TYT - Arayış Yılları (17. Yüzyıl) - Orta Test - Arayış Yılları (17. Yüzyıl) 4 - 4
Doğru cevap: B
17. yüzyılda Koçi Bey’in risalelerinde vurguladığı temel düşünce aşağıdakilerden hangisidir?
A
Batı tarzı anayasal monarşiye geçilmesi
B
Klasik düzenin bozulma nedenlerinin tespit edilip eski düzenin ıslah edilmesi
C
Sömürgecilik faaliyetlerine hız verilmesi
D
Merkezi otoritenin tamamen kaldırılıp eyaletlerin bağımsızlaştırılması
Çözüm
Koçi Bey, bozulmanın sebeplerini analiz edip çözüm olarak klasik kurumların düzgün işletilmesini önerir. Amaç, düzeni eski işleyişine yaklaştırarak devlet otoritesini güçlendirmektir.
2. soru
TYT - Arayış Yılları (17. Yüzyıl) - Orta Test - Arayış Yılları (17. Yüzyıl) 5 - 1
Doğru cevap: A
17. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde “Arayış Yılları” olarak adlandırılan dönemin ortaya çıkmasında aşağıdakilerden hangisi doğrudan etkili olmuştur?
A
Merkezi otoritenin zayıflaması ve iç isyanların artması
B
Kapitülasyonların tamamen kaldırılması
C
Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması
D
Tımar sisteminin ıslah edilerek eski gücüne kavuşturulması
Çözüm
17. yüzyılda Celali isyanları, saray ve ordu içindeki çekişmeler merkezi otoriteyi zayıflattı. Bu durum devletin düzeni yeniden kurmak için ıslahat arayışlarına yönelmesine neden oldu.
3. soru
Çözümlü soru 3
Doğru cevap: A
Köprülü Mehmet Paşa’nın sadrazam olurken ileri sürdüğü şartlar dikkate alındığında, aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılır?
A
Merkezî otoritenin zayıfladığı ve yönetimde liyakat-sorumluluk dengesinin bozulduğu
B
Eyalet yönetimlerinin tamamen bağımsız hale geldiği ve merkezle bağların koptuğu
C
Osmanlı’nın dış politikada saldırıdan tamamen savunmaya geçtiği
D
Ulemanın devlet yönetiminden tümüyle dışlandığı
Çözüm
Köprülü’nün serbest hareket ve atamalara karışılmaması gibi şartları, normal işleyişin bozulduğunu gösterir. Bu durum merkezî otorite zaafı ve yönetimde müdahalelerin arttığına işaret eder.
4. soru
Çözümlü soru 4
Doğru cevap: B
17. yüzyılda Osmanlı’da tımar sisteminin çözülmesiyle birlikte aşağıdaki sonuçlardan hangisinin doğrudan ortaya çıkması beklenir?
A
Kapıkulu ocaklarının tamamen kaldırılması
B
İltizamın yaygınlaşması ve taşrada ayanların güç kazanması
C
Devşirme sisteminin yeniden düzenlenerek genişletilmesi
D
Eyalet yönetiminde beylerbeyiliklerin kaldırılarak vilayet sistemine geçilmesi
Çözüm
Tımarın bozulması, devletin düzenli sipahi gücünü zayıflatıp vergi gelirlerini nakde çevirme ihtiyacını artırdı. Bu durum iltizamı yaygınlaştırdı ve taşrada vergi toplama gücü üzerinden ayanların nüfuzunu artırdı.
5. soru
Çözümlü soru 5
Doğru cevap: B
Köprülü Mehmet Paşa döneminde (1656) uygulanan tedbirlerin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
A
Sarayın dış politikadaki etkisini artırmak
B
Merkezî otoriteyi güçlendirerek mali ve askerî disiplini yeniden kurmak
C
Tımar sistemini eski hâline döndürmek ve sipahi sayısını artırmak
D
Avrupa tarzı daimî elçilikler açarak diplomatik ağı genişletmek
Çözüm
Köprülüler, rüşvet ve kayırmacılığa karşı sert önlemler alıp devlet işleyişinde disiplin kurmayı hedefledi. Amaç, bozulan maliye ve askerî düzeni toparlayarak merkezî otoriteyi güçlendirmekti.
6. soru
Çözümlü soru 6
Doğru cevap: B
Osmanlı-Avusturya ilişkilerinde 17. yüzyılda imzalanan Zitvatorok Antlaşması’nın (1606) Osmanlı açısından en önemli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
A
Avusturya’nın Osmanlı’ya ödediği yıllık verginin artırılması
B
Avusturya arşidükünün Osmanlı padişahına denk sayılmasıyla siyasî üstünlük algısının zedelenmesi
C
Avusturya’nın Balkanlardaki tüm kalelerden çekilmesi
D
Osmanlı’nın Orta Avrupa’da kesin hâkimiyet kurması
Çözüm
Zitvatorok’ta protokol açısından Avusturya hükümdarının padişaha denk sayılması, Osmanlı’nın geleneksel üstünlük anlayışını sarstı. Bu, 17. yüzyılda güç dengelerinin değiştiğini gösteren önemli bir işarettir.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: B
17. yüzyılda Osmanlı’da “mali bunalım”ın derinleştiğini gösteren en güçlü kanıt aşağıdakilerden hangisidir?
