AYT - Beylikten Devlete Osmanlı Medeniyeti - Orta Test - Beylikten Devlete Osmanlı Medeniyeti 1 - 3
Doğru cevap: C
Osmanlı’da “devşirme sistemi” ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
A
Yalnızca Müslüman ailelerin çocukları devşirilirdi
B
Tımar topraklarının dağıtımında görevli bir kurumdur
C
Kapıkulu ocakları ve saray için insan kaynağı sağlamayı amaçlamıştır
D
Ulema sınıfına doğrudan kadı ve müderris yetiştiren tek yoldur
Çözüm
Devşirme, özellikle kapıkulu askerî sınıfı ve saray hizmetleri için yetiştirilecek insan kaynağı oluşturmuştur. Müslümanlardan alınmaması ve tımarla doğrudan ilgili olmaması ayırt edicidir.
2. soru
AYT - Beylikten Devlete Osmanlı Medeniyeti - Orta Test - Beylikten Devlete Osmanlı Medeniyeti 5 - 5
Doğru cevap: B
Osmanlı’da “vakıf” kurumunun yaygınlaşmasının en önemli toplumsal sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
A
Eyaletlerin merkezden bağımsızlaşması
B
Kamu hizmetlerinin önemli bir kısmının sosyal dayanışma yoluyla yürütülmesi
C
Tımar sisteminin tamamen kaldırılması
D
Vergilerin yalnızca gayrimüslimlerden alınması
Çözüm
Vakıflar; eğitim, sağlık, imar ve yardım gibi hizmetleri finanse ederek sosyal dayanışmayı güçlendirmiştir. Böylece birçok kamu hizmeti vakıflar aracılığıyla süreklilik kazanmıştır.
3. soru
Çözümlü soru 3
Doğru cevap: C
Osmanlı’da beylikten devlete geçiş sürecinde “merkezî otoritenin güçlendirilmesi” amacıyla aşağıdaki uygulamalardan hangisinin doğrudan hedeflediği söylenebilir?
A
İskân politikasıyla fethedilen bölgelere Türkmen nüfus yerleştirilmesi
B
Tımar sisteminde dirliklerin hizmet karşılığı dağıtılması
C
Devşirme kökenli kapıkulu ocaklarının oluşturulması
D
Ahilik teşkilatının şehir ekonomisinde etkinliğinin artırılması
Çözüm
Kapıkulu ocakları padişaha bağlı, maaşlı ve merkezî yapının askerî-bürokratik dayanağıdır. Bu sayede uç beyleri ve yerel güç odaklarına karşı merkez güçlenir. Diğer seçenekler daha çok iskân, ekonomik düzen veya taşra askeri düzeniyle ilgilidir.
4. soru
Çözümlü soru 4
Doğru cevap: D
Osmanlı’nın kuruluş döneminde fethedilen Balkan bölgelerinde kalıcılığı artıran uygulamalarla ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?
A
İskân — Boşalan veya stratejik alanlara Türkmen nüfus yerleştirilmesi
B
Tımar — Bölgenin vergi gelirine dayalı asker yetiştirilmesi ve düzenin sağlanması
C
Millet sistemi — Gayrimüslimlerin dinî-toplumsal işlerinin kendi cemaatlerince yürütülmesi
D
Sürgün — Fethedilen yerlerde yerli halkın tamamının zorla Anadolu’ya gönderilmesi
Çözüm
Sürgün uygulaması “yerli halkın tamamını” gönderme şeklinde değildir; seçilmiş grupların yer değiştirmesiyle üretim ve asayiş hedeflenir. Diğer eşleştirmeler genel çerçevede doğrudur. Bu nedenle yanlış olan D’dir.
5. soru
Çözümlü soru 5
Doğru cevap: D
Osmanlı medeniyetinde “vakıf” kurumunun yaygınlaşmasının aşağıdakilerden hangisine doğrudan katkı sağladığı söylenemez?
A
Kamu hizmetlerinin (eğitim, sağlık, imar) sürekliliğinin sağlanmasına
B
Şehirleşme ve mimari eserlerin artmasına
C
Sosyal dayanışma ve gelir dağılımında dengeye katkıya
D
Tımar dirliklerinin babadan oğula geçerek kalıtsallaşmasına
Çözüm
Vakıflar sosyal hizmet ve imar faaliyetlerini finanse eder; şehirleşme ve dayanışmayı güçlendirir. Tımar ise devlet mülkiyetine dayalı dirlik düzenidir ve vakıfla kalıtsallaşma ilişkisi kurulamaz. Bu yüzden D doğrudur.
6. soru
Çözümlü soru 6
Doğru cevap: D
Osmanlı’da “ilmiye” sınıfının devlet ve toplum düzenindeki rolü dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi ilmiye sınıfının temel görev alanları arasında yer almaz?
A
Şer’î hukukun uygulanmasında kadılık ve yargı faaliyetleri
Fetva vererek dinî-hukukî konularda görüş bildirilmesi
D
Tımar dağıtımı ve taşra askerî teşkilatının sevk ve idaresi
Çözüm
İlmiye; eğitim, yargı ve fetva gibi alanlarda etkindir. Tımar dağıtımı ve taşra askerî sevk-idare daha çok seyfiye/kalemiye ve merkezî idareyle ilişkilidir. Bu nedenle D ilmiye görev alanı değildir.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: D
Osmanlı’da Divan-ı Hümâyun’un yapısı ve işleyişi düşünüldüğünde aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?
