8. Sınıf Türkçe Cümlenin Ögeleri Testleri

Doğru cevap: B

Cümlenin yüklemi "istedi" sözcüğüdür. Yükleme "ne yaptı?" diye sorarsak "istedi" cevabını alırız. Altı çizili bölüm "yarına kadar" ifadesidir. Yükleme "ne zamana kadar?" sorusu sorulduğunda bu ifade cevap verir. Zaman bildiren ve yüklemi zaman yönünden tamamlayan öge "zarf tümleci"dir. "Dolaylı tümleç" genellikle "-e, -de, -den" hâl ekleriyle "kime, nereye, nerede, nereden" sorularına cevap verir; burada yer-yön bildirme yoktur. "Belirtili nesne" "neyi" sorusuna cevap verir (bu cümlede "ödevleri"), "özne" ise işi yapanı bildirir (bu cümlede "öğretmen").

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi "istedi" sözcüğüdür. Yükleme "ne yaptı?" diye sorarsak "istedi" cevabını alırız. Altı çizili bölüm "yarına kadar" ifadesidir. Yükleme "ne zamana kadar?" sorusu sorulduğunda bu ifade cevap verir. Zaman bildiren ve yüklemi zaman yönünden tamamlayan öge "zarf tümleci"dir. "Dolaylı tümleç" genellikle "-e, -de, -den" hâl ekleriyle "kime, nereye, nerede, nereden" sorularına cevap verir; burada yer-yön bildirme yoktur. "Belirtili nesne" "neyi" sorusuna cevap verir (bu cümlede "ödevleri"), "özne" ise işi yapanı bildirir (bu cümlede "öğretmen").

Doğru cevap: C

Cümlede yüklem "yazdı" sözcüğüdür. Yükleme "Nereye yazdı?" sorusu sorulur. Cevap "tahtaya" olur. "Tahtaya" sözcüğü "-e" hâl eki almıştır ve yönelme (nereye?) anlamı taşır. Yönelme, bulunma veya ayrılma hâl ekleriyle ( -e, -de, -den ) yüklemi yer-yön bakımından tamamlayan öge "dolaylı tümleç"tir. Bu nedenle doğru cevap C308’dir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem "yazdı" sözcüğüdür. Yükleme "Nereye yazdı?" sorusu sorulur. Cevap "tahtaya" olur. "Tahtaya" sözcüğü "-e" hâl eki almıştır ve yönelme (nereye?) anlamı taşır. Yönelme, bulunma veya ayrılma hâl ekleriyle ( -e, -de, -den ) yüklemi yer-yön bakımından tamamlayan öge "dolaylı tümleç"tir. Bu nedenle doğru cevap C308’dir.

Doğru cevap: D

Cümlede yüklem "yazdı"dır. Yükleme "Kim yazdı?" diye sorarsak cevap "Öğretmen" olur; bu nedenle özne "Öğretmen"dir. Altı çizili bölüm "tahtaya"dır. Bu sözcük "-a" yönelme hâl ekini almıştır ve yükleme yönelme (nereye?) anlamı katar. Yükleme "Nereye yazdı?" sorusunu sorarız; cevap "tahtaya" olur. Bu yüzden altı çizili söz grubu dolaylı tümleçtir. "Soruyu" ise "Neyi yazdı?" sorusuna cevap verdiği için nesnedir. Böylece altı çizili kısmın nesne ya da zarf tümleci olmadığı da kesinleşir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem "yazdı"dır. Yükleme "Kim yazdı?" diye sorarsak cevap "Öğretmen" olur; bu nedenle özne "Öğretmen"dir. Altı çizili bölüm "tahtaya"dır. Bu sözcük "-a" yönelme hâl ekini almıştır ve yükleme yönelme (nereye?) anlamı katar. Yükleme "Nereye yazdı?" sorusunu sorarız; cevap "tahtaya" olur. Bu yüzden altı çizili söz grubu dolaylı tümleçtir. "Soruyu" ise "Neyi yazdı?" sorusuna cevap verdiği için nesnedir. Böylece altı çizili kısmın nesne ya da zarf tümleci olmadığı da kesinleşir.

