AYT - Sultan ve Osmanlı Merkez Teşkilatı - Orta Test - Sultan ve Osmanlı Merkez Teşkilatı 7 - 1
Doğru cevap: A
Osmanlı merkez teşkilatında Divan-ı Hümâyun’un temel işlevi aşağıdakilerden hangisidir?
A
Devletin siyasi, idari ve hukuki işlerinin görüşülüp karara bağlandığı en üst danışma ve karar organı olmak
B
Sarayın iç hizmetlerini yürütmek ve padişahın günlük ihtiyaçlarını düzenlemek
C
Tımar sistemine göre dirlik dağıtımını taşrada yürütmek ve sipahileri denetlemek
D
Eyaletlerde güvenliği sağlamak için yerel askeri birlikleri sevk ve idare etmek
Çözüm
Divan-ı Hümâyun, devletin yönetim, adalet ve maliye gibi temel işlerinin görüşüldüğü merkezî kuruldu. Saray iç hizmetleri Enderun/Birun görevlilerince, taşra düzeni ise eyalet teşkilatınca yürütülürdü.
2. soru
AYT - Sultan ve Osmanlı Merkez Teşkilatı - Orta Test - Sultan ve Osmanlı Merkez Teşkilatı 8 - 3
Doğru cevap: A
Osmanlı’da padişahın fermanlarına tuğra çekilmesi ve tapu-tahrir kayıtlarının düzenlenmesiyle en çok ilişkilendirilen görevli aşağıdakilerden hangisidir?
A
Nişancı
B
Defterdar
C
Reisülküttap
D
Şeyhülislam
Çözüm
Nişancı, padişahın tuğrasını çeker ve tahrir/dirlik kayıtlarıyla ilgili bürokratik süreçlerde görev alır. Defterdar maliye, reisülküttap yazışma/dış ilişkiler, şeyhülislam ise fetva işlerinden sorumludur.
3. soru
AYT - Sultan ve Osmanlı Merkez Teşkilatı - Orta Test - Sultan ve Osmanlı Merkez Teşkilatı 8 - 4
Doğru cevap: A
Osmanlı Devleti’nde Divan-ı Hümâyun’un başkanlığının zamanla sadrazama geçmesi aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
A
Yürütme yetkisinin padişah adına sadrazamda yoğunlaşması
B
İlmiye sınıfının yönetimde tamamen etkisizleşmesi
C
Merkez teşkilatının kaldırılıp taşra teşkilatına geçilmesi
Divan başkanlığının sadrazama geçmesi, padişahın yürütme işlerini sadrazam aracılığıyla yürüttüğünü gösterir. Bu durum ilmiye sınıfını tamamen ortadan kaldırmaz ve merkez teşkilatını da kaldırmaz.
4. soru
Çözümlü soru 4
Doğru cevap: B
Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı’da “Has Oda” ve Enderun teşkilatıyla ilgili doğru bir çıkarımdır?
A
Has Oda, yalnızca ilmiye sınıfının eğitim gördüğü ve kadıların yetiştirildiği bölümdür.
B
Enderun, devşirme kökenli görevlilerin saray içi eğitimle üst düzey yönetici kadrolara hazırlanmasını sağlayan bir yapıdır.
C
Enderun, tımar sistemine bağlı sipahilerin askerî eğitim aldığı bir ocaktır.
D
Has Oda, divan üyelerinin topluca çalıştığı ve devlet yazışmalarının yürütüldüğü ana kalemdir.
Çözüm
Enderun, saray içinde seçkin bir eğitim sistemi olup yönetici yetiştirmeyi amaçlar. Has Oda da Enderun’un en seçkin kademeleriyle ilişkilidir; diğer seçenekler farklı kurumlara aittir.
5. soru
Çözümlü soru 5
Doğru cevap: A
Osmanlı merkez teşkilatında aşağıdakilerden hangisi, Divan-ı Hümayun’un kararlarının uygulanmasını ve devlet yazışmalarının yürütülmesini sağlayan, tımar ve arazi kayıtlarının tutulmasında da kilit rol oynayan görevlidir?
A
Nişancı
B
Kazasker
C
Defterdar
D
Reisülküttap
Çözüm
Nişancı, fermanlara tuğra çeker ve yazışma/kanun uygulamalarında merkezî bürokrasinin temel unsurudur. Tahrir ve arazi kayıtlarıyla (defterler) yakından ilişkilidir. Diğerleri yargı, maliye veya dış yazışma ağırlıklıdır.
6. soru
Çözümlü soru 6
Doğru cevap: A
Osmanlı’da padişahın Divan-ı Hümayun toplantılarına başkanlık etmemeye başlayıp toplantıları sadrazama bırakması aşağıdakilerden hangisinin göstergesi olarak değerlendirilebilir?
