TYT - Osmanlı Duraklama Dönemi - Orta Test - Osmanlı Duraklama Dönemi 2 - 1
Doğru cevap: A
Osmanlı Devleti'nde Duraklama Dönemi'nde görülen aşağıdaki gelişmelerden hangisi tımar sisteminin bozulmasının doğrudan bir sonucudur?
A
Celali isyanlarının artması ve kırsal düzenin bozulması
B
Kapitülasyonların ilk kez verilmesi
C
İstanbul'un fethiyle ticaret yollarının değişmesi
D
Divan-ı Hümayun'un kaldırılması
Çözüm
Tımar sisteminin bozulması, taşrada güvenlik ve üretim düzenini zayıflattı. Bu durum işsiz kalan kesimlerin ve eşkıyalığın artmasına, Celali isyanlarının yayılmasına zemin hazırladı.
2. soru
Çözümlü soru 2
Doğru cevap: B
Osmanlı Duraklama Dönemi'nde Avrupa devletlerine verilen kapitülasyonların siyasi sonuçlarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A
Kapitülasyonlar yalnızca ekonomik ayrıcalık olduğundan Osmanlı'nın dış politikasını etkilememiştir.
B
Kapitülasyonlar, Avrupa devletlerinin Osmanlı iç işlerine müdahale imkânını artıran bir diplomatik baskı aracına dönüşmüştür.
C
Kapitülasyonlar, Osmanlı'nın gümrük gelirlerini artırarak mali yapıyı güçlendirmiştir.
D
Kapitülasyonlar, yalnızca savaş tazminatı karşılığı verildiği için süreklilik taşımamıştır.
Çözüm
Kapitülasyonlar başlangıçta ticareti canlandırma amacı taşırken zamanla Avrupa devletlerine hukuki ve ekonomik ayrıcalıklar sağladı. Bu ayrıcalıklar, Osmanlı üzerinde diplomatik baskı ve müdahale zemini oluşturdu.
3. soru
Çözümlü soru 3
Doğru cevap: B
Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi Osmanlı Duraklama Dönemi'nde yaşanan bir gelişme ile sonuçları bakımından doğru verilmiştir?
A
Hotin Seferi — Osmanlı'nın ilk kez büyük ölçekte deniz üstünlüğünü kaybetmesi
B
Karlofça Antlaşması — Osmanlı'nın Avrupa karşısında ilk büyük toprak kaybını kabul etmesi
C
Zitvatorok Antlaşması — Osmanlı'nın ilk kez kapitülasyonları kaldırması
D
Küçük Kaynarca Antlaşması — Osmanlı'nın ilk kez Boğazlar üzerinde tam egemenlik sağlaması
Çözüm
Karlofça Antlaşması (1699) ile Osmanlı Devleti Avrupa'da geniş toprak kayıplarını kabul ederek geri çekilme sürecine girdi. Bu, Avrupa karşısındaki ilk büyük toprak kaybı olarak değerlendirilir.
4. soru
Çözümlü soru 4
Doğru cevap: C
Osmanlı Duraklama Dönemi'nde "Yeniçerilerin esnaflık yapması" olgusunun devlet düzeni üzerindeki etkisi aşağıdakilerden hangisidir?
A
Ordunun disiplininin artması ve sefer hazırlıklarının hızlanması
B
Merkezî hazinenin gelirlerinin düzenli biçimde artması
C
Askerî disiplinin bozulması ve ocak mensuplarının çıkar grubu hâline gelmesi
D
Tımar sisteminin güçlenmesiyle taşrada güvenliğin sağlanması
Çözüm
Yeniçerilerin esnaflık yapması, askerlik dışı gelir ve çıkar ilişkilerini artırdı. Bu durum ocak disiplinini zayıflattı ve yeniçerilerin siyasete/ayaklanmalara daha açık bir güç odağına dönüşmesine katkı sağladı.
5. soru
Çözümlü soru 5
Doğru cevap: A
Aşağıdakilerden hangisi, XVII. yüzyılda Osmanlı’da padişah otoritesinin zayıflamasına yol açan gelişmelerden biri olmakla birlikte doğrudan “veraset anlayışındaki değişim” ile açıklanabilir?
A
Kafes usulünün yaygınlaşmasıyla şehzadelerin yönetim tecrübesi kazanamaması
B
Tımar sisteminin çözülmesiyle eyalet askerî gücünün azalması
C
Avrupa’da askeri tekniklerin ilerlemesiyle Osmanlı ordusunun geri kalması
D
Kapitülasyonların kalıcı hale gelmesiyle yerli üretimin rekabet gücünün düşmesi
Çözüm
Veraset anlayışındaki değişimle şehzadeler sancakta yetiştirilmemeye başladı ve kafes uygulaması yaygınlaştı. Bu durum tecrübesiz padişahların tahta çıkmasına zemin hazırladı. Otorite kaybı hızlandı.
6. soru
Çözümlü soru 6
Doğru cevap: A
Köprülü Mehmed Paşa’nın sadrazam olurken kabul ettirdiği şartlar dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu şartların amaçladığı temel sonucu en iyi açıklar?
A
Sadrazamın icraatlarında saray ve çıkar gruplarının müdahalesini azaltarak yönetimde etkinliği artırmak
B
Eyaletlerde yerel meclisler kurarak merkeziyetçiliği zayıflatmak
C
Yeniçeri Ocağı’nı tamamen kaldırarak düzenli ordu kurmak
D
Dış borçlanmaya giderek mali krizi kısa vadede çözmek
Çözüm
Köprülü’nün şartları, görevde serbest hareket ve müdahalesizlik esasına dayanır. Amaç, saray entrikaları ve klik baskısını azaltmaktı. Böylece merkezî yönetimde karar alma ve uygulama hızlandı.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: A
Osmanlı Duraklama Dönemi’nde “askerî alanda Avrupa karşısında gerilemenin belirginleştiğini” gösteren en güçlü kanıt aşağıdakilerden hangisidir?
