Azınlıklara devlet memuru olma ve meclislere girme hakkının tanınması
Çözüm
Senedi İttifak (1808), ayanların siyasal ağırlığını kabul eden ve padişahın yetkilerinin ilk kez yazılı bir metinle sınırlandığı belgedir. Tanzimat, Meşrutiyet ve Islahat gibi gelişmeler daha sonraki dönemlere aittir.
2. soru
TYT - XIX. YY Osmanlı Devleti - Orta Test - XIX. YY Osmanlı Devleti 2 - 3
Doğru cevap: A
Islahat Fermanı’nın (1856) Tanzimat Fermanı’ndan en belirgin farkı aşağıdakilerden hangisidir?
A
Gayrimüslimlere yönelik hakları daha ayrıntılı düzenleyip eşitlik vurgusunu güçlendirmesi
B
Padişahın yetkilerini tamamen kaldırıp cumhuriyet yönetimini getirmesi
C
Ayanların yerel yönetimlerdeki yetkilerini artırması
D
Kapitülasyonları kaldırarak ekonomik bağımsızlığı sağlaması
Çözüm
Islahat Fermanı, özellikle gayrimüslimlere yönelik hakları genişletmiş ve eşitlik ilkesini daha belirgin hale getirmiştir. Cumhuriyet, ayan düzeni veya kapitülasyonların kaldırılması gibi sonuçlar bu fermanla ilgili değildir.
3. soru
TYT - XIX. YY Osmanlı Devleti - Orta Test - XIX. YY Osmanlı Devleti 3 - 1
Doğru cevap: B
XIX. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde Sened-i İttifak (1808) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A
Padişahın yetkilerini tamamen ortadan kaldırarak meşruti yönetime geçişi sağlamıştır.
B
Ayanların varlığını ve yerel güçlerini padişah karşısında hukuken tanıyan bir uzlaşma belgesidir.
C
Gayrimüslimlere askerlik ve devlet memurluğu hakkı tanıyan ilk belgedir.
D
Tımar sistemini kaldırıp iltizamı kesin olarak sona erdirmiştir.
Çözüm
Sened-i İttifak, II. Mahmud döneminde ayanlarla merkez arasında yapılan bir uzlaşmadır. Ayanların yerel güçleri hukuken tanınmış, merkezî otoriteyi güçlendirme çabalarına da zemin oluşmuştur.
4. soru
TYT - XIX. YY Osmanlı Devleti - Orta Test - XIX. YY Osmanlı Devleti 3 - 2
Doğru cevap: B
Tanzimat Fermanı (1839) ile aşağıdakilerden hangisinin amaçlandığı söylenebilir?
A
Padişahın halifelik yetkilerinin tamamen kaldırılması
B
Vergi toplama ve asker alma işlerinin belirli kurallara bağlanarak keyfî uygulamaların azaltılması
C
Eyalet sisteminin kaldırılıp federatif yapıya geçilmesi
D
Kapitülasyonların tek taraflı olarak kaldırılması
Çözüm
Tanzimat Fermanı; can, mal, namus güvenliği ile vergi ve askerlikte düzenlemeler getirmeyi hedeflemiştir. Böylece keyfî uygulamalar azaltılıp hukuk devleti anlayışı güçlendirilmeye çalışılmıştır.
5. soru
TYT - XIX. YY Osmanlı Devleti - Orta Test - XIX. YY Osmanlı Devleti 3 - 4
Doğru cevap: B
XIX. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde "Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâm-ı Adliye" gibi kurumların kurulmasının temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
A
Şeri mahkemeleri kaldırarak tamamen laik yargı sistemine geçmek
B
Merkezî yönetimi güçlendirip kanun yapma ve uygulamada düzeni artırmak
C
Eyaletlerde bağımsız yerel meclisler kurarak özerkliği genişletmek
D
Kapitülasyonları genişleterek dış ticareti canlandırmak
Çözüm
Bu tür meclisler, devlet işlerini kurallara bağlama ve merkezî yönetimi etkinleştirme amacı taşır. Kanun hazırlama ve idari-yargısal düzenlemelerle modernleşme sürecine katkı sağlamıştır.
6. soru
TYT - XIX. YY Osmanlı Devleti - Orta Test - XIX. YY Osmanlı Devleti 3 - 5
Doğru cevap: C
Aşağıdakilerden hangisi XIX. yüzyılda Osmanlı Devleti'nin "merkezî otoriteyi güçlendirme" politikalarına örnek gösterilebilir?
A
Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın Mısır'da bağımsız hareket etmesine izin verilmesi
B
Ayanların vergileri kendi adlarına toplamasının yaygınlaştırılması
C
Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması ve Asâkir-i Mansûre-i Muhammediye'nin kurulması
D
Eyaletlerin dış ilişkilerde serbest bırakılması
Çözüm
Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması (Vaka-i Hayriye) merkezî otoriteye karşı bir gücün tasfiyesidir. Yerine kurulan Asâkir-i Mansûre-i Muhammediye, modern ve merkezi denetimli bir ordu oluşturmayı hedeflemiştir.
7. soru
TYT - XIX. YY Osmanlı Devleti - Orta Test - XIX. YY Osmanlı Devleti 4 - 3
Doğru cevap: A
Islahat Fermanı (1856) ile aşağıdaki uygulamalardan hangisinin hedeflendiği söylenebilir?
