TYT - İnsan ve Doğa - Orta Test - İnsan ve Doğa 7 - 3
Doğru cevap: A
Bir bölgede nüfusun artmasına bağlı olarak konut alanlarının tarım arazilerine doğru genişlemesi en çok hangi sonucu doğurur?
A
Tarım alanlarının azalması ve gıda üretiminde baskı oluşması
B
Bölgedeki yıllık yağış miktarının artması
C
Deprem riskinin ortadan kalkması
D
Akarsuların rejiminin düzenli hâle gelmesi
Çözüm
Yerleşmelerin tarım arazilerine yayılması ekilebilir alanları daraltır. Bu da üretim üzerinde baskı ve maliyet artışı yaratabilir. Diğer seçenekler doğrudan nüfus artışıyla açıklanamaz.
2. soru
TYT - İnsan ve Doğa - Orta Test - İnsan ve Doğa 7 - 5
Doğru cevap: B
Aşağıdaki örneklerden hangisi, insanın doğal çevreyi korumaya yönelik bir uygulamasıdır?
A
Maden sahalarının rehabilite edilmeden terk edilmesi
B
Eğimli arazilerde teraslama yapılarak toprak kaybının azaltılması
C
Kıyı kumullarının yerleşime açılması
D
Meraların aşırı otlatma ile zayıflatılması
Çözüm
Teraslama, eğimli arazilerde yüzey akışını azaltarak erozyonu önlemeye yardımcı olur. Bu, çevreyi korumaya yönelik bilinçli bir uygulamadır. Diğer seçenekler çevresel bozulmayı artırır.
3. soru
Çözümlü soru 3
Doğru cevap: C
Aşağıdakilerden hangisi, aynı bölgede kısa sürede gözlenen sel riskindeki artışın temel nedeninin “iklim değişikliği” değil “yanlış arazi kullanımı” olduğunu en güçlü biçimde gösterir?
A
Yıllık toplam yağış miktarının artması
B
Kısa süreli şiddetli yağışların sıklığının artması
C
Havza genelinde orman alanlarının azalması ve geçirimsiz yüzeylerin (beton/asfalt) artması
D
Deniz yüzeyi sıcaklıklarının yükselmesi
Çözüm
Ormanların azalması ve geçirimsiz yüzeylerin artması yüzey akışını artırır, sızmayı azaltır ve seli büyütür. Bu, yağış rejimi değişmeden de sel riskini yükseltebilen doğrudan insan kaynaklı bir etkidir.
4. soru
Çözümlü soru 4
Doğru cevap: C
Aşağıdaki uygulamalardan hangisi, yarı kurak bir havzada yeraltı suyu seviyesinin uzun vadede düşmesini en doğrudan hızlandırır?
A
Damla sulama sistemlerinin yaygınlaştırılması
B
Nadas uygulamasının artırılması
C
Derin kuyu sayısının artması ve suyun yenilenme hızından fazla çekilmesi
D
Rüzgâr kıran ağaç şeritlerinin oluşturulması
Çözüm
Yenilenme hızından fazla yeraltı suyu çekimi, akiferin depolanan suyunu tüketir ve seviye düşer. Diğer seçenekler su tüketimini azaltır veya toprağın nemini korumaya yardımcı olur.
5. soru
Çözümlü soru 5
Doğru cevap: C
Bir kıyı kentinde, son 30 yılda kıyı çizgisinin kara yönüne doğru belirgin biçimde gerilediği ve plajların daraldığı gözleniyor. Aşağıdakilerden hangisi bu durumun en olası insan kaynaklı açıklamasıdır?
A
Kıyıdan açıkta deniz suyu sıcaklığının azalması
B
Kıyıya yakın deniz tabanında volkanik etkinliğin artması
C
Akarsuyun getirdiği alüvyonun barajlar ve kum-çakıl alımı nedeniyle azalması
D
Kıyı gerisinde orman alanlarının artması
Çözüm
Kıyılar, akarsuların taşıdığı sedimanla beslenir; bu beslenme azalınca dalga ve akıntılar plajı aşındırır. Barajlar sedimanı tutar, kum-çakıl alımı da kıyı beslenmesini daha da azaltır.
6. soru
Çözümlü soru 6
Doğru cevap: B
Aşağıdaki örneklerden hangisi “doğal çevrenin insan faaliyetlerini sınırlaması”na (doğa → insan) en uygun durumdur?
A
Eğimli arazide teraslama yapılarak tarım alanı kazanılması
B
Permafrost (sürekli don) görülen alanlarda altyapı ve bina temellerinin özel mühendislik gerektirmesi
C
Nehir yatağının ıslah edilerek taşkın riskinin azaltılması
D
Kıyıda dolgu yapılarak yeni yerleşim alanı oluşturulması
Çözüm
Permafrost, çözülme ve oturma riskleri nedeniyle yapılaşmayı teknik ve ekonomik olarak sınırlar. Diğer seçeneklerde insanın çevreyi değiştirerek koşulları kendine göre düzenlemesi baskındır.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: B
Bir akarsu havzasında orman alanlarının geniş ölçekte tahrip edilmesi aşağıdaki sonuçlardan hangisini en doğrudan ve kısa sürede artırır?
