TYT - Tarih Bilimine Giriş - Orta Test - Tarih Bilimine Giriş 2 - 5
Doğru cevap: B
Aşağıdakilerden hangisi tarih biliminin diğer bilimlerle ilişkisine doğru bir örnektir?
A
Tarihin, olayları açıklarken matematikteki gibi değişmez teoremler kullanması
B
Tarihin, geçmiş toplumların ekonomik yapısını anlamada iktisattan yararlanması
C
Tarihin, deney yaparak olayların sonucunu laboratuvarda yeniden üretmesi
D
Tarihin, yalnızca edebî metinlerle ilgilenip coğrafyayı tamamen dışlaması
Çözüm
Tarih, insan ve toplumla ilgili alanlarda farklı bilimlerden yararlanır; ekonomik yapıyı anlamada iktisat buna örnektir. Deneyle yeniden üretim ve değişmez teoremler tarihin yöntemi değildir.
2. soru
TYT - Tarih Bilimine Giriş - Orta Test - Tarih Bilimine Giriş 4 - 5
Doğru cevap: A
Aşağıdakilerden hangisi tarihe yardımcı bilimlerden biri olan “paleografi”nin inceleme alanıdır?
A
Eski yazı türlerini okuyup çözümlemek
B
Toprak katmanlarını inceleyerek yaş tayini yapmak
C
İnsan iskeletlerinden ırk özelliklerini belirlemek
D
Paraların maden ve basım özelliklerini sınıflandırmak
Çözüm
Paleografi, eski yazıların biçimlerini inceleyerek okunmasını ve çözümlenmesini sağlar. Toprak katmanları jeoloji/stratigrafi, iskeletler antropoloji, paralar nümismatiğin konusudur.
3. soru
Çözümlü soru 3
Doğru cevap: C
Aşağıdakilerden hangisi tarih biliminin “neden-sonuç ilişkisi kurma” ilkesine en uygun araştırma sorusudur?
A
İstanbul’un fethinin hangi tarihte gerçekleştiği nedir?
B
Osmanlı’da tımar sisteminin uygulanma biçimleri nelerdir?
C
Coğrafi keşiflerin Avrupa’daki fiyat devrimine yol açmasında hangi mekanizmalar etkili olmuştur?
D
Fransız İhtilali’nin hangi evrelerden geçtiği nasıl sıralanır?
Çözüm
Neden-sonuç ilkesi, bir olayın başka bir olguyu nasıl doğurduğunu açıklamayı amaçlar. C seçeneği, keşiflerin ekonomik sonuçlarını nedensel mekanizma üzerinden sorgular. Diğerleri daha çok zaman, betimleme veya sıralama odaklıdır.
4. soru
Çözümlü soru 4
Doğru cevap: C
Bir tarihçi, farklı döneme ait iki kroniği karşılaştırdığında birinde savaşın “zafer”, diğerinde “bozgun” olarak anlatıldığını görüyor. Bu durumda tarihçinin öncelikle uygulaması gereken yöntem aşağıdakilerden hangisidir?
A
Tahlil (analiz) yaparak metinlerdeki olay örgüsünü yeniden kurmak
B
Dış tenkit ile metinlerin yazarı ve yazılış zamanını belirlemek
C
İç tenkit ile metinlerdeki taraflılık, amaç ve güvenilirliği sorgulamak
D
Sentez yaparak iki metni birleştirip tek anlatı oluşturmak
Çözüm
Çelişkili anlatımlar öncelikle iç tenkitle değerlendirilir; yazarın bakışı, amaç ve önyargılar sorgulanır. Dış tenkit metnin aidiyetini ve özgünlüğünü inceler, içerik yanlılığını doğrudan çözmez. Sentez ise eleştiri aşamasından sonra yapılır.
5. soru
Çözümlü soru 5
Doğru cevap: D
Aşağıdaki kaynak türlerinden hangisi, tarihçinin “dolaylı (ikincil) kaynak” olarak sınıflandıracağı bir örnektir?
A
Bir padişah fermanının orijinal nüshası
B
Dönemin paraları ve kitabeleri
C
Bir savaşta tutulmuş günlük (hatırat) defteri
D
Osmanlı vergi kayıtlarına dayanarak yazılmış modern bir akademik makale
Çözüm
İkincil kaynak, olayın yaşandığı döneme ait doğrudan ürün değil; birincil verilerden yararlanılarak sonradan üretilen çalışmadır. Modern akademik makale bu kapsamdadır. Diğer seçenekler dönemin doğrudan belgeleri/kalıntılarıdır.
6. soru
Çözümlü soru 6
Doğru cevap: C
Aşağıdaki durumların hangisi, tarih biliminin “tekrarlanamazlık” (deneysel olarak yeniden üretilemezlik) özelliğinin doğrudan bir sonucudur?
A
Tarihçinin olayları kronolojik sıraya koymak zorunda olması
B
Tarihçinin hipotez kurup laboratuvarda deney yaparak doğrulama yapabilmesi
C
Tarihçinin geçmiş olayları doğrudan gözlemleyemediği için belgelere ve kalıntılara dayanması
D
Tarihçinin gelecek hakkında kesin yasalar ortaya koyabilmesi
Çözüm
Geçmiş olaylar yeniden yaşatılamaz ve doğrudan gözlemlenemez; bu nedenle tarihçi kanıt olarak belge ve kalıntılara başvurur. Laboratuvar deneyi ve kesin yasa üretimi tarihin yöntemi değildir. Kronoloji ise tekrarlanamazlığın değil, zaman boyutunun gereğidir.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: A
Bir araştırmacı, aynı olaya ilişkin iki çağdaş kaynağın (biri resmi rapor, diğeri hatırat) verdiği bilgileri karşılaştırıp yazarların amaçlarını, konumlarını ve olası önyargılarını dikkate alarak güvenilirliği belirliyor. Bu yaklaşım aşağıdakilerden hangisine en doğrudan örnektir?
