AYT - Değişim Çağında Avrupa ve Osmanlı - Orta Test - Değişim Çağında Avrupa ve Osmanlı 1 - 5
Doğru cevap: A
Aşağıdakilerden hangisi 17. yüzyılda Osmanlı Devleti’nde tımar sisteminin bozulmasının sonuçlarından biridir?
A
Merkezî ordunun mali yükünün artması ve taşrada güvenliğin zayıflaması
B
Toprakların tamamının köylülere ücretsiz dağıtılması ve üretimin artması
C
Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılması ve eyalet askerlerinin güçlenmesi
D
Divan-ı Hümayun’un kaldırılması ve meşrutiyetin ilan edilmesi
Çözüm
Tımarın bozulmasıyla eyalet askerî yapısı zayıflamış, merkez daha fazla ücretli asker beslemek zorunda kalmıştır. Bu durum hem maliyeti artırmış hem de taşrada asayiş sorunlarını büyütmüştür.
2. soru
AYT - Değişim Çağında Avrupa ve Osmanlı - Orta Test - Değişim Çağında Avrupa ve Osmanlı 2 - 1
Doğru cevap: A
Coğrafi Keşifler’in Avrupa’da yol açtığı sonuçlardan hangisi Osmanlı Devleti’nin ekonomik gelirlerini doğrudan olumsuz etkilemiştir?
A
Akdeniz ticaret yollarının önem kaybetmesi ve gümrük gelirlerinin azalması
B
Avrupa’da derebeyliğin güçlenmesi ve tarımsal üretimin artması
C
Skolastik düşüncenin güçlenmesi ve kilisenin otoritesinin artması
D
Feodal orduların büyümesi ve Haçlı Seferleri’nin yeniden başlaması
Çözüm
Keşiflerle ticaret Atlas Okyanusu’na kayınca Akdeniz limanları ve kara ticaret yolları eski önemini yitirdi. Bu durum Osmanlı’nın transit ticaretten aldığı gümrük gelirlerini azalttı.
3. soru
AYT - Değişim Çağında Avrupa ve Osmanlı - Orta Test - Değişim Çağında Avrupa ve Osmanlı 7 - 1
Doğru cevap: B
Coğrafi Keşifler sonucunda Avrupa’da ekonomik güç dengelerinin değişmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A
Akdeniz limanlarının önemini artırması
B
Atlantik limanlarının ticarette öne çıkması
C
İpek Yolu’nun güvenliğinin artması
D
Tımar sisteminin Avrupa’da yaygınlaşması
Çözüm
Keşiflerle okyanus aşırı ticaret gelişmiş, ticaretin ağırlık merkezi Akdeniz’den Atlantik’e kaymıştır. Böylece Portekiz, İspanya, ardından Hollanda ve İngiltere gibi devletler güçlenmiştir.
4. soru
AYT - Değişim Çağında Avrupa ve Osmanlı - Orta Test - Değişim Çağında Avrupa ve Osmanlı 7 - 5
Doğru cevap: A
Aşağıdakilerden hangisi 17. yüzyılda Osmanlı ekonomisinin olumsuz etkilenmesinde rol oynayan gelişmelerden biridir?
A
Coğrafi Keşiflerle ticaret yollarının yön değiştirmesi
B
İstanbul’un fethedilmesi
C
Lonca teşkilatının ilk kez kurulması
D
Ahilik teşkilatının Anadolu’da yayılması
Çözüm
Keşiflerle dünya ticaretinin ağırlığı Akdeniz’den okyanuslara kaymış, Osmanlı’nın kontrol ettiği kara ve Akdeniz yollarının önemi azalmıştır. Bu da gümrük gelirlerini ve ticari canlılığı olumsuz etkilemiştir.
5. soru
AYT - Değişim Çağında Avrupa ve Osmanlı - Orta Test - Değişim Çağında Avrupa ve Osmanlı 8 - 4
Doğru cevap: A
Osmanlı Devleti’nin 16. yüzyılda kapitülasyonlar vermesinin temel amaçlarından biri aşağıdakilerden hangisidir?
A
Akdeniz ticaretini canlandırmak ve siyasi ittifaklar kurmak
B
Tımar sistemini kaldırmak
C
Yeniçeri Ocağı’nı güçlendirmek
D
İç borçlanmayı artırmak
Çözüm
Kapitülasyonlar, ticareti teşvik etme ve özellikle Habsburglara karşı Fransa gibi devletlerle yakınlaşma amacı taşımıştır. Böylece hem ekonomik hem diplomatik hedefler gözetilmiştir.
6. soru
AYT - Değişim Çağında Avrupa ve Osmanlı - Orta Test - Değişim Çağında Avrupa ve Osmanlı 8 - 5
Doğru cevap: A
Aşağıdakilerden hangisi Coğrafi Keşifler’in Osmanlı ekonomisine etkilerinden biri olarak gösterilebilir?
A
Doğu-Batı kara ticaret yollarının öneminin azalmasıyla gümrük gelirlerinin düşmesi
B
İpek ve Baharat Yolları’nın tamamen kapanması ve ticaretin bitmesi
C
Osmanlı’nın okyanus ticaretinde Avrupa’yı geçmesi
D
Tarım üretiminin tüm bölgelerde aynı anda artması
Çözüm
Keşiflerle deniz yolları öne çıkınca Osmanlı’nın kontrol ettiği kara ticaret yollarının gelirleri olumsuz etkilenmiştir. Bu durum gümrük ve transit ticaret kazançlarını azaltmıştır.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: A
XVII. yüzyılda Osmanlı Devleti’nin Avrupalı devletlere verdiği kapitülasyonların kapsamının genişlemesiyle aşağıdakilerden hangisinin doğrudan hızlanması beklenir?
