "projeyi"dir; bu yüzden nesne "projeyi"dir. Altı çizili "öğrencilerden" ise "kimden teslim aldı?" sorusuna cevap verir. "-den" ayrılma hâl eki aldığı ve yüklemin yöneldiği/çıktığı kaynağı bildirdiği için bu öge dolaylı tümleçtir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem "teslim aldı"dır. Yükleme sorular sorarak ögeleri buluruz. "Kim teslim aldı?" sorusunun cevabı "Öğretmen"dir; bu yüzden özne "Öğretmen"dir. "Neyi teslim aldı?" sorusunun cevabı "projeyi"dir; bu yüzden nesne "projeyi"dir. Altı çizili "öğrencilerden" ise "kimden teslim aldı?" sorusuna cevap verir. "-den" ayrılma hâl eki aldığı ve yüklemin yöneldiği/çıktığı kaynağı bildirdiği için bu öge dolaylı tümleçtir.

Doğru cevap: B

Cümlenin yüklemi "yazdı"dır. Yüklem, yapılan işi bildirir. Altı çizili "tahtaya" sözcüğü "-e" hâl eki almıştır ve "yazdı" eyleminin yöneldiği yeri bildirir. "Nereye yazdı?" sorusuna cevap verir: "tahtaya". "Nereye? / Kime? / Neye?" sorularına cevap veren öge dolaylı tümleçtir (yer tamlayıcısı). Bu nedenle doğru cevap B’dir. Diğer şıklar neden değil? - Nesne, "neyi yazdı?" sorusuna cevap verir; burada "soruları" nesnedir. - Zarf tümleci, "ne zaman / nasıl / niçin" gibi sorulara cevap verir; "sınavdan önce" zaman zarf tümlecidir. - Yüklem zaten "yazdı"dır; altı çizili bölüm yüklem değildir.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi "yazdı"dır. Yüklem, yapılan işi bildirir. Altı çizili "tahtaya" sözcüğü "-e" hâl eki almıştır ve "yazdı" eyleminin yöneldiği yeri bildirir. "Nereye yazdı?" sorusuna cevap verir: "tahtaya". "Nereye? / Kime? / Neye?" sorularına cevap veren öge dolaylı tümleçtir (yer tamlayıcısı). Bu nedenle doğru cevap B’dir. Diğer şıklar neden değil? - Nesne, "neyi yazdı?" sorusuna cevap verir; burada "soruları" nesnedir. - Zarf tümleci, "ne zaman / nasıl / niçin" gibi sorulara cevap verir; "sınavdan önce" zaman zarf tümlecidir. - Yüklem zaten "yazdı"dır; altı çizili bölüm yüklem değildir.

Doğru cevap: C

Cümlede yüklem "tekrar etti" ifadesidir. Yüklemi bulduktan sonra soruları yükleme sorarak ögeleri belirleriz. Altı çizili bölüm "öğretmeninin verdiği notları"dır. Bu bölüm, "tekrar etti" yüklemine "Neyi tekrar etti?" sorusunu cevaplar: "Öğretmeninin verdiği notları". Ayrıca "notları" kelimesi "-ı" belirtme hâl ekini aldığı için bu öge belirtili nesnedir. Bu nedenle doğru cevap "Nesne (belirtili nesne)" yani seçeneğiC411dir. Diğer seçenekler: - Özne, işi yapanı bildirir; burada işi yapan gizli özne "o"dur. - Dolaylı tümleç, "kime/kimden/kimde/nereye" sorularını cevaplar; altı çizili bölüm bu sorulara uymaz. - Zarf tümleci, "nasıl/ne zaman/niçin" gibi sorulara cevap verir; altı çizili bölüm bunlardan birini karşılamaz.