A
Divan, devletin idarî-mali ve siyasî kararlarının görüşüldüğü en üst kurullardan biridir.
B
Padişahın divana katılımı zamanla azalmış, toplantıları sadrazam yönetmeye başlamıştır.
C
Divanda alınan kararlar, padişahın onayıyla yürürlüğe giren bir nitelik taşır.
D
Divan, yalnızca şer’î davalara bakan ve kadılar tarafından yönetilen bir mahkemedir.
Çözüm
Divan-ı Hümâyun bir yönetim ve karar organıdır; sadece şer’î davalara bakan bir mahkeme değildir. Zamanla sadrazamın başkanlığı ve padişah onayı gibi özellikler doğru ifadelerdir. Bu yüzden yanlış olan D’dir.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: B
Aşağıdaki uygulamalardan hangisi Osmanlı’da “kul sistemi”nin temel amacına en uygun örnektir?
Devşirme kökenli yöneticilerin padişaha doğrudan bağlı, miras bırakmayan bir statüde yetiştirilmesi
C
Tımarların babadan oğula geçecek şekilde kalıcılaştırılması
D
Ayanların taşrada vergi toplama yetkisinin genişletilmesi
Çözüm
Kul sistemi, merkezî otoriteyi güçlendirmek için padişaha şahsen bağlı bir yönetici-asker zümresi oluşturmayı hedefler. Devşirme kökenlilerin miras bırakmayan, doğrudan bağlı statüsü bu amaca uygundur.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: C
Osmanlı’da “millet sistemi”nin işleyişi dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi bu sistemin sonuçlarından biri olarak gösterilemez?
A
Gayrimüslim cemaatlerin dinî liderleri aracılığıyla iç işlerinde özerk biçimde örgütlenmesi
B
Devletin farklı dinî topluluklardan vergi ve kamu düzeni bakımından sorumluluklarını aracılar üzerinden yürütmesi
C
Gayrimüslimlerin askerî sınıfa (seyfiye) ve kapıkulu ocaklarına eşit şartlarla alınması
D
Farklı dinî toplulukların kimliklerini koruyarak uzun süre bir arada yaşayabilmesi
Çözüm
Millet sistemi, cemaatlerin dinî-hukukî alanlarda kendi liderleriyle yönetilmesine dayanır. Gayrimüslimlerin askerî sınıfa ve kapıkulu ocaklarına eşit şartlarla alınması bu sistemin tipik bir sonucu değildir.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: B
Osmanlı klasik döneminde Divan-ı Hümâyun’un yapısı ve işleyişi göz önüne alındığında aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
A
Divan kararları şeyhülislam fetvası olmadan kesinleşmez; bu nedenle yürütme bütünüyle ilmiye denetimindedir.
B
Divan, hem idarî-mali kararların alındığı hem de yüksek yargı niteliğinde şikâyetlerin görülebildiği bir merkezî organdır.
C
Divan yalnızca savaş dönemlerinde toplanır; barış zamanında eyalet divanları merkez adına karar verir.
D
Divan üyeleri tamamen seçimle belirlenir; padişahın atama yetkisi yoktur.
Çözüm
Divan-ı Hümâyun, devletin merkezî yönetiminde idarî ve mali konuların görüşüldüğü başlıca organdı. Ayrıca halkın şikâyetlerinin ele alınabildiği yüksek yargı/denetim işlevi de görürdü.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: A
Osmanlı’da “beylikten devlete” geçiş sürecinde kurumlaşmanın hızlandığını gösteren aşağıdaki uygulamalardan hangisi diğerlerine göre daha erken döneme aittir?
A
İlk Osmanlı akçesinin basılması
B
Timar sisteminin ülke genelinde düzenli hâle getirilmesi
C
Divan-ı Hümâyun’un klasik yapısının oluşması
D
Devşirme sisteminin kurumsal bir yapıya kavuşturulması
Çözüm
Akçe basımı Orhan Bey döneminde görülen erken bir egemenlik ve iktisadi örgütlenme göstergesidir. Diğerleri daha çok merkezi bürokrasinin olgunlaştığı sonraki yüzyıllarda sistemleşmiştir.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: A
Osmanlı’da “ilmiye” sınıfının devlet teşkilatında belirleyici hâle gelmesi, aşağıdaki gelişmelerden hangisiyle en doğrudan ilişkilidir?
A
Şer’î ve örfî hukuk alanlarının birlikte uygulanması
B
Kapıkulu Ocaklarının sayıca artırılması
C
Tımarların dirlik olarak sipahilere dağıtılması
D
Ahi teşkilatının şehir ekonomisindeki etkinliğinin artması
Çözüm
İlmiye, şer’î hukukun uygulanması ve yargı-eğitim alanlarının yürütülmesinde temel rol oynar. Şer’î-örfî dengenin kurulması ilmiye sınıfını merkezi yönetimde vazgeçilmez kılmıştır.
