TYT - İlk Türk Devletleri - Orta Test - İlk Türk Devletleri 1 - 3
Doğru cevap: D
Aşağıdakilerden hangisi İlk Türk devletlerinde kurultayın görevlerinden biri değildir?
A
Devlet işlerinde görüş bildirmek ve önemli konuları karara bağlamak
B
Savaş ve barış gibi konularda hükümdara danışmanlık yapmak
C
Töreye aykırı davranan yöneticilerle ilgili değerlendirme yapmak
D
Vergi oranlarını belirleyip tek başına yürürlüğe koymak
Çözüm
Kurultay, devlet işlerinde danışma ve karar alma süreçlerinde etkilidir; ancak tek başına yasa/vergiyi yürürlüğe koyan mutlak bir organ değildir. Son söz genellikle hükümdara aittir.
2. soru
TYT - İlk Türk Devletleri - Orta Test - İlk Türk Devletleri 4 - 5
Doğru cevap: D
Aşağıdakilerden hangisi “Türklerin İslamiyet’ten önceki dönemde göçebe yaşam sürmelerinin” sonuçlarından biri olarak gösterilemez?
A
Atlı-göçebe savaş taktiklerinde gelişmeleri
B
Mimari eserlerin ve kalıcı şehirleşmenin sınırlı kalması
C
Hayvancılığın ekonomik hayatta önemli yer tutması
D
Deniz ticaretinde Akdeniz’de üstünlük kurmaları
Çözüm
Göçebe yaşam; hayvancılık, hareketli ordu ve kalıcı mimarinin sınırlı kalması gibi sonuçlar doğurur. Akdeniz’de deniz ticaretinde üstünlük kurmak bu yaşam tarzının doğal sonucu değildir.
3. soru
TYT - İlk Türk Devletleri - Orta Test - İlk Türk Devletleri 5 - 1
Doğru cevap: A
Aşağıdakilerden hangisi Orta Asya Türk devletlerinde “ikili teşkilat” anlayışının temel amacıdır?
A
Devlet yönetiminde ülkenin doğu ve batı olarak iki kanada ayrılarak yönetimin kolaylaştırılması
B
Ordu ve halkın tamamen birbirinden ayrılarak profesyonel askerlik sistemine geçilmesi
C
Vergi gelirlerinin yalnızca merkezde toplanarak taşra yönetiminin kaldırılması
D
Hükümdarın yetkilerinin meclis tarafından sınırlandırılarak anayasal yönetime geçilmesi
Çözüm
İkili teşkilat, geniş coğrafyada yönetimi kolaylaştırmak için ülkenin doğu-batı şeklinde iki kısma ayrılmasıdır. Doğu genellikle merkez kabul edilir, batı ise hanedan üyesi tarafından yönetilir.
4. soru
TYT - İlk Türk Devletleri - Orta Test - İlk Türk Devletleri 6 - 1
Doğru cevap: A
Aşağıdakilerden hangisi Orta Asya Türk devletlerinde “ikili teşkilat” anlayışının temel amacıdır?
A
Devletin doğu-batı şeklinde yönetimini kolaylaştırmak ve merkezi otoriteyi güçlendirmek
B
Halkın yönetime katılımını artırmak için meclis sayısını çoğaltmak
C
Ticaret yollarını denetlemek için ülkeyi eyaletlere ayırmak
D
Dini otoriteyi siyasi otoritenin üstüne çıkarmak
Çözüm
İkili teşkilatta ülke genellikle doğu ve batı olarak iki kısma ayrılır. Amaç yönetimi kolaylaştırmak ve devletin işleyişini düzenlemektir. Bu yapı, doğru uygulandığında merkezi otoriteyi destekler.
5. soru
TYT - İlk Türk Devletleri - Orta Test - İlk Türk Devletleri 6 - 3
Doğru cevap: C
Aşağıdakilerden hangisi Orta Asya Türk devletlerinde kurultayın (toy) görevlerinden biri değildir?
A
Devletin önemli meselelerinde görüş bildirmek ve karar sürecine katılmak
B
Savaş-barış gibi konularda hükümdara danışmanlık yapmak
C
Hükümdarın yetkilerini sınırsız hale getirerek mutlak otorite kurmak
D
Boy beyleri ve ileri gelenlerin devlet yönetiminde söz sahibi olmasını sağlamak
Çözüm
Kurultay, hükümdarın yetkilerini sınırsızlaştıran bir kurum değildir. Aksine yönetimde danışma ve ortak karar alma geleneğini yansıtır. Bu yönüyle siyasi hayatta denge unsuru olabilir.
6. soru
TYT - İlk Türk Devletleri - Orta Test - İlk Türk Devletleri 6 - 4
Doğru cevap: A
Aşağıdakilerden hangisi Uygurların diğer ilk Türk devletlerinden farklı olarak daha çok yerleşik yaşama geçmesiyle doğrudan ilişkilendirilebilir?
