TYT - Su – Toprak ve Bitkiler - Orta Test - Su – Toprak ve Bitkiler 4 - 2
Doğru cevap: C
Aşağıdaki toprak türlerinden hangisinin oluşumunda iklimin (yağış-sıcaklık) etkisi daha belirgindir?
A
Alüvyal topraklar
B
Kolüvyal topraklar
C
Terra rossa
D
Litosoller
Çözüm
Terra rossa Akdeniz ikliminin etkili olduğu alanlarda kireçtaşı üzerinde oluşan zonal bir topraktır. Bu nedenle iklim koşulları belirleyicidir. Alüvyal ve kolüvyal topraklar daha çok taşınma-birikme ile oluşur.
2. soru
TYT - Su – Toprak ve Bitkiler - Orta Test - Su – Toprak ve Bitkiler 4 - 3
Doğru cevap: D
Aşağıdakilerden hangisi suyun yer altına sızmasını (infiltrasyon) artıran bir durumdur?
A
Eğimli arazide sağanak yağış
B
Killi ve sıkışmış toprak
C
Bitki örtüsünün zayıf olması
D
Gözenekli (kumlu) toprağın bulunması
Çözüm
Kumlu ve gözenekli topraklarda boşluk oranı fazla olduğundan su daha kolay sızar. Killi ve sıkışmış topraklar sızmayı azaltır. Eğim ve bitki örtüsü zayıflığı da yüzey akışını artırabilir.
3. soru
TYT - Su – Toprak ve Bitkiler - Orta Test - Su – Toprak ve Bitkiler 4 - 4
Doğru cevap: C
Aşağıdakilerden hangisi kurak ve yarı kurak bölgelerde görülen, humusça fakir ve genellikle açık renkli topraklara örnektir?
A
Çernozyom
B
Podzol
C
Kestane ve kahverengi bozkır toprakları
D
Laterit
Çözüm
Kestane ve kahverengi bozkır toprakları kurak-yarı kurak iklimde, step (bozkır) altında gelişir ve humusça fakirdir. Çernozyom daha humuslu, podzol soğuk-nemli, laterit sıcak-nemli iklim toprağıdır. Bu yüzden doğru seçenek C'dir.
4. soru
TYT - Su – Toprak ve Bitkiler - Orta Test - Su – Toprak ve Bitkiler 4 - 5
Doğru cevap: B
Aşağıdakilerden hangisi bitki örtüsünün akarsu rejimi üzerindeki etkilerinden biridir?
A
Yüzey akışını artırarak taşkın riskini yükseltir
B
Sızmayı artırarak akarsu debisinin yıl içinde daha düzenli olmasına katkı sağlar
C
Akarsu yatağının eğimini artırır
D
Buharlaşmayı azaltarak yıllık yağışı artırır
Çözüm
Bitki örtüsü yağışı tutar, yüzey akışını azaltır ve sızmayı artırır. Böylece yer altı suyu beslenir ve akarsuyun debisi daha düzenli hale gelebilir. Diğer seçenekler doğrudan ve genel geçer bir etki değildir.
5. soru
TYT - Su – Toprak ve Bitkiler - Orta Test - Su – Toprak ve Bitkiler 5 - 2
Doğru cevap: C
Aşağıdaki toprak türlerinden hangisi, kurak ve yarı kurak bölgelerde kireç birikimiyle oluşan zonal topraklara örnektir?
A
Terra rossa
B
Çernezyom
C
Kestane ve kahverengi bozkır toprakları
D
Alüvyal topraklar
Çözüm
Kestane ve kahverengi bozkır toprakları kurak-yarı kurak iklim koşullarında gelişir ve kireç birikimi görülebilir. Terra rossa Akdeniz ikliminde, çernezyom ise daha nemli çayır alanlarında yaygındır.
6. soru
Çözümlü soru 6
Doğru cevap: D
Aşağıdaki toprak türlerinden hangisinin oluşumunda ana materyalin (kayaç türünün) belirleyiciliği, iklim etkisine göre daha baskındır?
A
Terra rossa
B
Çernezyom
C
Lös üzerinde oluşan verimli topraklar
D
Rendzina
Çözüm
Rendzina, kireçli ana kaya üzerinde sığ ve taşlı olarak gelişir; ana materyal belirleyicidir. Çernezyom ve terra rossa gibi topraklarda iklim ve biyolojik koşullar daha belirgin rol oynar.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: A
Aşağıdaki akarsu havzalarından hangisinde, kalker (kireçtaşı) ve çatlaklı yapı nedeniyle yüzey akışının zayıflaması sonucu drenaj yoğunluğu genellikle daha düşüktür?