Doğru cevap: A

Cümlede yüklem “istedi”dir. Yükleme “ne yaptı?” diye sorulduğunda “teslim etmemizi istedi” ifadesi yüklemin anlamını tamamlar. Altı çizili bölüm “yarına kadar”dır. Yükleme “ne zamana kadar istedi?” sorusu sorulduğunda cevap “yarına kadar” olur. Zaman ve süre bildiren bu tür ifadeler zarf tümlecidir. Dolaylı tümleç, genellikle “-e, -de, -den” ekleriyle yer-yön bildiren ve “nereye, nerede, nereden” sorularına cevap veren ögedir; burada amaç yer değil zaman/süre bildirmektir. Bu yüzden doğru cevap “Zarf tümleci”dir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem “istedi”dir. Yükleme “ne yaptı?” diye sorulduğunda “teslim etmemizi istedi” ifadesi yüklemin anlamını tamamlar. Altı çizili bölüm “yarına kadar”dır. Yükleme “ne zamana kadar istedi?” sorusu sorulduğunda cevap “yarına kadar” olur. Zaman ve süre bildiren bu tür ifadeler zarf tümlecidir. Dolaylı tümleç, genellikle “-e, -de, -den” ekleriyle yer-yön bildiren ve “nereye, nerede, nereden” sorularına cevap veren ögedir; burada amaç yer değil zaman/süre bildirmektir. Bu yüzden doğru cevap “Zarf tümleci”dir.

Doğru cevap: B

Cümlede yüklem “açıkladı”dır. Yükleme “kim?” diye sorarsak “öğretmen” cevabını alırız; bu yüzden özne “Öğretmen”dir. Altı çizili “sınıfa” sözcüğü “-a” yönelme hâl eki almıştır. Yükleme “nereye?” sorusunu sorduğumuzda “sınıfa” cevabını verir. Bu nedenle altı çizili bölüm dolaylı tümleçtir (yer tamlayıcısı). Nesne olabilmesi için yükleme “neyi?” sorusunun cevap vermesi gerekir; burada “neyi açıkladı?” sorusunun cevabı “soruyu”dur. Zarf tümleci ise genellikle zaman, durum, miktar gibi anlamlar taşır; “sınıfa” yer-yön bildirdiği için zarf tümleci değildir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem “açıkladı”dır. Yükleme “kim?” diye sorarsak “öğretmen” cevabını alırız; bu yüzden özne “Öğretmen”dir. Altı çizili “sınıfa” sözcüğü “-a” yönelme hâl eki almıştır. Yükleme “nereye?” sorusunu sorduğumuzda “sınıfa” cevabını verir. Bu nedenle altı çizili bölüm dolaylı tümleçtir (yer tamlayıcısı). Nesne olabilmesi için yükleme “neyi?” sorusunun cevap vermesi gerekir; burada “neyi açıkladı?” sorusunun cevabı “soruyu”dur. Zarf tümleci ise genellikle zaman, durum, miktar gibi anlamlar taşır; “sınıfa” yer-yön bildirdiği için zarf tümleci değildir.

Doğru cevap: C

Cümlede yüklem "yaptılar"dır. Yükleme "Kim?" sorusunu sorarsak "öğrenciler" cevabını alırız; bu da öznenin "Öğrenciler" olduğunu gösterir. Altı çizili bölüm "öğretmene"dir. Bu sözcük "-e" hâl eki almıştır. Yükleme "Kime?" sorusunu sorarsak "öğretmene" cevabını verir. "Kime? / Neye?" sorularına cevap veren öge dolaylı tümleçtir. Nesne, yükleme "Neyi?" sorusuyla bulunur; bu cümlede "Neyi yaptılar?" sorusunun cevabı "proje sunumunu"dur. Bu nedenle altı çizili bölüm nesne değil, dolaylı tümleçtir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem "yaptılar"dır. Yükleme "Kim?" sorusunu sorarsak "öğrenciler" cevabını alırız; bu da öznenin "Öğrenciler" olduğunu gösterir. Altı çizili bölüm "öğretmene"dir. Bu sözcük "-e" hâl eki almıştır. Yükleme "Kime?" sorusunu sorarsak "öğretmene" cevabını verir. "Kime? / Neye?" sorularına cevap veren öge dolaylı tümleçtir. Nesne, yükleme "Neyi?" sorusuyla bulunur; bu cümlede "Neyi yaptılar?" sorusunun cevabı "proje sunumunu"dur. Bu nedenle altı çizili bölüm nesne değil, dolaylı tümleçtir.

