AYT - Tarih ve Zaman - Orta Test - Tarih ve Zaman 1 - 3
Doğru cevap: C
Aşağıdakilerden hangisi zamanın ölçülmesinde kullanılan “takvim”in ortaya çıkış nedenlerinden biri değildir?
A
Tarım faaliyetlerini mevsimlere göre planlamak
B
Dini gün ve bayramları belirlemek
C
Tarihî belgelerin doğruluğunu kesin olarak kanıtlamak
D
Devlet işlerinde vergi, askerlik gibi düzenlemeleri zamanlamak
Çözüm
Takvimler, zamanı düzenlemek ve toplumsal/ekonomik-dini ihtiyaçları planlamak için geliştirilmiştir. Belgelerin doğruluğunu kesin kanıtlama işi takvimden çok kaynak tenkidiyle ilgilidir.
2. soru
AYT - Tarih ve Zaman - Orta Test - Tarih ve Zaman 2 - 1
Doğru cevap: A
Aşağıdakilerden hangisi tarihe yardımcı bilimlerden biri olup geçmişteki toplumların maddi kültür kalıntılarını inceleyerek tarihçiye veri sağlar?
A
Arkeoloji
B
Etnografya
C
Filoloji
D
Heraldik
Çözüm
Arkeoloji kazılarla elde edilen maddi kalıntıları inceleyerek geçmiş hakkında bilgi verir. Bu bulgular, yazılı kaynakların olmadığı dönemlerin aydınlatılmasında özellikle önemlidir.
3. soru
AYT - Tarih ve Zaman - Orta Test - Tarih ve Zaman 2 - 4
Doğru cevap: C
Aşağıdaki olaylardan hangisi “tarihî olay” niteliği taşıması bakımından diğerlerinden farklıdır?
A
İstanbul’un Fethi (1453)
B
Fransız İhtilali (1789)
C
Bir köyde aynı gün yaşanan kısa süreli yerel bir tartışma
D
Türkiye Cumhuriyeti’nin ilanı (1923)
Çözüm
Tarihî olaylar toplumları etkileyen, sonuçları olan ve kaynağa dayalı olarak incelenebilen olaylardır. Kısa süreli ve geniş etki doğurmayan yerel bir tartışma genellikle tarihî olay kapsamına girmez.
4. soru
AYT - Tarih ve Zaman - Orta Test - Tarih ve Zaman 2 - 5
Doğru cevap: C
Aşağıdakilerden hangisi “takvim”in tarih bilimi açısından işlevlerinden biri değildir?
Farklı toplumların zaman anlayışlarını karşılaştırmaya imkân vermek
C
Tarihî olayların kesin nedenlerini ortaya koymak
D
Aynı olayın farklı tarihlendirme sistemlerinde karşılığını bulmayı sağlamak
Çözüm
Takvim, olayların zamanını belirleme ve kronoloji kurmada kullanılır. Ancak olayların kesin nedenlerini ortaya koymak takvimin değil, tarihsel analiz ve kaynak incelemesinin işidir.
5. soru
AYT - Tarih ve Zaman - Orta Test - Tarih ve Zaman 4 - 3
Doğru cevap: B
Tarih araştırmalarında “takvim” kullanımıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A
Takvimler tüm toplumlarda aynı başlangıç noktasına sahiptir.
B
Takvimler, zamanın ölçülmesini standartlaştırarak olayların tarihlendirilmesini kolaylaştırır.
C
Takvimler yalnızca dini amaçlarla oluşturulduğu için bilimsel çalışmalarda kullanılmaz.
D
Takvim farklılıkları, olayların tarihlendirilmesinde hiçbir sorun oluşturmaz.
Çözüm
Takvimler zamanın ölçülmesini düzenleyerek olayların tarihlendirilmesini kolaylaştırır. Farklı toplumların farklı başlangıç ve sistemleri olduğu için karşılaştırmada dönüştürme gerekebilir.
6. soru
AYT - Tarih ve Zaman - Orta Test - Tarih ve Zaman 4 - 4
Doğru cevap: C
Aşağıdakilerden hangisi tarihî olay ile tarihî olgu arasındaki farka uygun bir örnektir?
A
İstanbul’un fethi (olgu) — Osmanlı Devleti’nin yükselme dönemi (olay)
B
Malazgirt Savaşı (olgu) — Anadolu’nun Türkleşmesi (olay)
C
Bir savaşın yapılması (olay) — Savaşların toplum yapısını etkilemesi (olgu)
D
Göçlerin nedenleri (olay) — Bir göç hareketinin gerçekleşmesi (olgu)
Çözüm
Olay, belirli yer ve zamanda gerçekleşen tekil durumdur; olgu ise uzun süreçte ortaya çıkan genel sonuç ve değişimdir. Bu nedenle “savaşın yapılması” olay, “savaşların toplum yapısını etkilemesi” olgudur.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: B
Aşağıdakilerden hangisi tarih biliminin “kronoloji” yardımcı bilimiyle doğrudan ilişkili bir uygulamadır?
