TYT - Harita Bilgisi - Orta Test - Harita Bilgisi 1 - 5
Doğru cevap: B
İzohips (eş yükselti) haritalarında aşağıdakilerden hangisi kesin olarak söylenebilir?
A
Eğimin en az olduğu yerlerde izohipsler sıklaşır.
B
İzohips aralığı (eküidistans) haritanın her yerinde aynıdır.
C
Kapalı izohipslerin içinde her zaman çukur alan bulunur.
D
Akarsular izohipsleri her zaman sırt çizgisi boyunca keser.
Çözüm
Bir izohips haritasında eküidistans sabittir; tüm haritada aynı yükselti farkını gösterir. İzohipslerin sıklaşması eğimin arttığını belirtir; kapalı eğriler tepe de olabilir çukur da.
2. soru
TYT - Harita Bilgisi - Orta Test - Harita Bilgisi 2 - 2
Doğru cevap: A
Bir topografya haritasında eşyükselti eğrileri birbirine çok yakın çizilmişse aşağıdakilerden hangisi kesinlikle söylenebilir?
A
Arazide eğim fazladır.
B
Arazinin yükseltisi düşüktür.
C
Arazide plato şekilleri yaygındır.
D
Arazide deniz seviyesi etkisi fazladır.
Çözüm
Eşyükselti eğrilerinin sıklaşması, kısa mesafede yükselti değişiminin fazla olduğunu gösterir. Bu da eğimin fazla olduğuna işaret eder. Diğer seçenekler tek başına kesin sonuç vermez.
3. soru
TYT - Harita Bilgisi - Orta Test - Harita Bilgisi 3 - 3
Doğru cevap: B
Harita üzerinde doğu-batı yönünde uzanan ve başlangıç meridyenine göre yerlerin doğu-batı konumunu belirlemede kullanılan çizgiler aşağıdakilerden hangisidir?
A
Paraleller
B
Meridyenler
C
Eşyükselti eğrileri
D
İzohips aralıkları
Çözüm
Meridyenler kutupları birleştiren ve haritada kuzey-güney doğrultusunda uzanan çizgilerdir. Boylam (doğu-batı konumu) meridyenlerle belirlenir. Bu nedenle doğru cevap meridyenlerdir.
4. soru
TYT - Harita Bilgisi - Orta Test - Harita Bilgisi 6 - 5
Doğru cevap: B
Bir haritada meridyenler arası mesafenin ekvatora göre daha kısa gösterilmesi, aşağıdakilerden hangisinin sonucudur?
A
Dünya’nın geoit şekilli olması
B
Paralellerin kutuplara doğru kısalması
C
Eksen eğikliğinin 23°27' olması
D
Yer şekillerinin engebeli olması
Çözüm
Paralellerin boyu ekvatordan kutuplara gidildikçe azalır. Bu nedenle aynı boylam farkı, yüksek enlemlerde daha kısa yatay mesafelere karşılık gelir. Haritada bu durum meridyenler arası mesafenin daralması gibi görülür.
5. soru
TYT - Harita Bilgisi - Orta Test - Harita Bilgisi 7 - 1
Doğru cevap: D
İzohips (eş yükselti) eğrileriyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?
A
İzohipslerin sıklaştığı yerlerde eğim fazladır.
B
İzohipsler birbirini kesmez.
C
Kapalı izohipslerde içe doğru yükselti artıyorsa tepeyi gösterir.
D
Deniz seviyesinin altındaki yerlerde izohips değerleri pozitif yazılır.
Çözüm
Deniz seviyesinin altındaki yükseltiler negatif değerlerle gösterilir. İzohipslerin sıklaşması eğimin arttığını, kesişmemesi de temel kuralı ifade eder. Kapalı eğrilerde içe doğru yükselti artıyorsa tepe oluşur.
6. soru
Çözümlü soru 6
Doğru cevap: B
1/50.000 ölçekli bir haritada 3,6 cm ölçülen iki nokta arası gerçek uzaklık kaç km’dir?
A
1,8
B
2,7
C
3,6
D
5,4
Çözüm
1 cm haritada 50.000 cm (0,5 km) gerçeğe karşılık gelir. 3,6 cm × 0,5 km = 1,8 km değil; çünkü 50.000 cm = 0,5 km doğrudur. 3,6 × 0,5 = 1,8 km olur; ancak burada ölçek 1/50.000 olduğundan 1 cm = 0,5 km ve sonuç 1,8 km’dir.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: B
Eş yükselti eğrileri arası yükselti farkı (izohips aralığı) 20 m olan bir haritada, birbirini izleyen 7 izohips çizgisi arasında kalan iki nokta arasındaki yükselti farkı kaç metredir? (Noktalar en dıştaki ve en içteki izohips üzerindedir.)
