8. Sınıf Türkçe Cümlenin Ögeleri Testleri

Doğru cevap: A

Cümlede yüklem “not aldı”dır. Yükleme “Ne yaptı?” diye sorulduğunda “not aldı” cevabı gelir. Altı çizili bölüm “en çok zorlandığınız konuları”dur. Yükleme “Neyi not aldı?” sorusu sorulduğunda cevap doğrudan bu söz grubudur. Bu nedenle altı çizili ifade, yüklemin bildirdiği işi etkileyen “nesne” görevindedir. Çeldiriciler: “Dolaylı tümleç” olsaydı “kime/kimden/neyden/nereye” sorularından birine cevap vermesi ve genellikle -e/-de/-den hâl eklerini alması beklenirdi; burada böyle bir durum yoktur. “Zarf tümleci” olsaydı “ne zaman/nasıl/ne kadar/niçin” gibi sorulara cevap verirdi; altı çizili ifade zaman, neden ya da durum bildirmiyor. “Özne” ise işi yapanı bildirir; bu cümlede işi yapan “öğretmen”dir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem “not aldı”dır. Yükleme “Ne yaptı?” diye sorulduğunda “not aldı” cevabı gelir. Altı çizili bölüm “en çok zorlandığınız konuları”dur. Yükleme “Neyi not aldı?” sorusu sorulduğunda cevap doğrudan bu söz grubudur. Bu nedenle altı çizili ifade, yüklemin bildirdiği işi etkileyen “nesne” görevindedir. Çeldiriciler: “Dolaylı tümleç” olsaydı “kime/kimden/neyden/nereye” sorularından birine cevap vermesi ve genellikle -e/-de/-den hâl eklerini alması beklenirdi; burada böyle bir durum yoktur. “Zarf tümleci” olsaydı “ne zaman/nasıl/ne kadar/niçin” gibi sorulara cevap verirdi; altı çizili ifade zaman, neden ya da durum bildirmiyor. “Özne” ise işi yapanı bildirir; bu cümlede işi yapan “öğretmen”dir.

Doğru cevap: B

Cümlede yüklem "anlattı"dır. Yükleme "Kim anlattı?" sorusu sorulduğunda "Araştırmacı" cevabı alınır; bu nedenle özne "Araştırmacı"dır. Altı çizili söz grubu "yeni bulguları"dur. Yükleme "Neyi anlattı?" sorusu sorulduğunda "yeni bulguları" cevabı alınır. Ayrıca "-ı" belirtme hâl ekini aldığı için bu öge belirtili nesnedir. "Toplantıda" sözü "nerede anlattı?" sorusuna cevap verdiğinden yer bildiren zarf tümlecidir; "ayrıntılarıyla" ise "nasıl anlattı?" sorusuna cevap verdiğinden durum zarf tümlecidir. Bu nedenle altı çizili bölümün görevi "nesne (belirtili nesne)"dir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem "anlattı"dır. Yükleme "Kim anlattı?" sorusu sorulduğunda "Araştırmacı" cevabı alınır; bu nedenle özne "Araştırmacı"dır. Altı çizili söz grubu "yeni bulguları"dur. Yükleme "Neyi anlattı?" sorusu sorulduğunda "yeni bulguları" cevabı alınır. Ayrıca "-ı" belirtme hâl ekini aldığı için bu öge belirtili nesnedir. "Toplantıda" sözü "nerede anlattı?" sorusuna cevap verdiğinden yer bildiren zarf tümlecidir; "ayrıntılarıyla" ise "nasıl anlattı?" sorusuna cevap verdiğinden durum zarf tümlecidir. Bu nedenle altı çizili bölümün görevi "nesne (belirtili nesne)"dir.

Doğru cevap: A

Cümlede yüklem “istedi”dir. “Kim istedi?” sorusunun cevabı “öğretmen” olduğundan özne “öğretmen”dir. “Ne(yi) istedi?” sorusuna cevap veren bölüm “proje dosyalarını yarına kadar teslim etmemizi” olduğundan bu kısım, yüklemin istediği şeyi bildiren nesne görevindedir. Altı çizili “yarına kadar” ifadesi, “ne zaman?” sorusuna cevap vererek eylemin zamanını sınırlar. Bu nedenle zarf tümleci (zaman tümleci)dir. Dolaylı tümleç olsaydı “kime, kimden, nereye, nereden, neyden” gibi yönelme/ayrılma/bulunma hâli ekleriyle yer-yön bildirirdi; burada böyle bir durum yoktur.