A
İç tenkit (dahilî tenkit)
B
Kronoloji oluşturma
C
Arkeolojik kazı yöntemi
D
Pozitif bilimlerdeki deneysel doğrulama
Çözüm
İç tenkit, kaynağın içeriğini; yazarın amacı, bakış açısı ve tutarlılığı gibi unsurlarla değerlendirir. Resmî rapor ve hatıratın karşılaştırılması da içerik güvenilirliğine yöneliktir.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: A
Bir tarihçi, bir olayın nedenlerini incelerken kısa vadeli bir kıvılcım (tetikleyici) ile uzun vadeli yapısal etkenleri ayırıyor. Aşağıdakilerden hangisi bu ayrımı doğru örnekler?
A
Tetikleyici neden: bir suikast; uzun vadeli neden: bloklaşma ve silahlanma yarışı
B
Tetikleyici neden: iklimin uzun süre değişmesi; uzun vadeli neden: bir gün süren protesto
C
Tetikleyici neden: yüzyıllar süren ekonomik dönüşüm; uzun vadeli neden: bir telgrafın gecikmesi
D
Tetikleyici neden: tarihçinin yorumu; uzun vadeli neden: belgenin kâğıt türü
Çözüm
Tetikleyici neden, olayı başlatan kısa süreli kıvılcımdır; uzun vadeli nedenler ise birikimli yapısal süreçlerdir. Suikast (kıvılcım) ile bloklaşma/silahlanma (yapısal) bu ayrımı doğru yansıtır.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: C
Aşağıdakilerden hangisi tarih araştırmasında “dış tenkit”in (harici eleştiri) temel amacını en doğru ifade eder?
A
Belgenin verdiği bilgilerin diğer kaynaklarla tutarlılığını karşılaştırmak
B
Belgenin ait olduğu dönemin zihniyetini ve yazarın önyargılarını çözümlemek
C
Belgenin özgünlüğünü, yazarı, tarihi ve fiziksel özelliklerini doğrulamak
D
Belgeden hareketle genel yargılar üretip tarihsel sentez yapmak
Çözüm
Dış tenkit, belgenin sahih olup olmadığını ve kim tarafından-ne zaman üretildiğini belirlemeye yöneliktir. Malzeme, yazı türü, mühür, kâğıt gibi unsurlar incelenir. İçerik doğruluğunu tartışmak ise iç tenkidin konusudur.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: C
Aşağıdakilerden hangisi bir bilginin “tarihî olgu” (fact) niteliği taşıması için en gerekli koşuldur?
A
Toplumların tamamını etkileyen büyük ölçekli bir olay olması
B
Mutlaka yazılı bir kaynakta geçmesi
C
Zaman ve mekânı belirli, kanıtlanabilir ve nesnel olarak saptanabilir olması
D
Tarihçinin yorumuna açık olması ve farklı açıklamalar üretilebilmesi
Çözüm
Tarihî olgu; zaman-mekânı belirli, kanıtlanabilir ve saptanabilir veridir. Yazılı kaynak zorunlu değildir; arkeolojik bulgular da olgu ortaya koyabilir. Yorum ise olgunun açıklanması aşamasıdır.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: C
Tarihçinin aşağıdaki uygulamalarından hangisi “hipotez kurma” aşamasına en doğrudan karşılık gelir?
A
Topladığı belgelerin sahihliğini mühür, imza ve kâğıt türü üzerinden incelemesi
B
Kaynakları sınıflandırıp kronolojik bir tasnif yapması
C
Verilerden hareketle geçici bir açıklama önerip bunu yeni kanıtlarla sınamayı planlaması
D
Elde ettiği bilgileri akıcı bir anlatımla eser hâline getirmesi
Çözüm
Hipotez, verileri açıklamak için kurulan geçici ve sınanabilir önermedir. Tarihçi, yeni kanıtlarla doğrulamayı/çürütmeyi hedefler. Diğer seçenekler kaynak tenkidi, tasnif ve yazım aşamalarını anlatır.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: C
Aşağıdaki yargılardan hangisi, tarihin "neden-sonuç" ve "süreklilik-değişim" ilkelerini birlikte kullanmaya en uygun örnektir?
A
Bir savaşın hangi gün başladığını ve bittiğini belirlemek
B
Bir padişahın kişilik özelliklerini ayrıntılı biçimde anlatmak
C
Sanayi Devrimi’nin üretim ilişkilerini dönüştürmesinin kentleşmeyi hızlandırması ve bu dönüşümün sonraki yüzyılda işçi sınıfı hareketlerine zemin hazırlaması
D
Bir antlaşmanın maddelerini sıralayıp yorum yapmamak
Çözüm
C seçeneği hem bir değişimi (üretim ilişkilerinin dönüşümü) hem de bunun sonuçlarının zaman içinde sürmesini (sonraki yüzyıla etkisi) kurar. Bu, neden-sonuç ile süreklilik-değişim ilkelerinin birlikte kullanımına örnektir.