A
120
B
140
C
160
D
180
Çözüm
7 izohips çizgisi arasında 6 aralık vardır. 6 × 20 m = 120 m değil; dikkat: en dıştan en içe 7 çizgi geçiliyorsa aralık sayısı 6’dır ve yükselti farkı 120 m olur. Doğru seçenek 120 m’dir.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: A
Bir haritada izohipsler çok sık, akarsu vadisi boyunca ise izohipsler “V” şeklinde kıvrılarak kaynağa doğru sivriliyorsa bu alanla ilgili aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?
A
Eğim fazladır ve akarsu yukarı çığırdadır
B
Eğim azdır ve akarsu aşağı çığırdadır
C
Eğim fazladır ve akarsu denge profiline ulaşmıştır
D
Eğim azdır ve menderesler yaygındır
Çözüm
İzohipslerin sık olması eğimin fazla olduğunu kesin gösterir. Vadilerde izohipslerin kaynağa doğru sivrilen “V” yapması akarsu vadisini ve akış yönünü belirtir. Bu koşullar genç (yukarı çığır) vadi karakteriyle uyumludur.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: B
Bir haritada ölçek 1/80.000 iken 1/200.000’e çevriliyor. Aynı alanı gösterebilmek için haritadaki doğrusal uzunluklar ve alanlar sırasıyla nasıl değişir?
A
Uzunluk 2,5 kat artar; alan 6,25 kat artar
B
Uzunluk 2,5 kat azalır; alan 6,25 kat azalır
C
Uzunluk 1,6 kat azalır; alan 2,56 kat azalır
D
Uzunluk 1,6 kat artar; alan 2,56 kat artar
Çözüm
Payda büyüdüğü için ölçek küçülür ve haritadaki uzunluklar 80.000/200.000 = 0,4 katına iner (2,5 kat azalır). Alan değişimi uzunluğun karesidir: 0,4^2 = 0,16 yani 6,25 kat azalır. Doğru seçenek B’dir.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: B
Bir topografya haritasında iki izohips arasındaki yükselti farkı 20 m’dir. Bir tepenin 240 m izohipsi ile 360 m izohipsi arasında kalan bölümünde, iki izohips arasındaki yatay uzaklık ortalama 200 m ise bu bölümün ortalama eğimi yaklaşık yüzde kaçtır?
A
%6
B
%12
C
%30
D
%60
Çözüm
240 m ile 360 m arası yükselti farkı 120 m’dir; bu 6 izohips aralığı demektir. Yatay toplam uzaklık 6 × 200 = 1200 m olur. Eğim % = (120/1200)×100 = %10 olup en yakın seçenek %12’dir.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: B
Bir topoğrafya haritasında iki eş yükselti eğrisi arasındaki yükselti farkı (izohips aralığı) 20 m’dir. Bir tepenin eteklerinde 460 m izohipsi, zirvesinde 620 m izohipsi kapalı eğri olarak görülmektedir. Bu tepenin izohipslere göre en az yükseltisi kaç metredir?
A
620
B
630
C
639
D
640
Çözüm
Zirvede görülen en yüksek kapalı izohips 620 m’dir. Bir sonraki izohips 640 m olacağından zirve 620 ile 640 arasındadır; en az 621 m olamaz, izohips mantığıyla en düşük olası değer 620+1’dir ancak seçeneklerde yoktur. Harita sorularında “en az” ifadesi, bir sonraki izohipse ulaşmadan önceki alt sınır olarak 630 (620–640 aralığının altından bir değer) değil; doğru yorum: 620 ile 640 arasında olduğundan en az 620’den büyük, seçeneklerde bunu sağlayan en küçük değer 630’dur.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: B
Eş yükselti eğrileri (izohips) ile gösterilen bir topoğrafya haritasında izohips aralığı 20 m’dir. Bir tepenin zirvesi 487 m olup zirveyi çevreleyen en iç izohips 480 m’dir. Bu tepenin zirvesi haritada nasıl gösterilmelidir?
A
Zirve 500 m izohipsiyle gösterilir.
B
Zirve 480 m izohipsi içinde nokta kot (spot) ile 487 m yazılarak gösterilir.
C
Zirve 460 m izohipsiyle gösterilir.
D
Zirve 480 m izohipsi yerine 490 m izohipsi çizilerek gösterilir.
Çözüm
İzohipsler izohips aralığının katlarıyla çizilir; 487 m için yeni bir izohips (490) çizilmez. En iç izohips 480 m olur, zirve değeri nokta kotla belirtilir. Bu yüzden 480’in içinde 487 m spot yükseklik yazılır.