1. Çözüm: Cümlede yüklem “istedi”dir. “Kim istedi?” sorusunun cevabı “öğretmen” olduğundan özne “öğretmen”dir. “Ne(yi) istedi?” sorusuna cevap veren bölüm “proje dosyalarını yarına kadar teslim etmemizi” olduğundan bu kısım, yüklemin istediği şeyi bildiren nesne görevindedir. Altı çizili “yarına kadar” ifadesi, “ne zaman?” sorusuna cevap vererek eylemin zamanını sınırlar. Bu nedenle zarf tümleci (zaman tümleci)dir. Dolaylı tümleç olsaydı “kime, kimden, nereye, nereden, neyden” gibi yönelme/ayrılma/bulunma hâli ekleriyle yer-yön bildirirdi; burada böyle bir durum yoktur.

Doğru cevap: A

Cümlenin yüklemi “açıkladı”dır. “Kim açıkladı?” sorusunun cevabı “Öğretmen” olduğundan özne “öğretmen”dir. Altı çizili bölüm “en çok zorlandığımız konuları”dur. Yükleme “neyi açıkladı?” sorusu sorulduğunda cevap doğrudan bu söz grubudur. Ayrıca “konuları” sözcüğü -ı belirtme (yükleme) hâl eki aldığı için bu öge belirtili nesnedir. Diğer seçenekler: Dolaylı tümleç için “kime/kimden/neyden/nereye/nerede” gibi yönelme-bulunma-çıkma hâl ekleri gerekir; burada yoktur. Zarf tümleci “ne zaman/nasıl/niçin/ne kadar” gibi sorulara cevap verir; altı çizili bölüm bir işi zaman/biçim yönünden değil, açıklanan şeyi (nesneyi) bildirir. Özne ise işi yapan varlıktır; altı çizili bölüm işi yapan değil, açıklanan şeydir.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi “açıkladı”dır. “Kim açıkladı?” sorusunun cevabı “Öğretmen” olduğundan özne “öğretmen”dir. Altı çizili bölüm “en çok zorlandığımız konuları”dur. Yükleme “neyi açıkladı?” sorusu sorulduğunda cevap doğrudan bu söz grubudur. Ayrıca “konuları” sözcüğü -ı belirtme (yükleme) hâl eki aldığı için bu öge belirtili nesnedir. Diğer seçenekler: Dolaylı tümleç için “kime/kimden/neyden/nereye/nerede” gibi yönelme-bulunma-çıkma hâl ekleri gerekir; burada yoktur. Zarf tümleci “ne zaman/nasıl/niçin/ne kadar” gibi sorulara cevap verir; altı çizili bölüm bir işi zaman/biçim yönünden değil, açıklanan şeyi (nesneyi) bildirir. Özne ise işi yapan varlıktır; altı çizili bölüm işi yapan değil, açıklanan şeydir.

Doğru cevap: B

Cümlede yüklem “bağladı”dır. Yüklemi bulduktan sonra altı çizili bölümün yükleme hangi soruyla bağlandığına bakılır. Altı çizili söz grubu “en çok düzenli çalışmaya” ifadesidir. Buradaki “çalışmaya” sözcüğü “-a” yönelme hâl eki almıştır. Yönelme hâli eki alan ögeler yükleme genellikle “kime, neye” sorularıyla bağlanır. Yükleme soralım: “Öğretmen, başarıyı neye bağladı?” → “en çok düzenli çalışmaya”. Bu cevap “dolaylı tümleç”tir. Diğer seçenekler neden olmaz? - Nesne, “neyi” sorusuna cevap verir: “Başarıyı” nesnedir. - Zarf tümleci, “nasıl, ne zaman, ne kadar” gibi sorulara cevap verir; burada asıl ilişki “neye” sorusuyla kurulmuştur. - Yüklem zaten “bağladı”dır; altı çizili bölüm yüklem değildir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem “bağladı”dır. Yüklemi bulduktan sonra altı çizili bölümün yükleme hangi soruyla bağlandığına bakılır. Altı çizili söz grubu “en çok düzenli çalışmaya” ifadesidir. Buradaki “çalışmaya” sözcüğü “-a” yönelme hâl eki almıştır. Yönelme hâli eki alan ögeler yükleme genellikle “kime, neye” sorularıyla bağlanır. Yükleme soralım: “Öğretmen, başarıyı neye bağladı?” → “en çok düzenli çalışmaya”. Bu cevap “dolaylı tümleç”tir. Diğer seçenekler neden olmaz? - Nesne, “neyi” sorusuna cevap verir: “Başarıyı” nesnedir. - Zarf tümleci, “nasıl, ne zaman, ne kadar” gibi sorulara cevap verir; burada asıl ilişki “neye” sorusuyla kurulmuştur. - Yüklem zaten “bağladı”dır; altı çizili bölüm yüklem değildir.

