Muson ikliminin görüldüğü bölgelerde yağışların mevsimlere göre dağılımının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A
Deniz akıntılarının yıl içinde yön değiştirmesi
B
Kara ve denizlerin farklı ısınıp soğumasına bağlı basınç farkları ve rüzgârların yön değiştirmesi
C
Yükselti arttıkça sıcaklığın her yerde aynı oranda azalması
D
Dünya'nın günlük hareketine bağlı dinamik basınç kuşaklarının sabit kalması
Çözüm
Musonlar, kara ile denizin farklı ısınıp soğuması sonucu basınç merkezlerinin yer değiştirmesiyle oluşur. Bu da rüzgârların yönünü değiştirerek yağışın mevsimsel olmasına yol açar.
2. soru
Çözümlü soru 2
Doğru cevap: B
Aşağıdakilerden hangisi, muson ikliminde yağışın yıl içinde çok belirgin mevsimsellik göstermesinin en temel nedenidir?
A
Dünya’nın eksen eğikliğine bağlı olarak gündüz süresinin değişmesi
B
Kara ve denizlerin farklı ısınıp soğumasına bağlı basınç farklarının mevsimsel olarak yer değiştirmesi
C
Okyanus akıntılarının yıl içinde yön değiştirmesi
D
Yer şekillerinin yıl içinde değişmesi
Çözüm
Kara yazın daha hızlı ısınıp alçak basınç oluşturur, denizden karaya nemli rüzgâr eser ve yağış artar. Kışın kara daha hızlı soğuyup yüksek basınç oluşturur, rüzgâr yön değiştirir ve yağış azalır.
3. soru
Çözümlü soru 3
Doğru cevap: A
Aşağıdaki bölgelerden hangisinde, yükseltinin kısa mesafede hızla artmasına bağlı olarak aynı enlemde farklı iklim tiplerinin ardalanması (dikey iklim kuşaklanması) en belirgin görülür?
A
And Dağları’nın batı yamaçları (Ekvator çevresi)
B
Sibirya’nın iç kesimleri
C
Batı Avrupa kıyıları
D
Avustralya’nın iç kesimleri
Çözüm
Ekvator çevresinde sıcaklık yüksek olsa da Andlar’da yükselti çok kısa mesafede hızla artar. Bu, sıcaklık ve yağış koşullarını değiştirerek dikey kuşaklanmayı çok belirginleştirir.
4. soru
Çözümlü soru 4
Doğru cevap: A
Aşağıdaki merkezlerin hangisinde yıllık sıcaklık farkının en fazla olması beklenir?
A
52°K enlemi, deniz seviyesine yakın, kıta içi (Sibirya içleri)
B
52°K enlemi, deniz kıyısı (Kuzeybatı Avrupa kıyıları)
C
10°K enlemi, kıta içi (Sudan içleri)
D
10°K enlemi, deniz kıyısı (Gine Körfezi kıyıları)
Çözüm
Yıllık sıcaklık farkını en çok artıran etken karasallık ve orta-yüksek enlemdir. Kıyı kesimlerinde denizellik farkı azaltır, Ekvator’a yakın yerlerde ise yıllık sıcaklık farkı zaten küçüktür.
5. soru
Çözümlü soru 5
Doğru cevap: B
Aşağıdaki özelliklerden hangisi, orta kuşak batı kıyılarında görülen okyanusal iklimin (Batı Avrupa tipi) temel nedeni olarak en doğrudur?
A
Yaz musonlarının karaya nemli hava taşıması
B
Batı rüzgârlarıyla okyanus üzerinden gelen nemli hava kütleleri ve sıcak akıntıların ılımanlaştırıcı etkisi
C
Yıl boyunca alçalan hava hareketlerinin bulutlanmayı azaltması
D
Kışın karasallığın artmasıyla termik yüksek basıncın hâkim olması
Çözüm
Okyanusal iklimin temelinde batı rüzgârlarıyla denizden gelen nemli hava ve sıcak akıntıların ılımanlaştırıcı etkisi vardır. Bu durum yıl boyu yağışı destekler ve sıcaklık farklarını azaltır.
6. soru
Çözümlü soru 6
Doğru cevap: B
Bir istasyonda yıllık sıcaklık farkı çok büyük, yıllık yağış az, yağışın önemli kısmı yazın konveksiyonel sağanaklarla düşüyor ve kışlar uzun-sisli-inversiyonlu geçiyorsa bu istasyonun yer şekilleri açısından en olası konumu hangisidir?
