AYT - Sermaye ve Emek - Orta Test - Sermaye ve Emek 1 - 4
Doğru cevap: A
Aşağıdakilerden hangisi 19. yüzyılda devletin sermaye-emek ilişkilerine daha fazla müdahil olmaya başladığının bir göstergesidir?
A
Çocuk işçiliğini sınırlayan ve çalışma saatlerini düzenleyen yasaların çıkarılması
B
Loncaların yeniden güçlendirilerek üretimin tamamen loncalara bırakılması
C
Merkantilizmin tüm Avrupa’da yeniden devlet politikası haline gelmesi
D
Feodal ayrıcalıkların genişletilerek soylulara yeni imtiyazlar verilmesi
Çözüm
Sanayileşmenin doğurduğu sosyal sorunlar devletin çalışma hayatını düzenlemesine yol açmıştır. Çocuk işçiliği ve çalışma saatleri gibi alanlarda yasal düzenlemeler bunun göstergesidir.
2. soru
AYT - Sermaye ve Emek - Orta Test - Sermaye ve Emek 2 - 1
Doğru cevap: A
19. yüzyılda Sanayi Devrimi’nin hız kazanmasıyla Avrupa’da “sermaye” birikimini artıran temel etken aşağıdakilerden hangisidir?
A
Fabrikalaşma ve makineleşmeyle üretimin artması
B
Lonca teşkilatının güçlenerek üretimi denetlemesi
C
Tımar sisteminin yaygınlaşmasıyla tarımsal verimin artması
D
Kapitülasyonların kaldırılmasıyla iç pazarın korunması
Çözüm
Makineleşme ve fabrikalaşma üretimi ve kârı artırarak sermaye birikimini hızlandırdı. Lonca ve tımar gibi kurumlar sanayi kapitalizminin değil, daha eski üretim ilişkilerinin unsurlarıdır.
3. soru
AYT - Sermaye ve Emek - Orta Test - Sermaye ve Emek 2 - 3
Doğru cevap: A
19. yüzyılda işçi sınıfının çalışma koşullarını iyileştirmeye yönelik ortaya çıkan “sendikalar”ın temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
A
Ücret, çalışma süresi ve iş güvenliği gibi konularda işverenle toplu pazarlık yapmak
B
Üretim araçlarının tamamını devletleştirerek özel mülkiyeti kaldırmak
C
Sömürgecilik faaliyetlerini genişleterek ham madde kaynaklarını artırmak
D
Lonca düzenini geri getirerek ustalık-kalfalık sistemini yeniden kurmak
Çözüm
Sendikalar işçilerin haklarını korumak için toplu pazarlık ve dayanışma amacıyla kuruldu. Devletleştirme sosyalist bir hedef olabilir ancak sendikanın zorunlu ve tek amacı değildir.
4. soru
AYT - Sermaye ve Emek - Orta Test - Sermaye ve Emek 4 - 1
Doğru cevap: B
19. yüzyılda sanayi kapitalizminin gelişmesiyle ortaya çıkan aşağıdaki durumlardan hangisi “sermaye” ile “emek” arasındaki çatışmayı artıran bir sonuçtur?
A
Lonca teşkilatının üretimi tamamen denetlemesi
B
Fabrikalaşma ile işçi sınıfının oluşması ve ücretli emeğin yaygınlaşması
C
Tımar sisteminin güçlenmesi ve tarımsal üretimin artması
D
Merkantilist politikaların sömürgeciliği tamamen sona erdirmesi
Çözüm
Fabrikalaşma, üretim araçlarını sermaye sahiplerinin elinde toplarken geniş bir ücretli işçi kitlesi oluşturdu. Bu durum ücret, çalışma süresi ve koşullar üzerinden çatışmayı artırdı.
5. soru
AYT - Sermaye ve Emek - Orta Test - Sermaye ve Emek 5 - 4
Doğru cevap: A
Aşağıdakilerden hangisi 19. yüzyılda emek-sermaye çatışmasını azaltmaya yönelik sosyal düzenlemelere örnek gösterilebilir?
A
Çocuk işçiliğini ve çalışma saatlerini sınırlayan fabrika yasaları
B
Sömürgecilik faaliyetlerinin artırılması
C
Mutlak monarşilerin güçlendirilmesi
D
Köle ticaretinin yaygınlaştırılması
Çözüm
Fabrika yasaları çalışma saatlerini ve çocuk işçiliğini sınırlayarak işçilerin koşullarını iyileştirmeyi hedefledi. Bu tür düzenlemeler emek-sermaye gerilimini azaltmaya yöneliktir.
6. soru
AYT - Sermaye ve Emek - Orta Test - Sermaye ve Emek 7 - 1
Doğru cevap: A
Sanayi Devrimi sonrasında Avrupa’da “sermaye” birikimini hızlandıran temel etken aşağıdakilerden hangisidir?
A
Fabrikalaşma ile üretimin artması ve kârın yatırım olarak yeniden kullanılması
B
Lonca teşkilatının üretimi ve fiyatları sıkı biçimde denetlemesi
C
Toprağa dayalı feodal gelirlerin sanayiye yönelmesi
D
İaşe (provizyonizm) politikasıyla iç tüketimin kısıtlanması
Çözüm
Fabrikalaşma üretimi ve verimliliği artırdı; elde edilen kârlar yeni makine ve tesislere yatırılarak sermaye birikimini hızlandırdı. Lonca ve feodal düzen ise sanayi kapitalizminin öncesine aittir.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: A
Osmanlı Devleti’nde 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren görülen ekonomik dönüşüm, sermaye ve emek ilişkilerini de etkilemiştir. Aşağıdakilerden hangisi, Osmanlı’da ücretli emeğin yaygınlaşmasına en doğrudan zemin hazırlayan gelişmedir?