Doğru cevap: B

Cümlenin yüklemi “tebrik etti”dir. Yükleme “Kim tebrik etti?” sorusu sorulduğunda cevap “Öğretmen” olur; bu öznedir. Altı çizili bölüm “başarılı olan öğrencileri”dir. Yükleme “Kimi tebrik etti?” sorusu sorulduğunda cevap doğrudan bu bölümdür. Ayrıca “öğrencileri” sözcüğü “-i” belirtme hâl eki almıştır; bu da belirtili nesne olduğunu destekler. Dolaylı tümleç olabilmesi için “-e, -de, -den” hâl ekleriyle ve “kime/kimde/kimden” sorularıyla bulunması gerekirdi; burada böyle bir durum yoktur. Zarf tümleci ise “ne zaman, nasıl, niçin, ne kadar” gibi sorulara cevap verir; altı çizili bölüm bu sorulara değil, “kimi” sorusuna cevap verdiği için nesnedir.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi “tebrik etti”dir. Yükleme “Kim tebrik etti?” sorusu sorulduğunda cevap “Öğretmen” olur; bu öznedir. Altı çizili bölüm “başarılı olan öğrencileri”dir. Yükleme “Kimi tebrik etti?” sorusu sorulduğunda cevap doğrudan bu bölümdür. Ayrıca “öğrencileri” sözcüğü “-i” belirtme hâl eki almıştır; bu da belirtili nesne olduğunu destekler. Dolaylı tümleç olabilmesi için “-e, -de, -den” hâl ekleriyle ve “kime/kimde/kimden” sorularıyla bulunması gerekirdi; burada böyle bir durum yoktur. Zarf tümleci ise “ne zaman, nasıl, niçin, ne kadar” gibi sorulara cevap verir; altı çizili bölüm bu sorulara değil, “kimi” sorusuna cevap verdiği için nesnedir.

Doğru cevap: A

Cümlenin yüklemi “tamamladık”tır. “Kim tamamladı?” sorusunun cevabı gizli özne olan “biz”dir. “Bu projeyi” ifadesi “neyi tamamladık?” sorusuna cevap verdiği için belirtili nesnedir. Altı çizili “her şeye rağmen” ifadesi, işin hangi koşulda/neyin tersine yapıldığını bildirir; yükleme “hangi durumda, neye rağmen tamamladık?” sorusu sorulduğunda cevap olur. Bu tür ifadeler cümlede zarf tümleci (durum/koşul anlamı) görevindedir. Dolaylı tümleç olabilmesi için “-e/-de/-den” hâl ekleriyle yer-yön, bulunma ya da ayrılma anlamı taşıması ve “kime/kimde/kimden, nereye/nerede/nereden” sorularına cevap vermesi gerekir; burada böyle bir anlam yoktur. Bu nedenle doğru cevap zarf tümlecidir.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi “tamamladık”tır. “Kim tamamladı?” sorusunun cevabı gizli özne olan “biz”dir. “Bu projeyi” ifadesi “neyi tamamladık?” sorusuna cevap verdiği için belirtili nesnedir. Altı çizili “her şeye rağmen” ifadesi, işin hangi koşulda/neyin tersine yapıldığını bildirir; yükleme “hangi durumda, neye rağmen tamamladık?” sorusu sorulduğunda cevap olur. Bu tür ifadeler cümlede zarf tümleci (durum/koşul anlamı) görevindedir. Dolaylı tümleç olabilmesi için “-e/-de/-den” hâl ekleriyle yer-yön, bulunma ya da ayrılma anlamı taşıması ve “kime/kimde/kimden, nereye/nerede/nereden” sorularına cevap vermesi gerekir; burada böyle bir anlam yoktur. Bu nedenle doğru cevap zarf tümlecidir.

Doğru cevap: B

Cümlede yüklem “oturttuk”tur. “Ne yaptık?” sorusunun cevabı “bu projeyi” olduğundan “bu projeyi” nesnedir. Altı çizili bölüm “geçen yıl katıldığımız seminerden edindiğimiz bilgilerle” ifadesidir. Bu bölüm, eylemin hangi araçla / neyle yapıldığını bildirir. Yükleme “Neyle daha sağlam bir temele oturttuk?” sorusu sorulduğunda cevap bu ifadedir. Araç-birliktelik anlamı taşıyan “-le/-la (ile)” ekiyle kurulan bu tür ifadeler cümlede zarf tümleci (durum/araç zarf tümleci) görevindedir. Dolaylı tümleç olabilmesi için genellikle “-e, -de, -den” hâl ekleriyle “kime, neye, kimde, neden” gibi sorulara cevap vermesi gerekir; burada temel işlev “araç” bildirmektir. Bu nedenle doğru cevap: B) Zarf tümleci.

