Konu Anlatımı - İşçi Emek Problemleri - 1.Sayfa
İşçi – Emek Problemleri
1. Sayfa • Temel kavramlar, “iş” ve “hız” düşüncesi, en sık kullanılan kurallar
1) İş – Zaman – İş Hızı (Verim) Kavramı
İşçi–emek problemlerinde temel fikir şudur: Bir işin tamamını 1 (birim iş) kabul ederiz. Her işçinin (veya makinenin) birim zamanda yaptığı iş miktarına iş hızı (verim) deriz.
İş = Hız × Zaman
Bir işi tek başına T günde bitiren bir işçinin iş hızı:
Burada T “işin tamamını bitirme süresi”dir. İş hızı ise bir günde işin ne kadarının yapıldığıdır. Bu yaklaşım sayesinde, farklı işçileri aynı denklemde kolayca toplarız.
2) Birlikte Çalışma Mantığı
İki işçi birlikte çalışıyorsa hızları toplanır. Çünkü aynı zaman diliminde yaptıkları iş miktarları birikerek ilerler.
A işi a günde, B işi b günde bitirsin. Birlikte hız:
Birlikte bitirme süresi t ise:
Bu eşitlikleri kurarken “iş”i 1 aldığımız için, hızlar doğrudan günde yapılan iş payı olarak ifade edilir.
3) En Pratik Yöntem: “Günlük İş Payı” Tablosu
Özellikle sınav’de hızlı çözüm için şu bakış çok işe yarar: “Her işçi bir günde işin kaçta kaçını yapar?”
4) Klasik Tip: Birlikte Kaç Günde Biter?
A işi 12 günde, B işi 18 günde bitiriyor olsun. Birlikte bitirme süresini bulmanın yolu: hızları toplayıp tersini almak.
A’nın hızı , B’nin hızı olur. Toplam hız:
Buradan yazılır ve t bulunur.
Dikkat: Ara adımlarda “kesri yazalım” gibi belirsiz ifadelerle MathML’de eksik kesir yazılmaz; kesir tam olarak biliniyorsa kullanılır.
İlerleyen sayfalarda; işçi ayrılma–katılma, farklı verim oranları, işin bir kısmı yapıldı ve havuz/boru benzeri ters işler gibi daha zor tipleri de aynı temel mantıkla işleyeceğiz.
5) Sık Yapılan Hatalar
“A 12 günde, B 18 günde bitiriyor; birlikte 30 günde biter” yanlıştır. Birlikte çalışmada süreler değil hızlar toplanır.
İşin büyüklüğü verilmedikçe en güvenlisi “iş = 1” kabul etmektir. Böylece karmaşık sayılar yerine iş paylarıyla ilerlersin.
“A 3 gün çalıştı, sonra B geldi” gibi sorularda, önce yapılan işi pay olarak hesaplayıp kalan iş üzerinden devam etmek gerekir.
Konu Anlatımı - İşçi Emek Problemleri - 2.Sayfa
İşçi Hızlarının Oranla İfade Edilmesi
2. Sayfa • Verim oranı, hız karşılaştırması ve süre ilişkisi
1) İşçi Hızı ile Süre Arasındaki Ters Orantı
İşçi problemlerinde en kritik gerçek şudur: Hız arttıkça süre azalır. Bu ilişki ters orantıdır.
İş hızı:
Süre:
Yani daha hızlı çalışan işçi aynı işi daha kısa sürede bitirir.
2) Oran Verilen İşçi Problemleri
Bazen soruda doğrudan süre verilmez. Bunun yerine işçilerin hız oranı verilir.
A işçisi, B işçisinin hızının 2 katı olsun.
Hız oranı:
Süre oranı ters olur:
Çünkü hızlı olan işçi daha kısa sürede bitirir.
3) Sayısal Örnek
A işçisi bir işi 6 günde bitiriyor. B işçisi A'nın yarısı hızla çalışıyor.
A'nın hızı:
B'nin hızı bunun yarısıdır.
B'nin süresi 12 gün olur.
4) En Önemli Pratik Kural
Hız oranı verilirse, süre oranı ters alınır.
5) Özet Tablo
Konu Anlatımı - İşçi Emek Problemleri - 3.Sayfa
Birlikte Çalışma Problemlerinin Temel Çözüm Yöntemi
3. Sayfa • İşçi hızlarını toplayarak toplam süreyi bulma
1) Temel İlke: Hızlar Toplanır
Birden fazla işçi aynı anda çalışıyorsa, toplam yapılan iş miktarı her işçinin yaptığı işin toplamıdır. Bu nedenle toplam hız, bireysel hızların toplamıdır.