A
Antalya Körfezi çevresindeki Teke Yarımadası (Batı Toroslar)
B
Doğu Karadeniz kıyı kuşağı
C
Ergene Havzası (Trakya)
D
Çukurova Deltası
Çözüm
Karstik kalker arazilerde su yer altına sızdığı için yüzey akışı ve akarsu ağı seyrekleşir. Teke Yarımadası bu koşulları belirgin taşır. Doğu Karadeniz gibi nemli ve geçirimsiz zeminlerde drenaj yoğunluğu artar.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: A
Bir akarsuyun aşağı çığırında mendereslerin belirginleşmesi ve taşkın ovasının genişlemesi en çok hangi koşulun sonucudur?
A
Yatak eğiminin azalmasıyla biriktirmenin artması
B
Akarsuyun debisinin yıl boyunca düzensizleşmesi
C
Kayaçların daha dirençli hale gelmesiyle aşındırmanın artması
D
Yer altı sularının beslenmesinin kesilmesiyle akımın azalması
Çözüm
Aşağı çığırda eğim azalır, akarsu enerjisi düşer ve biriktirme baskın hale gelir. Bu durum menderesleri ve taşkın ovasını geliştirir. Diğer seçenekler mendereslenmeyi doğrudan açıklamaz.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: A
Aşağıdaki toprak tiplerinden hangisinin oluşumunda ana etken, yağışın fazla olması nedeniyle yıkanmanın şiddetli olması ve bunun sonucunda üst horizonların besin maddelerince fakirleşmesidir?
A
Laterit
B
Çernezyom
C
Kahverengi bozkır toprağı
D
Rendzina
Çözüm
Laterit topraklar sıcak ve çok yağışlı iklimlerde şiddetli yıkanma ile oluşur. Silis ve bazlar uzaklaşırken demir-alüminyum oksitler birikir. Çernezyom ve bozkır toprakları daha az yıkanma koşullarında gelişir.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: D
Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi Türkiye’de görülen bitki örtüsü–toprak ilişkisi açısından yanlıştır?
A
Maki – Kırmızı Akdeniz toprakları (Terra rossa)
B
İğne yapraklı orman – Podzol
C
Bozkır – Kahverengi bozkır toprakları
D
Geniş yapraklı orman – Laterit
Çözüm
Laterit, Türkiye’de yaygın olmayan ekvatoral kuşak koşullarının toprağıdır. Türkiye’de geniş yapraklı ormanlarla daha çok kahverengi orman toprakları ilişkilidir. Diğer eşleştirmeler genel coğrafya bilgisinde doğru kabul edilir.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: A
Aşağıdaki durumlardan hangisi, bir havzada yüzey akışını artırıp yer altı suyu beslenmesini (infiltrasyonu) azaltma eğilimindedir?
A
Bitki örtüsünün seyrelmesi ve toprağın sıkışması
B
Kalkerli arazinin yaygınlaşması
C
Eğim değerlerinin azalması
D
Toprakta organik madde miktarının artması
Çözüm
Bitki örtüsünün azalması ve toprağın sıkışması geçirgenliği düşürür, yüzey akışını artırır. Kalkerli arazide sızma artma eğilimindedir. Organik madde ve düşük eğim genellikle infiltrasyonu destekler.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: B
Bir bölgede akarsu yataklarının yazın tamamen kuruduğu, buna karşılık kaynakların yıl boyu güçlü debiyle aktığı gözleniyor. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisiyle en iyi açıklanır?
A
Yüzeyde geçirimsiz kayaçların yaygın olması ve yağışın konveksiyonel karakterde olması
B
Karstik (kalkerli) arazide yer altı drenajının gelişmiş olması
C
Permafrost koşullarının varlığı ve yazın çözülmenin artması
D
Delta ovasında alüvyonların ince taneli olması ve gelgit etkisi
Çözüm
Karstik arazide sular hızla yer altına sızarak yer altı boşluklarında toplanır ve kaynaklarla boşalır. Bu yüzden yüzey akarsuları yazın zayıflayıp kuruyabilirken kaynaklar daha süreklidir.