1. Çözüm: Cümlede yüklem “oturttuk”tur. “Ne yaptık?” sorusunun cevabı “bu projeyi” olduğundan “bu projeyi” nesnedir. Altı çizili bölüm “geçen yıl katıldığımız seminerden edindiğimiz bilgilerle” ifadesidir. Bu bölüm, eylemin hangi araçla / neyle yapıldığını bildirir. Yükleme “Neyle daha sağlam bir temele oturttuk?” sorusu sorulduğunda cevap bu ifadedir. Araç-birliktelik anlamı taşıyan “-le/-la (ile)” ekiyle kurulan bu tür ifadeler cümlede zarf tümleci (durum/araç zarf tümleci) görevindedir. Dolaylı tümleç olabilmesi için genellikle “-e, -de, -den” hâl ekleriyle “kime, neye, kimde, neden” gibi sorulara cevap vermesi gerekir; burada temel işlev “araç” bildirmektir. Bu nedenle doğru cevap: B) Zarf tümleci.

Doğru cevap: A

Cümlede yüklem "açıkladı"dır. Yüklemin yaptığı işi gerçekleştiren "Araştırma ekibi" özne; "neyi açıkladı?" sorusunun cevabı olan "sonuçları" ise nesnedir. Altı çizili bölüm "beklenenden çok daha erken" yüklemin gerçekleşme zamanını/ölçüsünü bildirir. Yükleme "ne zaman?" ve "ne kadar erken?" soruları sorulduğunda cevap verir. Bu nedenle altı çizili söz grubu zarf tümlecidir. Dolaylı tümleç olsaydı "kime, neye, kimden, nereden" gibi yönelme-bulunma-çıkma hâli ekleriyle yer-yön bildirirdi; burada böyle bir durum yoktur. Özne ve nesne de zaten cümlede açıkça bulunduğundan doğru cevap "zarf tümleci"dir.

1. Çözüm: Cümlede yüklem "açıkladı"dır. Yüklemin yaptığı işi gerçekleştiren "Araştırma ekibi" özne; "neyi açıkladı?" sorusunun cevabı olan "sonuçları" ise nesnedir. Altı çizili bölüm "beklenenden çok daha erken" yüklemin gerçekleşme zamanını/ölçüsünü bildirir. Yükleme "ne zaman?" ve "ne kadar erken?" soruları sorulduğunda cevap verir. Bu nedenle altı çizili söz grubu zarf tümlecidir. Dolaylı tümleç olsaydı "kime, neye, kimden, nereden" gibi yönelme-bulunma-çıkma hâli ekleriyle yer-yön bildirirdi; burada böyle bir durum yoktur. Özne ve nesne de zaten cümlede açıkça bulunduğundan doğru cevap "zarf tümleci"dir.

Doğru cevap: A

Cümlenin yüklemi "tamamladı"dır. "Kim tamamladı?" sorusunun cevabı gizli özne olan "o"dur. Altı çizili bölüm "öğretmeninin önerisiyle" ifadesidir. Bu ifade "tamamladı" eyleminin hangi şartla/hangi etkiyle yapıldığını bildirir. Yükleme "nasıl? neyle? hangi yolla?" soruları sorulduğunda "öğretmeninin önerisiyle" cevabı alınır. Bu nedenle bu söz grubu zarf tümlecidir. "Dolaylı tümleç" olması için "nereye? nerede? nereden? kime? kimden?" gibi yönelme-bulunma-çıkma hâli ya da "-e/-de/-den" ekleriyle yer-yön bildirmesi beklenirdi; burada böyle bir anlam yoktur. "Belirtili nesne" ise "neyi? kimi?" sorusuna cevap verir; cümlede belirtili nesne "Bu projeyi"dir. Dolayısıyla doğru cevap zarf tümlecidir.

1. Çözüm: Cümlenin yüklemi "tamamladı"dır. "Kim tamamladı?" sorusunun cevabı gizli özne olan "o"dur. Altı çizili bölüm "öğretmeninin önerisiyle" ifadesidir. Bu ifade "tamamladı" eyleminin hangi şartla/hangi etkiyle yapıldığını bildirir. Yükleme "nasıl? neyle? hangi yolla?" soruları sorulduğunda "öğretmeninin önerisiyle" cevabı alınır. Bu nedenle bu söz grubu zarf tümlecidir. "Dolaylı tümleç" olması için "nereye? nerede? nereden? kime? kimden?" gibi yönelme-bulunma-çıkma hâli ya da "-e/-de/-den" ekleriyle yer-yön bildirmesi beklenirdi; burada böyle bir anlam yoktur. "Belirtili nesne" ise "neyi? kimi?" sorusuna cevap verir; cümlede belirtili nesne "Bu projeyi"dir. Dolayısıyla doğru cevap zarf tümlecidir.