A'nın hızı:
B'nin hızı:
Birlikte hız:
2) Birlikte Bitirme Süresi Nasıl Bulunur?
İşin tamamı 1 kabul edilir. Birlikte hız bulunduğunda, bu hızın tersini alarak toplam süre bulunur.
Birlikte bitirme süresi t ise:
3) Tam Çözümlü Örnek
A işçisi bir işi 4 günde, B işçisi 6 günde bitiriyor. Birlikte kaç günde bitirirler?
A'nın hızı:
B'nin hızı:
Toplam hız:
Birlikte süre t:
4) En Kritik sınav Bilgisi
Birlikte çalışma süresi, her zaman tek tek çalışma sürelerinden daha küçüktür.
5) Mantık Özeti
Konu Anlatımı - İşçi Emek Problemleri - 4.Sayfa
İşçinin Sonradan Katıldığı ve Ayrıldığı Problemler
4. Sayfa • Önce yapılan iş + kalan iş mantığı, adım adım model kurma
1) Temel Fikir: İş Parçalanır
“A bir süre çalışıyor, sonra B geliyor” ya da “A bir süre çalışıp ayrılıyor” gibi sorularda yapılması gereken şey: işi parçalara ayırmak. Önce yapılan işi bulur, sonra kalan işi yeni hızla tamamlarsın.
- Hızları yaz: A için , B için
- Önce yapılan işi bul: (gün × hız)
- Kalan işi yeni hızla bitir: kalan / toplam hız
Bu tip sorularda en büyük avantaj, işi “1” kabul edip paylarla işlem yapmaktır.
2) Katılma: “A Başlar, B Sonradan Gelir”
A tek başına işi 10 günde bitiriyor. A 4 gün çalıştıktan sonra B geliyor ve birlikte işi tamamlıyorlar. B tek başına işi 15 günde bitiriyor olsun.
A’nın hızı: , B’nin hızı:
A, 4 günde yaptığı iş miktarı: 4 ×
Kalan iş: 1 − (A’nın yaptığı iş) (Bu aşamada kesir tam hazır değilse MathML ile kesir yazmadan metinle ifade etmek güvenlidir.)
Sonra A ve B birlikte çalışır; toplam hız olur. Kalan iş, bu hızla tamamlanır.
Bu tip sorularda çoğu zaman “kalan iş” paydaları eşitleyerek kolay hesaplanır. Hızları pay olarak yazıp ortak payda ile ilerlemek işlemleri hızlandırır.
3) Ayrılma: “Birlikte Başlarlar, B Sonradan Ayrılır”
Birlikte başlayıp sonra birinin ayrıldığı sorularda da aynı yöntem geçerlidir: önce birlikte yapılan iş, sonra kalan iş.
A ve B birlikte x gün çalışsın. Bu sürede yapılan iş: x × (toplam hız). Sonra B ayrılır; kalan işi A bitirir.
4) Sık Yapılan Hatalar
“Kalan iş” bir miktardır. Süre değil. Kalan işi bitirmek için: kalan iş ÷ hız yapılır.
A 4 gün çalıştıysa yapılan iş: 4 × (A’nın hızı) olmalıdır. 4’ü paydanın içine “eklemek” gibi işlemler yanlış model kurdurur.
Konu Anlatımı - İşçi Emek Problemleri - 5.Sayfa
İşin Belirli Bir Kısmı Yapıldıysa Çözüm Yöntemi
5. Sayfa • Yapılan iş, kalan iş ve toplam süre ilişkisi
1) İşin Tamamı = 1 Kabul Edilir
İşçi problemlerinde en önemli modelleme yöntemi: işin tamamını 1 kabul etmektir.
İşin 'ü yapılmışsa, kalan iş:
2) Yapılan İş Nasıl Hesaplanır?
Yapılan iş miktarı şu formülle bulunur:
Yapılan iş = hız × süre
Eğer işçi bir işi 8 günde bitiriyorsa, günlük yaptığı iş miktarı:
3) Tam Çözümlü Örnek
Bir işçi bir işi 10 günde bitiriyor. 4 gün çalışıyor. İşin ne kadarı yapılmıştır?
Günlük hız:
4 günde yapılan iş:
4) Kalan İş Nasıl Bulunur?
Kalan iş şu şekilde bulunur:
Kalan iş = 1 − yapılan iş
5) sınav İçin Kritik Bilgi
İşçi problemlerinin büyük kısmı şu mantığa dayanır:
Yapılan iş + kalan iş = 1
1 / 4 sayfa yüklendi