A
II. Viyana Kuşatması’nın başarısızlığı sonrası Kutsal İttifak Savaşları’nda geniş çaplı toprak kayıplarının yaşanması
B
İstanbul’un nüfusunun artmasıyla iaşe sorunlarının ortaya çıkması
C
Divan-ı Hümayun’un öneminin azalması ve Babıâli’nin öne çıkması
D
Kapitülasyonların bazı devletlere genişletilmesi
Çözüm
II. Viyana bozgunu sonrası Kutsal İttifak karşısında ardışık yenilgiler yaşandı. Bu süreç, askeri üstünlüğün kaybedildiğini somut biçimde gösterir. Sonuç, büyük toprak kayıplarıdır.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: A
Osmanlı Duraklama Dönemi’nde “merkezin taşra üzerindeki denetimini artırma” hedefiyle uygulanan ve tımar sisteminin çözülmesiyle yaygınlaşan düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?
A
İltizam sisteminin yaygınlaştırılması (mukataa gelirlerinin peşin bedelle mültezime verilmesi)
B
Devşirme sisteminin kaldırılması ve kapıkulu ocaklarının tasfiyesi
C
Ayanlara vergi muafiyeti tanınarak yerel özerkliğin artırılması
D
Eyaletlerin tamamen kaldırılıp sancak sistemine geri dönülmesi
Çözüm
Tımarın bozulmasıyla devlet, nakit gelir ihtiyacını karşılamak ve vergi tahsilini hızlandırmak için iltizamı yaygınlaştırdı. Bu, taşrada vergi toplama işini mültezimler üzerinden yürütme biçimidir.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: A
Aşağıdakilerden hangisi Duraklama Dönemi’nde Osmanlı’nın Avrupa karşısında “savunmaya çekildiğini” en açık biçimde gösteren gelişmelerden biridir?
A
Karlofça Antlaşması ile ilk kez geniş toprakların kalıcı biçimde kaybedilmesi
Preveze Deniz Savaşı ile Akdeniz’de üstünlüğün sağlanması
D
Mısır’ın fethiyle doğu ticaret yollarının kontrol altına alınması
Çözüm
Karlofça (1699), Osmanlı’nın Avrupa’da ilk büyük ve kalıcı toprak kayıplarını kabul ettiği antlaşmadır. Bu durum stratejik üstünlüğün kaybına ve savunma ağırlıklı politikaya işaret eder.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: A
Duraklama Dönemi’nde merkezî otoritenin zayıflamasına bağlı olarak “taşrada yerel güç odaklarının” ortaya çıkmasıyla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
A
Ayanların güçlenmesi, vergi toplama ve asker temini gibi işlevlerde devletin taşrada aracılara daha çok dayanmasına yol açmıştır.
B
Ayanların güçlenmesi, tımar sistemini yeniden canlandırarak taşrada dirlik düzenini kalıcı biçimde sağlamıştır.
C
Ayanların güçlenmesi, divan teşkilatını kaldırarak sadrazamlığın yetkilerini tamamen sona erdirmiştir.
D
Ayanların güçlenmesi, kapitülasyonların kaldırılmasını sağlayarak dış ticareti devlet tekeline almıştır.
Çözüm
Merkez zayıfladıkça ayanlar taşrada vergi ve güvenlik gibi alanlarda etkili oldu. Devlet, özellikle mali ve askerî ihtiyaçlarda bu yerel güçlerle daha fazla çalışmak zorunda kaldı.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: D
Aşağıdakilerden hangisi Duraklama Dönemi’nde Osmanlı’da “askerî düzenin bozulması” ile doğrudan ilişkilendirilebilecek bir sonuç değildir?
A
Ulufe dağıtımlarında usulsüzlüklerin artması ve yeniçeri sayısının kontrolsüz yükselmesi
B
Savaşlarda ateşli silah teknolojisine uyumun gecikmesi ve disiplinin zayıflaması
Coğrafi keşiflerle Akdeniz ticaretinin önem kaybetmesi ve Atlantik ticaretinin öne çıkması
Çözüm
Coğrafi keşifler, Osmanlı askerî düzeninden bağımsız olarak dünya ticaret yollarını değiştiren dış bir gelişmedir. Diğer seçenekler doğrudan askerî yapının bozulmasıyla bağlantılı sonuçlardır.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: C
Osmanlı Duraklama Dönemi’nde (17. yy) tımar sisteminin bozulması ve iltizamın yaygınlaşmasının aşağıdakilerden hangisine yol açtığı söylenebilir?
A
Kapıkulu ocaklarının tamamen kaldırılmasına
B
Merkezî hazinenin gelirlerinin düzenli ve sürekli artmasına
C
Taşrada ayanların güç kazanmasına ve merkez-çevre ilişkilerinin zayıflamasına
D
Yeniçeri Ocağı’nın devşirme esasına sıkı biçimde geri dönmesine
Çözüm
Tımarın bozulmasıyla taşradaki askerî-idarî denge sarsıldı, iltizamla vergi toplama yerel güç odaklarının eline geçti. Bu durum ayanların güçlenmesine ve merkezî otoritenin taşrada zayıflamasına zemin hazırladı.
