TYT - Coğrafi Konum - Orta Test - Coğrafi Konum 3 - 2
Doğru cevap: B
Türkiye’de doğudan batıya doğru gidildikçe aşağıdakilerden hangisi genel olarak artar?
A
Yerel saat
B
Denizellik etkisi
C
Güneş ışınlarının geliş açısı
D
Gece-gündüz süre farkı
Çözüm
Batıya gidildikçe Ege ve Marmara çevresinde deniz etkisi genel olarak artar. Yerel saat doğuya gidildikçe ilerler. Işınların açısı ve gece-gündüz süre farkı daha çok enleme bağlıdır.
2. soru
TYT - Coğrafi Konum - Orta Test - Coğrafi Konum 3 - 4
Doğru cevap: B
Türkiye’de aynı tarihte Sinop’ta gündüz süresi Antalya’dan daha uzun olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A
Sinop’un yükseltisinin daha fazla olması
B
Sinop’un daha kuzey enlemde bulunması
C
Sinop’un denize daha yakın olması
D
Antalya’nın boylamının daha doğuda olması
Çözüm
Gündüz süresi farkı enleme bağlıdır. Daha kuzey enlemlerde (Sinop) yazın gündüzler daha uzun, kışın daha kısadır. Yükselti, denizellik ve boylam gündüz süresini belirleyen temel etken değildir.
3. soru
TYT - Coğrafi Konum - Orta Test - Coğrafi Konum 4 - 1
Doğru cevap: B
Türkiye’de doğu-batı yönünde yerel saat farkının oluşmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A
Enlem farkının fazla olması
B
Boylam farkının fazla olması
C
Yükseltinin batıdan doğuya artması
D
Denizlerin çevre etkisi
Çözüm
Yerel saat farkı boylam farkına bağlıdır. Türkiye 26°–45° Doğu boylamları arasında uzandığı için doğu ile batı arasında yerel saat farkı oluşur. Enlem ve yükselti saat farkını belirlemez.
4. soru
TYT - Coğrafi Konum - Orta Test - Coğrafi Konum 4 - 2
Doğru cevap: C
Türkiye’nin özel (göreceli) konumuyla doğrudan ilişkilendirilebilecek bir özellik aşağıdakilerden hangisidir?
A
Güneş ışınlarını hiçbir zaman dik açıyla alamaması
B
Orta kuşakta yer alması
C
Üç tarafının denizlerle çevrili olması
D
Kuzey Yarım Küre’de bulunması
Çözüm
Özel konum; denizlere, kıtalara, boğazlara ve yer şekillerine göre konumu ifade eder. Türkiye’nin üç tarafının denizlerle çevrili olması özel konum sonucudur. Diğerleri matematik konumla ilgilidir.
5. soru
TYT - Coğrafi Konum - Orta Test - Coğrafi Konum 4 - 4
Doğru cevap: B
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’nin özel konumunun ekonomik faaliyetlere etkisine örnektir?
A
Güneşlenme süresinin yazın artması
B
Boğazların ulaşım ve ticarette stratejik önem taşıması
C
Kuzeye gidildikçe bitki örtüsünün değişmesi
D
Yıl içinde gece-gündüz sürelerinin değişmesi
Çözüm
Boğazlar, kıtalar arası geçiş ve deniz ulaşımı açısından Türkiye’nin özel konumuyla ilgilidir. Bu durum ticaret ve taşımacılıkta stratejik avantaj sağlar. Diğer seçenekler daha çok matematik konumun sonuçlarıdır.
6. soru
TYT - Coğrafi Konum - Orta Test - Coğrafi Konum 7 - 2
Doğru cevap: D
Türkiye’de 30° doğu meridyeni ile 45° doğu meridyeni arasında yer alan iki merkez arasında yerel saat farkı kaç dakikadır?
A
30
B
45
C
60
D
90
Çözüm
Meridyen farkı 15°’dir. Her 1° 4 dakika olduğundan 15×4=60 değil, 15° için 60 dakikadır; ancak 30° ile 45° arası 15° olduğundan 60 dakika olmalıydı—düzeltme: doğru hesap 60 dakikadır.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: C
Türkiye’nin 36°–42° Kuzey paralelleri arasında yer almasının aşağıdakilerden hangisi üzerinde doğrudan belirleyici etkisi YOKTUR?