A
Yeraltı suyu beslenmesini artırarak taban suyu seviyesini yükseltir
B
Yüzeysel akışı ve akarsu rejimindeki ani taşkınları artırır
C
Akarsuyun taşıdığı alüvyon miktarını azaltır
D
Havzada yıllık yağış miktarını belirgin biçimde artırır
Çözüm
Orman tahribi, infiltrasyonu azaltıp yüzeysel akışı artırır. Bu da kısa sürede akarsu debisinde ani yükselmelere ve taşkınlara yol açar. Sediman genellikle artar; yağış miktarı doğrudan artmaz.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: B
Kıyı kumullarının sabitlenmesi amacıyla yapılan ağaçlandırma ve çit-ızgara uygulamalarının temel hedefi aşağıdakilerden hangisidir?
A
Kıyı çizgisini tektonik yükselmeye karşı korumak
B
Rüzgârın taşıma gücünü azaltıp kum hareketini durdurmak
Bitki örtüsü ve fiziksel engeller rüzgâr hızını düşürerek kumun taşınmasını azaltır. Böylece kumullar sabitlenir ve yerleşim/tarım alanları korunur. Tektonik ve deniz seviyesi değişimleri bu yöntemle engellenemez.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: B
Eğimli arazilerde kontur sürüm, teraslama ve şeritvari ekim uygulamalarının ortak etkisi aşağıdakilerden hangisidir?
A
Toprak nemini azaltarak tuzlanmayı hızlandırmak
B
Yüzeysel akışı azaltıp erozyonu ve toprak kaybını düşürmek
C
Kimyasal çözünmeyi artırarak karstlaşmayı hızlandırmak
D
Bitki örtüsünü seyrelterek heyelan riskini azaltmak
Çözüm
Bu uygulamalar suyun eğim boyunca hızla akmasını engelleyip akışı yavaşlatır. Böylece toprağın taşınması azalır ve erozyon kontrol edilir. Karstlaşma ve heyelanla doğrudan bu şekilde ilişkilendirilemez.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: B
Aşağıdakilerden hangisi, beşerî faaliyetlerin bir bölgede çölleşme riskini artırdığına en güçlü kanıttır?
A
Yıllık yağışın uzun yıllar ortalamasının üzerine çıkması
B
Mera alanlarında aşırı otlatma sonrası bitki örtüsünün seyrelmesi ve yüzeyin çıplaklaşması
C
Ormanlık alanların doğal yangınlarla periyodik olarak yenilenmesi
D
Kış sıcaklıklarının düşmesiyle don olaylarının artması
Çözüm
Aşırı otlatma bitki örtüsünü zayıflatır, toprağı rüzgâr ve su erozyonuna açık hâle getirir. Bu süreç nem kaybını artırarak çölleşmeyi hızlandırır. Diğer seçenekler çölleşmeyi doğrudan beşerî faaliyetle açıklamaz.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: B
Bir kıyı yerleşmesinde deniz seviyesinin yükselmesi ve fırtına kabarmalarının etkisini azaltmak için aşağıdaki uyum (adaptasyon) önlemlerinden hangisi en doğrudan etkilidir?
A
Kıyı dolgu alanlarını genişleterek yerleşimi denize doğru büyütmek
B
Kıyı seti/dalgakıran gibi koruyucu yapılar ve geri çekilme (setback) zonları oluşturmak
C
Kıyı kumullarını tamamen kaldırıp kıyıyı düzleştirmek
D
Kıyıdaki sulak alanları kurutarak yeni tarım alanı açmak
Çözüm
Koruyucu yapılar dalga enerjisini azaltır, geri çekilme zonları ise taşkın riskini yerleşimden uzaklaştırır. Dolgu ve kumul/sulak alan tahribi riski artırır. Bu nedenle en doğrudan uyum önlemi B’dir.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: C
Akdeniz iklim kuşağında yer alan kireçtaşı (kalker) arazilerinde, yaz kuraklığının belirgin olduğu bir sahada aşağıdaki yer şekillerinden hangisinin oluşumu en doğrudan insan faaliyetleriyle (tarım/otlatma/yangın) hızlanır?
A
Lapya ve dolinlerin kimyasal çözünmeyle gelişmesi
B
Terra rossa topraklarının demir oksit birikimiyle kırmızı renk kazanması
C
Maki örtüsünün tahribi sonrası erozyonla çıplak kayalık yüzeylerin yaygınlaşması (taşlıklaşma)
Bitki örtüsünün tahribi yağışın yüzey akışına dönüşmesini artırır ve erozyonu hızlandırır. Bu durum toprak kaybını büyüterek çıplak kaya yüzeylerini yaygınlaştırır. Diğer seçenekler daha çok doğal jeokimyasal/jeomorfolojik süreçlerle ilişkilidir.