A
Şehirleşmenin artması ve mimari eserlerin görülmesi
B
Hayvancılığın tek geçim kaynağı haline gelmesi
C
Sürekli göçebe yaşamın zorunlu hale gelmesi
D
Askeri teşkilatın tamamen ortadan kalkması
Çözüm
Uygurların yerleşik yaşama yönelmesi şehirleşmeyi ve mimari eserleri artırmıştır. Bu durum ekonomik ve kültürel hayatı da çeşitlendirmiştir. Göçebeliğin zorunlu hale gelmesiyle ilişkilendirilemez.
7. soru
TYT - İlk Türk Devletleri - Orta Test - İlk Türk Devletleri 6 - 5
Doğru cevap: B
Aşağıdakilerden hangisi ilk Türk devletlerinde görülen “töre”nin özelliklerinden biridir?
A
Yazılı kanunlardan oluşan ve değişmesi mümkün olmayan kurallar bütünü olması
B
Toplum düzenini sağlayan, gelenek ve hukuk kurallarını içeren bir sistem olması
C
Sadece dini kurallara dayanan ve devlet işlerine karışmayan bir yapı olması
D
Sınıf ayrımını kesinleştiren ve ayrıcalıklı bir zümre oluşturan kurallar içermesi
Çözüm
Töre; gelenek, görenek ve hukuk kurallarını kapsayarak toplum düzenini sağlar. Tamamen yazılı ve değişmez değildir; ihtiyaçlara göre güncellenebilir. Sınıf ayrımını kesinleştirmek törenin temel amacı değildir.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: C
Kavimler Göçü’nün Avrupa’da meydana getirdiği sonuçlar arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A
Batı Roma İmparatorluğu’nun yıkılması
B
Feodalitenin güç kazanması
C
Skolastik düşüncenin zayıflaması ve Rönesans’ın başlaması
D
Avrupa’nın etnik yapısının değişmesi
Çözüm
Kavimler Göçü, Batı Roma’nın yıkılması, feodalitenin güçlenmesi ve etnik-siyasi haritanın değişmesi gibi sonuçlar doğurmuştur. Rönesans’ın başlaması bu dönemin doğrudan sonucu değildir.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: A
Aşağıdaki Türk devletlerinden hangisinde, ikili teşkilatın (doğu-batı) ülke bütünlüğünü zayıflatması sonucunda kısa sürede parçalanma yaşandığı bilgisi en doğru eşleştirmedir?
A
I. Göktürk Devleti
B
Uygur Kağanlığı
C
Avar Kağanlığı
D
Hazar Kağanlığı
Çözüm
I. Göktürk Devleti’nde doğu-batı şeklindeki ikili yönetim, merkezî otorite zayıflayınca ayrışmayı hızlandırmıştır. Bu süreç devletin kısa sürede parçalanmasına zemin hazırlamıştır.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: A
Hazar Kağanlığı’nın uzun süre varlığını koruyabilmesinde aşağıdakilerden hangisinin etkisi diğerlerine göre daha belirleyicidir?
A
İpek Yolu’nun kuzey güzergâhını denetleyerek ticari gelir ve diplomatik güç elde etmesi
B
Tüm komşularını tek bir seferle kesin biçimde egemenliği altına alması
C
Tarım üretimini tamamen terk ederek yalnızca hayvancılığa yönelmesi
D
Ülkeyi hanedanın tüm üyeleri arasında eşit yetkilerle paylaştırması
Çözüm
Hazarlar, ticaret yolları üzerindeki konumları sayesinde ekonomik kaynak ve diplomatik manevra alanı kazanmıştır. Bu durum devletin sürekliliğini destekleyen temel faktörlerdendir.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: B
Aşağıdakilerden hangisi, Asya Hun Devleti’nde Mete Han’ın uygulamalarının devlet teşkilatına etkisiyle ilgili doğru bir çıkarımdır?
A
Orduyu tamamen paralı askerlerden oluşturup merkezî otoriteyi güçlendirmiştir.
B
Onluk sistemi ve disiplinli ordu anlayışıyla askerî teşkilatı devlet düzeninin temeline yerleştirmiştir.
C
Yerleşik hayata geçişi hızlandırarak tarımsal üretimi devlet gelirinin ana kaynağı yapmıştır.
D
Ülkeyi hanedanın tüm üyeleri arasında eşit paylaştırarak veraset sorununu azaltmıştır.
Çözüm
Mete Han’ın onluk sistemle düzenlediği ordu, Türklerde askerî teşkilatın sürekliliğini sağlamıştır. Bu yapı, devlet idaresi ve disiplin anlayışını da güçlendiren temel bir unsur olmuştur.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: C
I. İkili teşkilat
II. Kurultay
III. Kut anlayışı
IV. Tiginlerin ülke yönetiminde görev alması
Yukarıdakilerden hangileri, İlk Türk devletlerinde merkezî otoritenin zayıflamasına zemin hazırlayan unsurlardır?
A
Yalnız I
B
I ve IV
C
I, III ve IV
D
II, III ve IV
Çözüm
İkili teşkilat ve tiginlerin farklı bölgelerde güç kazanması parçalanmayı kolaylaştırmıştır. Kut anlayışı da hanedanın birçok üyesine yönetme hakkı tanıdığı için taht mücadelelerini artırabilmiştir.