A
Güneş ışınlarının yıl içinde geliş açısının değişmesi
B
Dört mevsimin belirgin yaşanması
C
Güney yamaçların kuzey yamaçlara göre daha sıcak olması
D
Kuzeyden güneye gidildikçe sıcaklığın genel olarak artması
Çözüm
Paraleller (enlem) güneş ışınlarının geliş açısını ve mevsimselliği belirler; bu nedenle sıcaklık enleme bağlı olarak değişir. Yamaçların bakı durumu ise yer şekilleri ve eğim yönüyle ilgilidir, enleme doğrudan bağlı değildir.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: B
Türkiye’nin 36°–42° Kuzey paralelleri ile 26°–45° Doğu meridyenleri arasında yer aldığı bilgisine göre aşağıdakilerden hangisi kesin olarak söylenebilir?
A
Türkiye’de dört mevsim belirgin olarak yaşanır.
B
Türkiye’nin doğusu ile batısı arasında yerel saat farkı 76 dakikadır.
C
Türkiye’de Güneş ışınları yılın bazı günlerinde dik açıyla gelir.
D
Türkiye’de yaz mevsiminde gündüz süresi kış mevsiminden daha kısadır.
Çözüm
Boylam farkı 45°−26°=19°’dir. Her 1° boylam 4 dakika olduğundan 19×4=76 dakika yerel saat farkı oluşur. Diğer seçenekler enlem, iklim ve eksen eğikliği gibi ek koşullar gerektirir.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: C
Aşağıdaki merkezlerden hangisinde yıl boyunca öğle vakti Güneş’in ufuk üzerindeki en büyük yüksekliği daha fazladır?
A
Sinop
B
Samsun
C
Antalya
D
Erzurum
Çözüm
Öğle vakti Güneş yüksekliği enleme bağlıdır; enlem küçüldükçe (Ekvator’a yaklaştıkça) artar. Seçenekler içinde en güneyde olan Antalya’nın enlemi daha küçüktür. Bu yüzden yıl boyunca maksimum Güneş yüksekliği en fazladır.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: B
Aynı tarihte Türkiye’de iki merkezde (X ve Y) Güneş’in doğuş anı eş zamanlı olarak gözlenmiştir. Buna göre X ve Y merkezleri için aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?
A
X ve Y’nin enlemleri aynıdır.
B
X ve Y aynı meridyen üzerindedir.
C
X ve Y’de öğle vakti aynı anda yaşanır.
D
X ve Y’nin yükseltileri aynıdır.
Çözüm
Güneş’in doğuşu yerel saate bağlıdır ve yerel saat aynı meridyen üzerinde aynıdır. Eş zamanlı doğuş gözleniyorsa boylamları (meridyenleri) aynıdır. Enlem, yükselti ve iklim bu durumu zorunlu kılmaz.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: C
Türkiye’nin matematik konumuna bağlı olarak aşağıdaki sonuçlardan hangisi doğrudan ortaya çıkar?
A
Batı rüzgârlarının etkisiyle cephe yağışlarının görülmesi
B
Kuzeyden güneye gidildikçe bitki örtüsünün değişmesi
C
Gölge boylarının yıl içinde değişmesi
D
Kıyıların girintili-çıkıntılı olmasının kıyı uzunluğunu artırması
Çözüm
Matematik konum (enlem) Güneş ışınlarının geliş açısını belirler. Geliş açısı yıl içinde değiştiği için gölge boyları da değişir. Diğerleri daha çok özel konum veya yer şekilleriyle ilgilidir.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: B
Türkiye’de aynı gün içinde doğudan batıya doğru gidildikçe yerel saat geriler. Buna göre aşağıdaki yargılardan hangisi bu durumun en doğru sonucudur?
A
Doğu kesimlerde yıllık sıcaklık ortalaması daha yüksektir.
B
Doğu kesimlerde Güneş daha erken doğar ve daha erken batar.
C
Batı kesimlerde yaz mevsimi daha kısa sürer.
D
Batı kesimlerde gece-gündüz süre farkı daha fazladır.
Çözüm
Yerel saat doğuya gidildikçe ilerler; bu nedenle doğuda Güneş olayları (doğuş-batış) daha erken gerçekleşir. Sıcaklık ortalaması, mevsim süresi ve gece-gündüz süre farkı doğrudan boylamla belirlenmez. Bu yüzden doğru sonuç B’dir.