1. Çözüm: Cümlede yüklem "tekrar etti" ifadesidir. Yüklemi bulduktan sonra soruları yükleme sorarak ögeleri belirleriz. Altı çizili bölüm "öğretmeninin verdiği notları"dır. Bu bölüm, "tekrar etti" yüklemine "Neyi tekrar etti?" sorusunu cevaplar: "Öğretmeninin verdiği notları". Ayrıca "notları" kelimesi "-ı" belirtme hâl ekini aldığı için bu öge belirtili nesnedir. Bu nedenle doğru cevap "Nesne (belirtili nesne)" yani seçeneğiC411dir. Diğer seçenekler: - Özne, işi yapanı bildirir; burada işi yapan gizli özne "o"dur. - Dolaylı tümleç, "kime/kimden/kimde/nereye" sorularını cevaplar; altı çizili bölüm bu sorulara uymaz. - Zarf tümleci, "nasıl/ne zaman/niçin" gibi sorulara cevap verir; altı çizili bölüm bunlardan birini karşılamaz.

Doğru cevap: D

Cümlede yüklem “söyledi”dir. Yüklem, “öğretmen” tarafından gerçekleştirildiği için özne “Öğretmen”dir. Altı çizili bölüm “konuyu tekrar etmelerini” ifadesidir. Bu bölüm, “söyledi” yükleminin neyi söylediği sorusuna cevap verir: “Öğretmen, neyi söyledi?” → “konuyu tekrar etmelerini (söyledi)”. Bu nedenle altı çizili bölüm nesnedir. Dolaylı tümleç olabilmesi için “kime, neye, kimde, nede, kimden, neden” sorularına cevap vermesi ve genellikle -e, -de, -den eklerini alması gerekir. Zarf tümleci ise “ne zaman, nasıl, niçin, ne kadar” gibi sorulara cevap verir. Altı çizili bölüm bu sorulara değil, “neyi” sorusuna cevap verdiği için doğru seçenek “Nesne”dir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem “söyledi”dir. Yüklem, “öğretmen” tarafından gerçekleştirildiği için özne “Öğretmen”dir. Altı çizili bölüm “konuyu tekrar etmelerini” ifadesidir. Bu bölüm, “söyledi” yükleminin neyi söylediği sorusuna cevap verir: “Öğretmen, neyi söyledi?” → “konuyu tekrar etmelerini (söyledi)”. Bu nedenle altı çizili bölüm nesnedir. Dolaylı tümleç olabilmesi için “kime, neye, kimde, nede, kimden, neden” sorularına cevap vermesi ve genellikle -e, -de, -den eklerini alması gerekir. Zarf tümleci ise “ne zaman, nasıl, niçin, ne kadar” gibi sorulara cevap verir. Altı çizili bölüm bu sorulara değil, “neyi” sorusuna cevap verdiği için doğru seçenek “Nesne”dir.

Doğru cevap: A

Cümlede yüklem "gözden geçirirdi" ifadesidir. Bu yüklem, "neyi gözden geçirirdi?" sorusuna cevap veren "notlarını" sözcüğüyle nesne almıştır. Altı çizili "kütüphanede" sözcüğü ise "-de" hâl eki almıştır ve "nerede gözden geçirirdi?" sorusuna cevap verir. "Nerede?" sorusuna cevap veren, yer bildiren ve hâl eki (-de/-da) taşıyan öge dolaylı tümleçtir. "Düzenli olarak" ifadesi "nasıl gözden geçirirdi?" sorusuna cevap verdiği için zarf tümlecidir; ancak soru altı çizili kısım için sorulduğundan doğru cevap "kütüphanede"nin görevi olan dolaylı tümleçtir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem "gözden geçirirdi" ifadesidir. Bu yüklem, "neyi gözden geçirirdi?" sorusuna cevap veren "notlarını" sözcüğüyle nesne almıştır. Altı çizili "kütüphanede" sözcüğü ise "-de" hâl eki almıştır ve "nerede gözden geçirirdi?" sorusuna cevap verir. "Nerede?" sorusuna cevap veren, yer bildiren ve hâl eki (-de/-da) taşıyan öge dolaylı tümleçtir. "Düzenli olarak" ifadesi "nasıl gözden geçirirdi?" sorusuna cevap verdiği için zarf tümlecidir; ancak soru altı çizili kısım için sorulduğundan doğru cevap "kütüphanede"nin görevi olan dolaylı tümleçtir.