A
Olayların neden-sonuç ilişkisini kurarak genel yargılara ulaşmak
B
Tarihi olayları oluş sırasına koyup kesin tarihleri belirlemek
C
Kazılarda bulunan buluntuların kültürel özelliklerini sınıflandırmak
D
Yazılı belgelerin güvenilirliğini ve sahihliğini incelemek
Çözüm
Kronoloji, olayların zamanını belirleme ve sıralama işidir. Nedensellik kurma tarih metodunun genel bir yönüdür; sınıflandırma arkeoloji/etnografya ile, belgenin sahihliği ise diplomatik/paleografya ile ilişkilidir.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: B
Tarih araştırmasında aşağıdaki adımlardan hangisi “tarihî zaman” ile “takvim zamanı” arasındaki farkın en belirgin biçimde ortaya çıktığı aşamadır?
A
Kaynak taraması yapma
B
Olayları dönemlere ayırma (periodizasyon)
C
Belge tenkidi yapma
D
Hipotez kurma
Çözüm
Takvim zamanı ölçülebilir kronolojik birimlere dayanır; tarihî zaman ise anlamlı dönemlere ayrılarak yorumlanır. Periodizasyon, olayları sadece tarihle değil, dönemin özellikleriyle birlikte sınıflandırdığı için farkı en net gösterir.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: B
Aşağıdaki ifadelerden hangisi tarih biliminin “zaman” kavramını ele alışına uygun değildir?
A
Tarihî olayların anlaşılmasında eş zamanlı gelişmelerin dikkate alınması gerekir
B
Tarihî zaman, olayların yalnızca kesin tarihleriyle sınırlı bir zaman anlayışıdır
C
Uzun süreli yapılar ve değişimler, tarihî zamanın farklı katmanları olarak incelenebilir
D
Bir olayın öncesi ve sonrası, olayın anlamlandırılmasında belirleyicidir
Çözüm
Tarihî zaman yalnızca kesin tarihlerden ibaret değildir; dönem, süreç ve bağlamı içerir. Eş zamanlılık, uzun süreli değişimler ve öncesi-sonrası ilişkisi tarihî zamanın temel unsurlarıdır.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: C
Aşağıdakilerden hangisi tarihsel zamanın ölçülmesinde kullanılan birimlerin ortaya çıkış sırasını doğru verir?
İlk ölçümler Ay’ın evreleriyle gün/ay üzerinden yapılmıştır. Ardından Güneş yılı esaslı yıl kavramı belirginleşmiş, sistemli takvimler oluşturulmuştur. Çağ ise tarihçilerin sonradan yaptığı dönemlendirmedir.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: C
Tarihte “milat” kavramı, kronolojide başlangıç noktası belirleme amacı taşır. Buna göre aşağıdakilerden hangisi milat kullanımının doğrudan bir sonucudur?
A
Aynı olayın farklı toplumlarda aynı yıl olarak kaydedilmesi
B
Tarihi olayların neden-sonuç ilişkisiyle açıklanması
C
Tarihler arasında karşılaştırma ve sıralama yapmanın kolaylaşması
D
Tarih yazımında sözlü kaynakların tamamen terk edilmesi
Çözüm
Milat, ortak bir başlangıç kabul ederek tarihlerin sıralanmasını ve karşılaştırılmasını kolaylaştırır. Farklı toplumların aynı yılı kullanması zorunlu değildir. Neden-sonuç veya kaynak türleriyle ilgili değildir.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: A
Bir araştırmacı, bir kitabenin “Hicrî 1000” tarihli olduğunu belirtiyor. Bu tarihin Miladî karşılığını yaklaşık hesaplamak için aşağıdaki yaklaşımlardan hangisi en uygundur?
A
Hicrî yıla 622 eklemek
B
Hicrî yıldan 622 çıkarmak
C
Hicrî yıla 584 eklemek
D
Hicrî yıla 700 eklemek
Çözüm
Hicrî takvim başlangıcı 622 (Hicret) olduğundan yaklaşık dönüşüm için 622 eklenir. Hicrî yıl güneş yılından kısa olduğu için sonuç yaklaşık olur. Diğer işlemler başlangıç mantığıyla uyumlu değildir.
