AYT - Klasik Çağda Osmanlı Toplum Düzeni - Orta Test - Klasik Çağda Osmanlı Toplum Düzeni 2 - 1
Doğru cevap: A
Osmanlı klasik çağında “millet sistemi”nin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
A
Gayrimüslim toplulukların dinî ve hukukî işlerini kendi kurumlarıyla yürütmesini sağlamak
B
Tüm tebaanın aynı hukuk kurallarına tabi olmasını zorunlu kılmak
C
Tımar sistemini güçlendirmek için toprak gelirlerini yeniden dağıtmak
D
Yeniçeri Ocağına asker kaynağını artırmak
Çözüm
Millet sistemi, gayrimüslimlerin dinî ve bazı hukukî işlerini kendi liderleri ve kurumlarıyla yürütmesine dayanır. Böylece farklı inanç grupları devlet düzeni içinde kontrol ve süreklilikle yönetilmiştir.
2. soru
AYT - Klasik Çağda Osmanlı Toplum Düzeni - Orta Test - Klasik Çağda Osmanlı Toplum Düzeni 5 - 1
Doğru cevap: A
Osmanlı klasik çağında “millet sistemi”nin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
A
Gayrimüslim toplulukların dinî ve hukukî işlerini kendi kurumlarıyla yürütmesini sağlamak
B
Tüm tebaanın tek bir mezhep etrafında birleştirilmesini zorunlu kılmak
C
Tımar gelirlerini artırmak için köylüyü şehirlere taşımak
D
Merkezî hazineye bağlı tek tip vergi uygulamasını her bölgede aynılaştırmak
Çözüm
Millet sistemi, gayrimüslim cemaatlerin dinî ve bazı hukukî işlerini kendi liderleri aracılığıyla yürütmesine dayanır. Bu sayede devlet, farklı inanç gruplarını düzen içinde yönetmeyi hedeflemiştir.
3. soru
AYT - Klasik Çağda Osmanlı Toplum Düzeni - Orta Test - Klasik Çağda Osmanlı Toplum Düzeni 5 - 4
Doğru cevap: B
Osmanlı klasik çağında “vakıf” kurumunun toplumsal işlevi aşağıdakilerden hangisidir?
A
Devletin bütün gelirlerini tek merkezde toplayarak bütçeyi oluşturmak
B
Eğitim, sağlık ve sosyal yardım gibi hizmetlerin sürekliliğini sağlamak
C
Ticarette gümrük vergilerini kaldırarak serbest ticareti yaygınlaştırmak
D
Toprağı özel mülkiyete çevirerek tarımsal üretimi tamamen serbestleştirmek
Çözüm
Vakıflar, cami, medrese, imaret, darüşşifa gibi kurumların finansmanını üstlenerek sosyal hizmetlerin devamlılığını sağlar. Bu, şehir hayatının ve toplumsal dayanışmanın güçlenmesine katkı verir.
4. soru
AYT - Klasik Çağda Osmanlı Toplum Düzeni - Orta Test - Klasik Çağda Osmanlı Toplum Düzeni 8 - 3
Doğru cevap: C
Klasik dönemde tımar sisteminin Osmanlı toplum düzenine katkısı aşağıdakilerden hangisidir?
A
Toprağın özel mülkiyete geçmesini hızlandırmak
B
Merkez hazinesinden maaşlı büyük bir ordu kurmak
C
Vergi gelirleriyle atlı asker (cebelü) yetiştirilmesini sağlamak
D
Kapitülasyonları yaygınlaştırarak ticareti yabancıların kontrolüne vermek
Çözüm
Tımar, belirli vergi gelirlerinin sipahiye bırakılması karşılığında asker yetiştirme ve güvenliği sağlama düzenidir. Bu sayede devlet, hazineden maaş ödemeden atlı asker temin eder.
5. soru
Çözümlü soru 5
Doğru cevap: B
Klasik Osmanlı toplum düzeninde “millet sistemi”nin temel işlevi aşağıdakilerden hangisidir?
A
Toprağın mülkiyetini gayrimüslim cemaatlere devrederek ekonomik özerklik sağlamak
B
Gayrimüslimlerin iç işlerinde (dinî-hukukî) özerkliğini tanıyıp devletin vergi ve asayiş düzenini sürdürmek
C
Tüm tebaanın aynı mahkemelerde yalnızca örfî hukukla yargılanmasını zorunlu kılmak
D
Devşirme sistemini genişleterek gayrimüslim cemaatleri askerî sınıfa topluca dahil etmek
Çözüm
Millet sistemi, gayrimüslim cemaatlerin dinî liderleri aracılığıyla iç düzenlerini yürütmesine imkân verirken devletin vergi ve güvenlik düzenini korur. Amaç toplumsal düzen ve idari kolaylıktır.
6. soru
Çözümlü soru 6
Doğru cevap: C
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı klasik çağında “tımar sistemi”nin toplum düzenine etkilerinden biri olarak doğrudur?