Doğru cevap: D

Cümlede yüklem “anlattı”dır. Yükleme “Kim anlattı?” diye sorarsak cevap “Öğretmen” olur; bu da özne olur. Altı çizili bölüm “öğrencilere”dir. Yükleme “Kime anlattı?” sorusu sorulduğunda cevap “öğrencilere” olur. “-e/-a” yönelme hâl eki alan ve “kime, neye” sorularına cevap veren öge dolaylı tümleçtir. Bu nedenle altı çizili bölümün görevi “dolaylı tümleç”tir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem “anlattı”dır. Yükleme “Kim anlattı?” diye sorarsak cevap “Öğretmen” olur; bu da özne olur. Altı çizili bölüm “öğrencilere”dir. Yükleme “Kime anlattı?” sorusu sorulduğunda cevap “öğrencilere” olur. “-e/-a” yönelme hâl eki alan ve “kime, neye” sorularına cevap veren öge dolaylı tümleçtir. Bu nedenle altı çizili bölümün görevi “dolaylı tümleç”tir.

Doğru cevap: A

Cümlede yüklem "götürdü" sözcüğüdür. Yükleme "Nereye götürdü?" sorusunu sorarız. "Kütüphaneye" cevabını alırız. "-e" hâl eki (yönelme hâli) alan ve "nereye?" sorusuna cevap veren öge dolaylı tümleçtir. Bu nedenle altı çizili bölümün cümle ögesi "dolaylı tümleç"tir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem "götürdü" sözcüğüdür. Yükleme "Nereye götürdü?" sorusunu sorarız. "Kütüphaneye" cevabını alırız. "-e" hâl eki (yönelme hâli) alan ve "nereye?" sorusuna cevap veren öge dolaylı tümleçtir. Bu nedenle altı çizili bölümün cümle ögesi "dolaylı tümleç"tir.

Doğru cevap: B

Cümlede yüklem “buluştu”dur. “Kim buluştu?” sorusuna “Öğrenciler” cevabı verildiği için özne “Öğrenciler”dir. Altı çizili “kütüphanede” sözcüğü “-de” hâl eki almıştır ve “Nerede buluştu?” sorusuna cevap verir. “Nerede?” sorusuna yer bildiren ve hâl eki ( -de / -da ) alan öge, dolaylı tümleçtir. Bu nedenle altı çizili bölümün ögesi “dolaylı tümleç”tir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem “buluştu”dur. “Kim buluştu?” sorusuna “Öğrenciler” cevabı verildiği için özne “Öğrenciler”dir. Altı çizili “kütüphanede” sözcüğü “-de” hâl eki almıştır ve “Nerede buluştu?” sorusuna cevap verir. “Nerede?” sorusuna yer bildiren ve hâl eki ( -de / -da ) alan öge, dolaylı tümleçtir. Bu nedenle altı çizili bölümün ögesi “dolaylı tümleç”tir.

Doğru cevap: C

Cümlede yüklem "yazdı"dır. "Kim yazdı?" sorusuna "öğretmen" cevabı verildiği için özne "öğretmen"dir. "Neyi yazdı?" sorusuna "soruyu" cevabı verildiği için nesne "soruyu"dur. Altı çizili "tahtaya" ifadesi "Nereye yazdı?" sorusuna cevap verir. "-e" hâl eki aldığı ve yönelme (nereye?) bildirdiği için cümlede dolaylı tümleç (yer tamlayıcısı) görevindedir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem "yazdı"dır. "Kim yazdı?" sorusuna "öğretmen" cevabı verildiği için özne "öğretmen"dir. "Neyi yazdı?" sorusuna "soruyu" cevabı verildiği için nesne "soruyu"dur. Altı çizili "tahtaya" ifadesi "Nereye yazdı?" sorusuna cevap verir. "-e" hâl eki aldığı ve yönelme (nereye?) bildirdiği için cümlede dolaylı tümleç (yer tamlayıcısı) görevindedir.