A
Gayrimüslimlere yönelik hakların genişletilerek Avrupa devletlerinin baskısının azaltılması
B
Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılarak modern ordunun kurulması
C
Divan-ı Hümayun’un yeniden etkin hale getirilmesi
D
Tımar sisteminin yeniden canlandırılması
Çözüm
Islahat Fermanı, gayrimüslimlere yeni haklar tanıyarak eşitlik ilkesini güçlendirmeyi amaçlamıştır. Bu durum aynı zamanda Avrupa’nın iç işlerine müdahalesini azaltma hedefiyle ilişkilidir.
8. soru
TYT - XIX. YY Osmanlı Devleti - Orta Test - XIX. YY Osmanlı Devleti 6 - 1
Doğru cevap: D
II. Mahmud Dönemi’nde yapılan aşağıdaki uygulamalardan hangisi merkezî otoriteyi güçlendirmeye yönelik bir adımdır?
A
Sened-i İttifak’ın imzalanması
B
Tımar sisteminin yeniden yaygınlaştırılması
C
Ayanların yetkilerinin artırılması
D
Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılması
Çözüm
Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılması (Vaka-i Hayriye) padişahın otoritesine rakip olan askerî gücü ortadan kaldırmıştır. Böylece merkezî yönetimin reform yapabilme kapasitesi artmıştır.
9. soru
TYT - XIX. YY Osmanlı Devleti - Orta Test - XIX. YY Osmanlı Devleti 7 - 3
Doğru cevap: B
Tanzimat Fermanı (1839) ile aşağıdakilerden hangisinin amaçlandığı söylenebilir?
A
Kapitülasyonların tamamen kaldırılması
B
Vergi ve askerlik işlerinde düzen ve adaletin sağlanması
C
Azınlıklara devlet memurluğunun tamamen yasaklanması
D
Dış borçlanmanın sona erdirilmesi
Çözüm
Tanzimat Fermanı can-mal-namus güvenliği, vergi ve askerlikte düzen gibi konularda hukuki güvence ve eşitlik hedeflemiştir. Kapitülasyonların kaldırılması ve dış borcun bitmesi gibi sonuçlar doğrudan Tanzimat’la gerçekleşmemiştir.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: B
1838 Balta Limanı Ticaret Antlaşması’nın Osmanlı ekonomisi üzerindeki en doğrudan sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
A
Düyun-u Umumiye İdaresi’nin kurulmasıyla mali denetimin yabancılara geçmesi
B
Yerli üreticinin Avrupa sanayi ürünleri karşısında rekabet gücünün zayıflaması
C
Kapitülasyonların tamamen kaldırılmasıyla gümrük gelirlerinin artması
D
Aşar vergisinin kaldırılmasıyla tarımsal üretimin hızla artması
Çözüm
Balta Limanı Antlaşması, Osmanlı pazarını İngiliz sanayi ürünlerine geniş ölçüde açarak yerli üretimi zor durumda bıraktı. Düyun-u Umumiye 1881’de kurulmuştur. Kapitülasyonlar kaldırılmamış, aşar da bu antlaşmayla kaldırılmamıştır.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: B
Tanzimat Fermanı (1839) ile Islahat Fermanı (1856) birlikte değerlendirildiğinde, aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşmak en doğrudur?
A
Her ikisi de meşrutî yönetime geçişi zorunlu kılmış ve hemen Meclis-i Mebusan açılmıştır
B
Islahat Fermanı, gayrimüslimlere yönelik hakları daha ayrıntılı düzenleyerek dış baskının etkisini artırmıştır
C
Tanzimat Fermanı yalnızca gayrimüslimlere, Islahat Fermanı yalnızca Müslümanlara haklar tanımıştır
D
Her ikisi de kapitülasyonları kaldırarak ekonomik bağımsızlığı güçlendirmiştir
Çözüm
Islahat Fermanı, özellikle gayrimüslimlerin statüsünü ayrıntılandırmış ve büyük devletlerin müdahale alanını genişletmiştir. Meşrutiyet 1876’da ilan edilmiştir. Kapitülasyonlar bu fermanlarla kaldırılmamıştır.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: C
1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi) sonrasında imzalanan Ayastefanos Antlaşması’nın Berlin Antlaşması ile değiştirilmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A
Osmanlı Devleti’nin savaşta kesin zafer kazanarak antlaşmayı tek taraflı geçersiz kılması
B
Rusya’nın Boğazlar üzerinde doğrudan egemenlik kurmasının Osmanlı tarafından kabul edilmemesi
C
Ayastefanos’un Rusya’yı Balkanlarda aşırı güçlendirmesi nedeniyle İngiltere ve Avusturya-Macaristan’ın dengeyi bozucu bulması
D
Fransa’nın Cezayir’i Osmanlı’ya geri vermeyi şart koşması
Çözüm
Ayastefanos, Rusya’nın Balkanlarda nüfuzunu aşırı artırdığı için diğer büyük devletler dengeyi tehdit eden bu duruma karşı çıktı. Bu nedenle Berlin Kongresi ile hükümler yeniden düzenlendi. Osmanlı savaşta galip gelmemiştir ve Boğazlarda doğrudan Rus egemenliği hükmü esas mesele değildir.