A
Kıyıya paralel uzanan dağların denize bakan yamaçları
B
Geniş bir iç havza/taban düzlüğü (çanak alan)
C
Yüksek plato üzerinde rüzgâra açık bir sırt
D
Sıcak akıntı etkisindeki batı kıyısı
Çözüm
İç havzalar kışın soğuk havanın çöküp birikmesiyle inversiyon ve sisin sık görüldüğü alanlardır. Deniz etkisinden uzaklık karasallığı artırır; yağış az ve yazın konveksiyonel yağışlar görece belirgin olur.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: C
Aşağıdaki yerlerin hangisinde yükseltiye bağlı olarak kısa mesafede iklim tiplerinin kuşaklar hâlinde değişmesi (dikey iklimlenme) en belirgin biçimde gözlenir?
A
Sibirya içleri
B
Sahra Çölü
C
And Dağları’nın Ekvator’a yakın kesimleri
D
Batı Avrupa kıyıları
Çözüm
Ekvator çevresinde sıcaklık yüksek olduğundan yükselti artışıyla sıcaklık hızlı düşer ve kısa mesafede farklı iklim/bitki kuşakları oluşur. Bu nedenle Andlar’ın ekvatora yakın kesimlerinde dikey iklimlenme çok belirgindir.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: B
Aşağıdakilerden hangisi, bir bölgede yıllık ortalama sıcaklığın aynı kalmasına rağmen yıllık sıcaklık farkının belirgin biçimde artmasına en doğrudan yol açar?
Denizellik, kışları ılımanlaştırıp yazları serinleterek sıcaklık farkını azaltır. Karasallık arttığında kışlar daha soğuk, yazlar daha sıcak olur; yıllık fark büyür. Ortalama sıcaklık ise farklı süreçlerle benzer kalabilir.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: B
Kuzey Yarımküre’de 35–45° enlemleri arasında, batı kıyılarında yazların kurak, kışların yağışlı olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A
Yazın kutup cephesinin güneye inmesi
B
Yazın subtropikal yüksek basınç kuşağının etkisi, kışın batı rüzgârlarıyla cephe yağışlarının artması
C
Yıl boyunca alizelerin kıyıya paralel esmesi
D
Kışın muson rüzgârlarının denizden karaya esmesi
Çözüm
Yazın subtropikal yüksek basınç (dinamik) alçalıcı hava ile yağışı baskılar. Kışın batı rüzgârları ve cephe sistemleri etkinleşir, yağışlar artar. Bu düzen Akdeniz ikliminin yağış rejimini açıklar.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: B
Aşağıdaki iklim tiplerinden hangisinde, yıllık yağış miktarı çok yüksek olmasına rağmen kimyasal çözünme ve yıkanmanın en şiddetli olduğu koşulların oluşması en beklenir?
A
Tundra iklimi
B
Ekvatoral iklim
C
Step (bozkır) iklimi
D
Sert karasal iklim
Çözüm
Ekvatoral iklimde yıl boyunca yüksek sıcaklık ve bol yağış vardır. Bu iki unsur kimyasal çözünmeyi ve yıkanmayı maksimuma çıkarır. Diğer seçeneklerde ya sıcaklık ya da yağış sınırlayıcıdır.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: A
Aşağıdaki durumların hangisi, bir kıyı kentinde görülen günlük sıcaklık farkının (günlük genliğin) azalmasına en fazla katkı sağlar?
A
Gece bulutluluğunun artması
B
Rüzgârın tamamen kesilmesi
C
Bağıl nemin yıl boyunca çok düşük olması
D
Gündüz güneşlenme süresinin artması
Çözüm
Bulutlar gündüz gelen güneş ışınımını azaltır, gece ise yerden yayılan uzun dalga ışınımını tutarak soğumayı sınırlar. Böylece gündüz ısınma ve gece soğuma arasındaki fark küçülür. Bu, günlük sıcaklık genliğini azaltır.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: C
Aşağıdakilerden hangisi, aynı enlem kuşağında yer alan iki merkezin yıllık yağış toplamlarının belirgin biçimde farklı olmasının en temel ve doğrudan açıklamalarından biridir?
A
Yerel saat farkının değişmesi
B
Biri kıyıda diğeri iç kesimde olsa bile yükseltinin aynı olması
C
Dağların uzanışına bağlı olarak birinin rüzgâr önü, diğerinin rüzgâr arkası konumda kalması
D
Biri Kuzey Yarımküre’de diğeri Güney Yarımküre’de bulunması
Çözüm
Orografik yükselme rüzgâr önü yamaçlarda yağışı artırır. Rüzgâr arkasında ise yağış gölgesi oluşur ve yağış azalır. Enlem aynı olsa bile bu mekanizma yağış toplamını keskin biçimde değiştirebilir.