A
Osmanlı iç pazarında yerli üreticinin rekabet gücünün zayıflaması
B
Tımar sisteminin taşrada yeniden güç kazanması
C
Yeniçeri Ocağı’nın savaş teknolojisinde Avrupa’yı yakalaması
D
Osmanlı’nın gümrük gelirlerinin otomatik olarak artması
Çözüm
Kapitülasyonlar yabancı tüccarlara vergi ve hukuk alanında ayrıcalık sağlayarak Osmanlı pazarında avantaj yaratmıştır. Bu durum ithal malların artmasına ve yerli üreticinin rekabet gücünün zayıflamasına yol açar.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: A
Coğrafi Keşifler sonrasında Avrupa’da “fiyat devrimi”nin yaşanması ile Osmanlı’da XVI. yüzyıl sonlarından itibaren görülen mali bunalım arasında en güçlü ortak bağlantı aşağıdakilerden hangisidir?
A
Kıymetli maden arzının artmasına bağlı enflasyonun vergi ve maaş dengelerini bozması
B
Skolastik düşüncenin yıkılmasıyla üretimin hızla sanayileşmesi
C
Lonca teşkilatının Avrupa’da güçlenmesiyle Osmanlı loncalarının da modernleşmesi
D
Sömürgecilikle birlikte Osmanlı’nın doğrudan denizaşırı koloniler kurması
Çözüm
Amerika’dan gelen gümüş-altın Avrupa’da fiyatları yükseltmiş, para değerini düşürmüştür. Enflasyon, Osmanlı’da da akçe değer kaybı ve giderlerin artmasıyla mali düzeni zorlamıştır.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: A
XVIII. yüzyılda Avrupa’da Aydınlanma düşüncesinin etkisiyle güçlenen “hukukun üstünlüğü” ve “yönetimde denge-denetim” arayışına karşılık Osmanlı’da aynı yüzyılda görülen aşağıdaki uygulamalardan hangisi bu eğilime en yakın niteliktedir?
A
Sened-i İttifak ile ayanların varlığının merkez tarafından tanınması
B
Devşirme sisteminin yeniden etkinleştirilmesi
C
Tımar sisteminin ülke genelinde yaygınlaştırılması
D
Kapitülasyonların tamamen kaldırılması
Çözüm
Sened-i İttifak, merkezî otorite ile yerel güçler arasında karşılıklı taahhüt içeren bir uzlaşma belgesidir. Bu yönüyle yönetimde sınırlama ve karşılıklı denge arayışına en yakın örnektir.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: A
XVIII. yüzyılda Avrupa’da Sanayi Devrimi’nin hızlanmasıyla Osmanlı ekonomisinin dünya sistemi içindeki konumunun değişmesinde aşağıdakilerden hangisi en doğrudan etkidir?
A
Osmanlı’nın hammadde sağlayan ve mamul mal ithal eden bir pazara dönüşmesi
B
Osmanlı’da ağır sanayinin Avrupa’dan önce gelişmesi
C
Osmanlı’nın dış ticareti tamamen durdurup otarşiye geçmesi
D
Osmanlı’da tarımın bütünüyle terk edilip hizmet sektörüne geçilmesi
Çözüm
Sanayi Devrimi ile Avrupa’nın seri üretim kapasitesi arttı ve mamul mal ihracı güçlendi. Osmanlı ise çoğunlukla hammadde ihraç edip mamul mal ithal eden bir pazara daha fazla eklemlendi.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: A
XVII. yüzyılda Osmanlı maliyesinde görülen aşağıdaki uygulamalardan hangisi, Avrupa’daki merkantilist anlayışın tersine iç pazarda üretici ve tüketiciyi koruma amacıyla fiyat ve arzı devlet denetimine almayı hedeflemiştir?
A
Narh uygulaması
B
Kapitülasyonların genişletilmesi
C
Düyun-u Umumiye’nin kurulması
D
Kıyı ticaretinin serbest bırakılması
Çözüm
Narh, temel mallarda fiyatları devletin belirlemesiyle piyasayı denetim altında tutmayı amaçlar. Merkantilizm ise dış ticaret fazlası ve değerli maden birikimine odaklanır. Bu nedenle narh, merkantilist yaklaşımın tersine iç piyasayı düzenleyici bir uygulamadır.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: B
Osmanlı’da XVII. yüzyılda tımar sisteminin bozulmasıyla birlikte iltizamın yaygınlaşması aşağıdakilerden hangisine doğrudan zemin hazırlamıştır?
A
Merkezi hazinenin gelirlerinin düzenli ve artan biçimde toplanmasına
B
Taşrada ayanların güç kazanmasına ve yerel otoritenin artmasına
C
Kapıkulu ocaklarının tamamen kaldırılmasına
D
Avrupa’ya yönelik ihracatta gümrüklerin yükseltilmesine
Çözüm
İltizam, vergi toplama hakkının mültezimlere verilmesiyle taşrada ekonomik ve siyasal güç birikimini artırdı. Bu süreç ayanların güçlenmesini hızlandırdı. Merkezi otorite taşrada zayıflama eğilimine girdi.
