TYT - Nüfus-Göç-Yerleşme - Orta Test - Nüfus-Göç-Yerleşme 7 - 1
Doğru cevap: D
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’de nüfusun batı kesimlerde daha yoğun, doğu kesimlerde daha seyrek olmasının temel nedenlerinden biri değildir?
A
Sanayi ve hizmet sektörlerinin batıda daha gelişmiş olması
B
Ulaşım ağlarının batıda daha gelişmiş olması
C
Doğuda yükseltinin fazla ve iklim koşullarının daha elverişsiz olması
D
Batıda yer şekillerinin daha engebeli olması
Çözüm
Batıda genel olarak yer şekilleri daha sade ve yükselti daha azdır; bu durum nüfuslanmayı kolaylaştırır. Engebeliliğin fazla olması nüfus yoğunluğunu artıran değil azaltan bir etkendir.
2. soru
TYT - Nüfus-Göç-Yerleşme - Orta Test - Nüfus-Göç-Yerleşme 7 - 4
Doğru cevap: A
Aşağıdakilerden hangisi yerleşmelerin toplu (kümelenmiş) olmasına en çok katkı sağlayan doğal koşuldur?
A
Suyun sınırlı olduğu kurak alanlar
B
Geniş ve verimli ovalar
C
Ilıman iklim koşulları
D
Düşük yükselti ve az engebeli relief
Çözüm
Kurak bölgelerde su kaynakları az ve belirli noktalarda toplandığı için yerleşmeler su çevresinde kümelenir. Verimli ovalar ve elverişli relief ise daha çok dağınık yerleşmeyi destekleyebilir.
3. soru
TYT - Nüfus-Göç-Yerleşme - Orta Test - Nüfus-Göç-Yerleşme 8 - 1
Doğru cevap: D
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’de iç göçün başlıca nedenlerinden biri değildir?
A
Sanayi ve hizmet sektöründe iş olanaklarının artması
B
Eğitim ve sağlık hizmetlerine erişim isteği
C
Tarımda makineleşme ile kırsal iş gücüne ihtiyacın azalması
D
Yükselti ve engebenin ülke genelinde tamamen ortadan kalkması
Çözüm
İç göçte ekonomik ve sosyal çekicilikler ile kırsalda itici faktörler etkilidir. Yükselti ve engebenin tamamen ortadan kalkması Türkiye için gerçekçi bir durum değildir ve göç nedeni olamaz.
4. soru
Çözümlü soru 4
Doğru cevap: A
Bir ülkede toplam nüfus artış hızı yüksek olmasına rağmen, 0–14 yaş grubunun toplam nüfusa oranı belirgin biçimde azalıyor; 65+ yaş oranı artıyor ve doğurganlık hızında hızlı düşüş gözleniyor. Bu durum aşağıdakilerden hangisiyle en iyi açıklanır?
A
Net göçün pozitif olması ve göç edenlerin ağırlıkla 20–39 yaş grubunda bulunması
B
Bebek ölüm hızının artması ve ortalama yaşam süresinin kısalması
C
Kırsal nüfus oranının artması ve tarımda makineleşmenin azalması
D
Doğal kaynakların tükenmesi nedeniyle ülke genelinde doğumların artması
Çözüm
Doğurganlık düşerken toplam artışın yüksek kalması, doğal artıştan çok göçle açıklanır. Çalışma çağındaki göçmenlerin gelmesi toplam nüfusu artırırken çocuk oranını düşürüp yaşlı oranını görece yükseltebilir.
5. soru
Çözümlü soru 5
Doğru cevap: A
Aşağıdaki özelliklerden hangisi, bir yerleşmenin 'kırdan kente göç' almasına rağmen kentleşme oranını istatistiksel olarak olduğundan daha yüksek gösterebilecek bir durumu en iyi ifade eder?
A
Belediye sınırlarının genişletilerek bazı köylerin idari olarak mahalleye dönüştürülmesi
B
Kent merkezinde konut fiyatlarının artması nedeniyle banliyöleşmenin hızlanması
Kent içi ulaşımın gelişmesiyle günlük gidip gelmelerin artması
Çözüm
İdari sınıflandırma değişikliği, nüfusun yer değiştirmesinden bağımsız olarak kentsel nüfus payını artırabilir. Köylerin mahalle sayılması kentleşme oranını yapay biçimde yükseltir.
6. soru
Çözümlü soru 6
Doğru cevap: A
Bir bölgede dağlık ve engebeli alanlarda yerleşmeler küçük ve dağınık, ova tabanlarında ise daha büyük ve toplu yerleşmeler görülmektedir. Bu farklılığın temel belirleyicisi aşağıdakilerden hangisidir?
A
Yeryüzü şekilleri ve buna bağlı olarak tarım alanlarının parçalanması/ulaşım koşulları
B
Mutlak konumun değişmesi ve enlem farkının artması
C
Jeolojik zamanların farklı olması ve fosil yakıt rezervlerinin dağılımı
D
Nüfusun etnik köken çeşitliliği ve kültürel farklılıkların artması
Çözüm
Engebeli arazide tarım alanları parçalı ve ulaşım zor olduğundan yerleşmeler dağınık ve küçüktür. Ova tabanlarında tarım ve ulaşım elverişli olduğu için toplu ve büyük yerleşmeler gelişir.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: B
Aşağıdaki yerleşmelerden hangisinde, kısa sürede görülen hızlı nüfus artışının temel nedeni doğal nüfus artışı değil; büyük ölçüde işgücü çekimiyle oluşan iç göçtür?