A
Kalyon yapımına geçilmesi
B
Cülus bahşişlerinin artması ve ulufe ödemelerinde aksama yaşanması
C
Divan-ı Hümayun’un haftada dört gün toplanması
D
Sancak sisteminin tamamen kaldırılması
Çözüm
Cülus bahşişlerinin artması ve ulufelerin aksaması, hazinenin nakit sıkıntısının doğrudan göstergesidir. Özellikle kapıkulu maaşlarının düzenli ödenememesi mali krizin derinliğini ortaya koyar.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: A
Osmanlı Devleti’nde 17. yüzyılda “Arayış Yılları” kapsamında uygulanan aşağıdaki düzenlemelerden hangisinin temel amacı, tımar sistemindeki çözülmenin doğurduğu askerî ve mali boşluğu doğrudan gidermektir?
A
İltizamın yaygınlaştırılarak vergi gelirlerinin nakde çevrilmesi
B
Koçi Bey’in raporlarında tımarın ihyası ve rüşvetin önlenmesi önerileri
Tımarın bozulmasıyla hem sipahi kaynağı hem de taşra gelir düzeni zayıfladı. İltizam, vergiyi nakit olarak merkeze aktarmayı sağlayarak mali boşluğu hızlı biçimde kapatmayı hedefledi. Diğer seçenekler doğrudan nakit gelir üretmez.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: A
Kuyucu Murad Paşa’nın Celali isyanlarına karşı izlediği sert politikanın, Osmanlı yönetim anlayışı açısından en belirgin sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
A
Taşrada merkezi otoritenin kısa vadede yeniden tesis edilmesi
B
Kapitülasyonların kaldırılmasıyla dış ticaretin daralması
C
Tımar sisteminin güçlenerek sipahi sayısının artması
D
Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılmasıyla düzenli ordunun zayıflaması
Çözüm
Celali isyanları taşrada otorite boşluğu oluşturmuştu. Kuyucu Murad Paşa’nın sert tedbirleri isyanları bastırarak merkezi otoriteyi kısa vadede güçlendirdi. Diğer şıklar bu dönemin doğrudan sonucu değildir.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: A
17. yüzyılda Osmanlı Devleti’nde “beşik ulemalığı” uygulamasının yaygınlaşmasının aşağıdakilerden hangisine zemin hazırladığı söylenebilir?
A
İlmiye sınıfında liyakat ilkesinin zayıflamasına
B
Tımar sisteminin yeniden canlanmasına
C
Müsadere usulünün tamamen kaldırılmasına
D
Eyaletlerde âyanların etkisinin ortadan kalkmasına
Çözüm
Beşik ulemalığı, görev ve unvanların ehliyet yerine ayrıcalıkla dağıtılmasına yol açtı. Bu durum ilmiye teşkilatında liyakati zayıflattı ve adalet/işleyiş sorunlarını artırdı. Diğer seçeneklerle doğrudan ilişkili değildir.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: A
Tarhuncu Ahmed Paşa’nın hazırladığı bütçe uygulamasının, 17. yüzyıl Osmanlı maliyesi açısından en ayırt edici yönü aşağıdakilerden hangisidir?
A
Gelir-gideri ilk kez sistemli biçimde karşılaştırarak açıkları görünür kılması
B
Tımar topraklarını tamamen özel mülke dönüştürmesi
C
Dış borçlanma yoluyla bütçe açığını kapatması
D
Kapitülasyonları tek taraflı iptal ederek gümrük gelirlerini artırması
Çözüm
Tarhuncu Ahmed Paşa, gelir ve giderleri düzenli biçimde tespit ederek bütçe disiplinini hedefledi. Böylece mali açıklar somut olarak ortaya kondu. Diğer şıklar bu uygulamanın kapsamı dışındadır.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: A
Köprülü Mehmed Paşa’nın sadrazamlığa gelirken ileri sürdüğü şartların (yetki, atama ve icra serbestisi gibi) kabul edilmesi, 17. yüzyıl Osmanlı yönetiminde aşağıdakilerden hangisini gösterir?
A
Merkezî otoritenin zayıflaması nedeniyle güçlü sadrazamlık modeline ihtiyaç duyulduğunu
B
Padişahın mutlak otoritesinin artarak divanı tamamen işlevsizleştirdiğini
C
Eyalet sisteminin kaldırılıp federatif bir yapıya geçildiğini
D
Ulemanın siyasal karar alma mekanizmasını tamamen ele geçirdiğini
Çözüm
Köprülü’nün şartları, kriz ortamında yönetimin güçlü bir icra makamına ihtiyaç duyduğunu gösterir. Bu, merkezî otoritenin zayıfladığı dönemde sadrazamın yetkilerinin genişletilmesiyle toparlanma arayışıdır. Diğer seçenekler dönemin gerçekliğiyle uyuşmaz.