A
Tımar sisteminin çözülmesi ve iltizamın yaygınlaşması
B
Kapitülasyonların ilk kez verilmesi
C
Lonca teşkilatının güçlenmesi
D
Ahi teşkilatının kurulması
Çözüm
Tımarın çözülmesiyle klasik üretim ve askerî-finansman düzeni bozuldu, iltizam ve nakit ekonomisi ağırlık kazandı. Bu süreç, tarımda ve şehirlerde ücretli emek ilişkilerinin yayılmasını hızlandırdı.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: B
19. yüzyılın ikinci yarısında Avrupa’da sermaye birikimi ile emek hareketleri arasındaki gerilimi artıran aşağıdaki gelişmelerden hangisi doğrudan işçi sınıfının örgütlü mücadelesini güçlendiren bir sonuç doğurmuştur?
A
Lonca sisteminin şehir ekonomilerinde yeniden güç kazanması
B
Fabrikalaşma ve ücretli emeğin yaygınlaşmasıyla sendikalaşma ve grevlerin artması
C
Merkantilist politikaların devlet tekellerini tamamen ortadan kaldırması
D
Köle emeğinin sanayi üretiminde temel üretim biçimi hâline gelmesi
Çözüm
Fabrikalaşma, geniş bir ücretli işçi kitlesi oluşturdu. Bu kitle, çalışma koşullarına karşı sendikalar ve grevlerle örgütlü tepki verdi. Diğer seçenekler dönemin ana eğilimiyle uyuşmaz.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: B
Sanayi Devrimi sonrasında “sermaye-emek” ilişkilerinin dönüşümüyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi en doğru değerlendirmedir?
A
Üretim araçlarının küçük zanaatkârların elinde toplanmasıyla ücretli emek azalmıştır.
B
Makineleşme, üretim araçlarının sahipliği ile emeğin ayrışmasını derinleştirerek sınıfsal farklılaşmayı artırmıştır.
C
Ev içi üretim yaygınlaştığı için fabrika sistemi zayıflamıştır.
D
Toprak mülkiyeti, sanayi burjuvazisinin yerine temel sermaye birikim aracı olmuştur.
Çözüm
Makineleşme ve fabrika sistemi, üretim araçlarını sermaye sahiplerinde yoğunlaştırdı. İşçiler üretim araçlarından koparak ücretli emekçi hâline geldi. Bu durum sınıfsal ayrışmayı artırdı.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: B
Osmanlı Devleti’nde 19. yüzyılda dış borçlanmanın artması ve Düyun-u Umumiye’nin kurulması, sermaye-emek ilişkileri açısından aşağıdakilerden hangisiyle daha doğrudan ilişkilendirilebilir?
A
İç pazarda loncaların ücretleri merkezi olarak belirlemesi
B
Devlet gelirlerinin bir kısmının alacaklıların denetimine geçmesiyle ekonomik bağımlılığın artması
C
Tımar sisteminin yeniden canlandırılmasıyla köylülerin toprağa bağlanması
D
Kapitülasyonların kaldırılmasıyla yerli sanayinin korunması
Çözüm
Düyun-u Umumiye, belirli gelir kaynaklarını alacaklıların kontrolüne vererek ekonomik bağımlılığı artırdı. Bu durum devletin mali hareket alanını daralttı. Dolaylı olarak emek ve üretim politikalarını da etkiledi.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: B
19. yüzyılın sonlarında işçi hareketlerinin güçlenmesi karşısında bazı Avrupa devletlerinin sosyal politika adımları atmasının temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
A
Özel mülkiyeti kaldırarak üretim araçlarını işçilere devretmek
B
Sınıf çatışmasını yumuşatıp toplumsal istikrarı koruyarak sistemi sürdürülebilir kılmak
Sanayi üretimini azaltarak tarımsal üretime geri dönmek
Çözüm
Sosyal sigorta, çalışma saatleri ve çocuk işçiliği gibi düzenlemeler, işçi tepkilerini azaltmayı hedefledi. Amaç devrimci dalgayı önleyip toplumsal düzeni korumaktı. Özel mülkiyeti kaldırmak bu politikaların hedefi değildir.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: B
Aşağıdakilerden hangisi, 18–19. yüzyıllarda sermaye birikiminin hızlanması ile emek sömürüsünün artması arasındaki bağlantıyı en iyi açıklayan örnektir?
Fabrikalarda uzun çalışma saatleri ve düşük ücretlerle maliyetlerin azaltılıp kârların artırılması
C
Feodal beylerin angaryayı kaldırarak köylüye tam mülkiyet vermesi
D
Devletin gümrük vergilerini yükseltip dış ticareti tamamen durdurması
Çözüm
Uzun çalışma saatleri ve düşük ücret, üretim maliyetlerini düşürerek sermaye sahiplerinin kârını artırdı. Bu mekanizma sermaye birikimini hızlandırırken emek sömürüsünü derinleştirdi. Diğer seçenekler bu ilişkiyi doğrudan kurmaz.