A
Şanlıurfa merkez – tarımsal üretimde sulama olanaklarının artması
B
Zonguldak – taşkömürü havzasında madencilik
C
Yozgat – tarımda makineleşmenin hızlanması
D
Artvin – dağlık reliefin tarım alanlarını sınırlaması
Çözüm
Madencilik gibi emek yoğun faaliyetler işgücü talebi yaratarak göç aldırır. Zonguldak’ta nüfus artışı tarihsel olarak madenciliğe bağlı göçle açıklanır. Diğer seçeneklerde göç çekimi zayıf ya da itici koşullar baskındır.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: B
Bir ülkede toplam nüfus artış hızı düşük olmasına rağmen büyük kentlerde konut açığı, çarpık kentleşme ve günlük ulaşım sorunları hızla artıyorsa bu durum en doğrudan aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?
A
Kırsal kesimde doğum oranlarının yükselmesi
B
Kırsal alanlardan kente net göçün artması
C
Kentlerde ölüm oranlarının yükselmesi
D
Ülke genelinde ortalama yaşam süresinin kısalması
Çözüm
Toplam artış düşükken büyük kentlerde sorunların büyümesi, nüfusun mekânsal olarak kentlere yığılmasına işaret eder. Bu da net iç göçle açıklanır. Doğum-ölüm oranlarındaki değişim tek başına bu yoğunlaşmayı zorunlu kılmaz.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: C
Aşağıdaki durumlardan hangisi, yerleşmelerin fonksiyonel sınıflandırılmasında bir yerleşmenin 'hizmet (ticaret-ulaşım) kenti' niteliği kazandığını en güçlü biçimde gösterir?
A
Sanayi tesislerinin hammaddeye yakın kurulması
B
Üniversite sayısının artmasıyla öğrenci nüfusunun yükselmesi
C
Liman, demiryolu ve karayolu bağlantılarının kesişiminde depolama ve dağıtımın gelişmesi
D
Geniş tarım alanlarında sulama projeleriyle üretimin artması
Çözüm
Ulaşım ağlarının düğüm noktası olmak, depolama-dağıtım ve ticareti büyüterek hizmet fonksiyonunu güçlendirir. Bu, yerleşmenin hizmet/lojistik ağırlıklı kimliğini belirginleştirir. Diğerleri sanayi, eğitim veya tarım fonksiyonunu öne çıkarır.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: B
Bir bölgede nüfus yoğunluğu düşük, fakat tarımsal üretim değeri yüksek ve yerleşmeler daha çok toplu köy şeklindeyse; bu durumun en olası nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A
Yer şekillerinin engebeli olması ve ulaşımın zorlaşması
B
Tarımda makineleşmenin yaygın olması ve geniş işletmelerin bulunması
C
Yıllık yağışın çok fazla olması ve sel riskinin artması
D
Sanayinin gelişmiş olması ve kırdan kente göçün azalması
Çözüm
Makineleşme tarımda işgücü ihtiyacını azaltarak kırsal nüfus yoğunluğunu düşürür. Geniş işletmelerde üretim değeri yüksek olabilir; yerleşmeler ise güvenlik ve hizmetlere erişim gibi nedenlerle toplu köy şeklinde kalabilir. Engebelilik üretimi genelde sınırlar, sanayi gelişmişliği ise kırsal yerleşmeyi bu şekilde açıklamaz.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: C
Aşağıdakilerden hangisi, bir ülkede 'göç veren' kırsal bölgelerde ortaya çıkması beklenen bir sonuç değildir?
A
Tarımda işgücü azalmasına bağlı olarak ekili-dikili alanların bir kısmının nadasa bırakılması veya terk edilmesi
B
Kırsal nüfusun yaş ortalamasının yükselmesi
C
Kentlerde konut talebinin ve arsa fiyatlarının artması
D
Kırsal yerleşmelerde okul çağındaki nüfusun azalması
Çözüm
Konut talebi ve arsa fiyatlarındaki artış, göç alan kentlerde beklenir. Göç veren kırsalda ise işgücü azalır, yaşlanma artar ve çocuk nüfus düşer. Bu nedenle C, göç veren kırsalın doğrudan sonucu değildir.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: B
Bir ülkede doğurganlık hızı hızla düşerken yaşam süresi artmakta, net göç ise sıfıra yakın seyretmektedir. Bu ülkenin yaş yapısında aşağıdakilerden hangisinin görülmesi en olasıdır?
A
0–14 yaş grubunun payının artması ve bağımlılık oranının düşmesi
B
65+ yaş grubunun payının artması ve toplam bağımlılık oranının yükselmesi
C
15–64 yaş grubunun payının hızla artması ve medyan yaşın düşmesi
D
Cinsiyet oranının belirgin biçimde erkekler lehine bozulması
Çözüm
Doğurganlığın düşmesi çocuk nüfusu azaltır, yaşam süresinin artması yaşlı nüfusu büyütür. Net göçün düşük olması bu eğilimi dengelemez. Bu nedenle yaşlı bağımlılık ve toplam bağımlılık oranı artar.