İlmiye sınıfının yürütme üzerindeki kesin üstünlüğü
C
Tımar sisteminin merkezî yönetim tarafından kaldırılması
D
Kapitülasyonların tamamen sona erdirilmesi
Çözüm
Divan başkanlığının sadrazama bırakılması, yürütmenin sadrazamlıkta yoğunlaşıp kurumsallaştığını gösterir. İlmiye üstünlüğü, tımarın kaldırılması veya kapitülasyonların bitmesiyle doğrudan ilişkili değildir. Bu nedenle A doğrudur.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: A
Osmanlı merkez teşkilatında aşağıdakilerden hangisi, başlangıçta Divan-ı Hümayun’da yer almayıp zamanla özellikle dış ilişkiler ve diplomasi yazışmalarında önem kazanarak yükselen bir görevdir?
A
Reisülküttap
B
Yeniçeri Ağası
C
Kaptan-ı Derya
D
Rumeli Beylerbeyi
Çözüm
Reisülküttap, divan kalemlerinin başı olarak özellikle dış yazışmalarda uzmanlaşmış ve zamanla diplomasi alanında öne çıkmıştır. Diğerleri askerî-idarî alanlarda olup dış yazışma merkezli değildir. Bu yüzden doğru seçenek A’dır.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: B
Osmanlı merkez teşkilatında aşağıdakilerden hangisi, padişahın mutlak otoritesini temsil eden ve devlet işlerinde sadrazama geniş yetki devrini simgeleyen unsurdur?
A
Sancak-ı Şerif
B
Mühr-i Hümayun
C
Tuğra
D
Hil’at
Çözüm
Mühr-i Hümayun, padişah adına kararların yürütülmesinde sadrazama verilen en kritik yetki sembolüdür. Tuğra daha çok nişancının çektiği padişah imzası niteliğindedir; diğerleri aynı işlevi görmez. Bu nedenle B doğrudur.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: B
Osmanlı merkez teşkilatında aşağıdaki uygulamalardan hangisi padişahın yürütme gücünü artırırken aynı zamanda sadrazamın yetkilerini kurumsallaştırarak “mutlak vekâlet” konumunu güçlendirmiştir?
A
Divan-ı Hümâyun toplantılarına padişahın bizzat başkanlık etmesi
B
Sadrazamın mühr-i hümâyunu taşıması ve padişah adına ferman çıkarabilmesi
C
Kazaskerlerin ilmiye atamalarını doğrudan padişaha arz etmesi
D
Defterdarın bütçe gelir-giderini yalnızca Enderun’a sunması
Çözüm
Mühr-i hümâyun sadrazama verildiğinde sadrazam padişah adına iş görebilen en üst yürütme makamı hâline gelir. Bu, hem yürütmenin sürekliliğini sağlar hem de sadrazamlığın kurumsal ağırlığını artırır.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: A
Divan-ı Hümâyun’da alınan kararların yazım, kayıt ve resmî belgelere dönüştürülmesi sürecinde aşağıdaki görevlilerden hangisinin rolü en doğrudan ve belirleyicidir?
A
Nişancı
B
Kaptan-ı Derya
C
Şeyhülislam
D
Beylerbeyi
Çözüm
Nişancı, ferman ve berat gibi resmî belgelerin yazımı, tuğranın çekilmesi ve kayıt işlerinde temel görevliye sahiptir. Diğer seçenekler divan yazım-kayıt sürecinin merkezinde değildir.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: B
Osmanlı merkez teşkilatında Divân-ı Hümâyun’un yetkilerinin zamanla Sadrazam başkanlığındaki ikindi divanına kayması ve padişahın divana fiilen katılmaması sürecinin en doğrudan sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
A
Seyfiye sınıfının ilmiye karşısında güç kaybetmesi
B
Yürütme ve karar alma mekanizmasının sadrazamlık makamında merkezileşmesi
C
Eyalet sisteminin kaldırılarak vilayet sistemine geçilmesi
D
Devşirme sisteminin tamamen terk edilmesi
Çözüm
Padişahın divana katılmaması ve işlerin ikindi divanında görülmesi, karar alma sürecini sadrazamlık makamında topladı. Bu durum yürütmenin sadrazam üzerinden daha kurumsal işlemesine yol açtı.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: A
Osmanlı merkez teşkilatında kazaskerlik makamının varlığı, aşağıdaki yargılardan hangisini en güçlü biçimde destekler?
A
Askerî sınıfın (yönetenlerin) yargı ve eğitim işlerinin merkezî bir otoriteyle düzenlendiğini
B
Şer’î hukuk yerine örfî hukukun tek başına uygulandığını
C
Yargı yetkisinin tamamen yerel kadılara bırakıldığını
D
Divân-ı Hümâyun’un yalnızca askerî konularda toplandığını
Çözüm
Kazasker, ilmiye içinde özellikle askerî zümreye ait yargı ve kadı-müderris atamalarında etkilidir. Bu, yöneten sınıfın adalet ve eğitim düzeninin merkezden yönetildiğini gösterir.