A
Toprağın özel mülkiyet haline gelmesini hızlandırarak büyük toprak aristokrasisi oluşturması
B
Merkezî hazinenin tüm taşra gelirlerini nakit olarak toplamasını sağlaması
C
Taşrada güvenlik ve üretim sürekliliğini, sipahi–reaya ilişkisi üzerinden denetim altına alması
D
Lonca teşkilatını ortadan kaldırarak serbest piyasa düzenini kurması
Çözüm
Tımar, dirlik gelirine karşılık sipahinin asker beslemesini ve taşrada düzeni sağlamasını hedefler. Reayanın üretimi sürdürmesi ve vergilerin toplanması bu mekanizma ile denetlenir.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: D
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı klasik çağında lonca teşkilatının toplumsal ve iktisadî düzene katkılarından biri değildir?
A
Üretimde kalite ve fiyat denetimi yaparak piyasada istikrarı desteklemesi
B
Meslek içi eğitim ve usta–çırak düzeniyle iş gücü yetiştirmesi
C
Şehir esnafı arasında dayanışma ve denetim mekanizması oluşturması
D
Tımar gelirlerini doğrudan loncalara aktararak sipahi teşkilatını finanse etmesi
Çözüm
Loncalar; kalite, fiyat, eğitim ve esnaf düzeni gibi alanlarda şehir ekonomisini denetler. Tımar gelirleri ise dirlik sisteminin parçasıdır ve loncalara aktarılıp sipahi teşkilatını finanse etmez.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: B
Osmanlı klasik döneminde “askerî” zümreye dâhil olmanın temel ölçütü aşağıdakilerden hangisidir?
A
Müslüman olmak
B
Devlet hizmetinde bulunup vergi muafiyeti elde etmek
C
Toprağa tasarruf hakkıyla bağlı olmak
D
Lonca teşkilatına kayıtlı olmak
Çözüm
Askerî sınıf, yönetim-ulema-seyfiye gibi devlet hizmeti gören ve bu nedenle vergi muafiyeti bulunan zümredir. Müslüman olmak tek başına yeterli değildir; reaya içinde Müslümanlar da vardır.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: C
Osmanlı klasik çağında reayanın hukuki statüsüyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
A
Reaya, devlet hizmetine girdiğinde statüsü değişmeden reaya kalır.
B
Reaya, vergilerini ödedikçe askerî sınıfa geçebilir.
C
Reaya, üretim ve vergi yükümlülüğü bulunan yönetilen kesimdir.
D
Reaya, yalnızca gayrimüslimlerden oluşur.
Çözüm
Reaya, temel olarak üretim yapan ve vergi veren yönetilen toplumsal kesimdir. Devlet hizmetine girip vergi muafiyeti kazananlar askerî zümreye dâhil olabilir; reaya sadece gayrimüslimlerden oluşmaz.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: B
Osmanlı klasik çağında “tımar sistemi”nin toplum düzenine etkisi düşünüldüğünde, aşağıdaki sonuçlardan hangisine ulaşmak en doğrudur?
A
Toprak mülkiyeti geniş ölçekte sipahilere devredilerek feodal beyler güçlendirilmiştir.
B
Vergi gelirleri karşılığında atlı asker beslenerek taşrada güvenlik ve kamu düzeni desteklenmiştir.
C
Köylünün toprağı serbestçe satabilmesi sağlanarak tarımsal üretim piyasalaştırılmıştır.
D
Taşra yönetimi tamamen loncalara bırakılarak şehirli zümre güçlendirilmiştir.
Çözüm
Tımar, vergi gelirinin dirlik olarak tahsisi karşılığında sipahinin cebelü beslemesine ve taşrada düzenin korunmasına dayanır. Toprak mülkiyeti devredilmez; köylünün serbest satış hakkı yoktur.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: B
Osmanlı klasik çağ toplum düzeninde “askerî” zümreye dâhil olmanın temel ölçütü aşağıdakilerden hangisidir?
A
Müslüman olmak
B
Devlete hizmet edip vergi muafiyeti/dirlik gibi imtiyazlara sahip olmak
C
Şehirde yaşamak ve loncaya kayıtlı bulunmak
D
Toprağı ekip biçmek ve üretim yapmak
Çözüm
Askerî sınıf; yöneten ve devlete hizmet eden, bunun karşılığında vergi muafiyeti gibi ayrıcalıklar taşıyan zümredir. Müslümanlık tek başına belirleyici değildir; reaya içinde Müslümanlar da vardır.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: C
Klasik çağ Osmanlı toprak düzeninde tımar sisteminin “toplumsal” sonuçlarıyla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
A
Toprağın özel mülkiyete dönüşmesini hızlandırarak büyük toprak aristokrasisi oluşturmuştur.
B
Devletin vergi toplama işini tamamen iltizama bırakarak taşrada mültezim sınıfını kalıcılaştırmıştır.
C
Taşrada asker besleme ve güvenliği sağlama yükünü sipahiler üzerinden örgütleyerek merkezî otoriteyi desteklemiştir.
D
Reayanın toprağı serbestçe satıp devretmesini sağlayarak sosyal hareketliliği artırmıştır.
Çözüm
Tımar, sipahinin vergi gelirine karşılık cebelü beslemesi ve asayişi sağlamasıyla taşrada devletin gücünü pekiştirir. Toprak mülkiyeti devlette kaldığından aristokrasi ve serbest satış/devir hedeflenmez.
