TYT - Nem, Yağış ve Buharlaşma - Orta Test - Nem, Yağış ve Buharlaşma 7 - 1
Doğru cevap: A
Aşağıdakilerden hangisi, mutlak nem (g/m³) aynı kalırken sıcaklığın artması durumunda bağıl nemin genellikle azalmasının temel nedenidir?
A
Sıcaklık arttıkça havanın doyma kapasitesi artar ve aynı su buharı miktarı daha küçük bir orana karşılık gelir.
B
Sıcaklık arttıkça yoğuşma hızlanır ve havadaki su buharı miktarı artar.
C
Sıcaklık arttıkça basınç azalır ve buharlaşma tamamen durur.
D
Sıcaklık arttıkça rüzgârlar zayıflar ve bağıl nem zorunlu olarak artar.
Çözüm
Bağıl nem, havadaki mevcut su buharının doyma miktarına oranıdır. Sıcaklık artınca havanın taşıyabileceği maksimum su buharı artar. Mutlak nem sabitken oran küçüldüğü için bağıl nem düşer.
2. soru
TYT - Nem, Yağış ve Buharlaşma - Orta Test - Nem, Yağış ve Buharlaşma 7 - 5
Doğru cevap: A
Aşağıdakilerden hangisi, bir bölgede yıllık yağışın az olmasına rağmen bağıl nemin yüksek olmasına en uygun örnektir?
A
Soğuk deniz etkisindeki kıyılar (düşük sıcaklık nedeniyle doyma miktarı az)
B
Çöl içleri (yüksek sıcaklık nedeniyle bağıl nem çok yüksek)
C
Yüksek platolar (her zaman yoğun konveksiyonel yağış)
D
Muson alanları (yıl boyu yağış az ve bağıl nem düşük)
Çözüm
Düşük sıcaklıklarda havanın doyma kapasitesi azalır, bu nedenle bağıl nem kolayca yüksek değer alır. Soğuk deniz etkisindeki kıyılarda yağış az olsa bile bağıl nem yüksek olabilir.
3. soru
Çözümlü soru 3
Doğru cevap: A
Aynı enlemde bulunan iki istasyondan I kıyıda, II ise kıyıdan içeride ve daha karasal bir konumdadır. Her ikisinde de yıllık ortalama sıcaklık benzer olmasına rağmen II’de yıllık ortalama bağıl nem daha düşüktür. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A
II’de mutlak nemin düşük olması (hava kütlesinin su buharı kaynağından uzaklaşması)
B
II’de hava basıncının yıl boyunca daha düşük olması
C
II’de yıllık yağışın daha fazla olması
D
II’de bulutluluğun yıl boyunca daha fazla olması
Çözüm
Bağıl nem, havadaki gerçek su buharı miktarı (mutlak nem) ile havanın taşıyabileceği maksimum miktarın oranıdır. Karasal alanlarda su buharı kaynağına uzaklık nedeniyle mutlak nem genellikle düşer. Bu da bağıl nemi azaltır.
4. soru
Çözümlü soru 4
Doğru cevap: A
Aşağıdaki koşullardan hangisi, aynı hava kütlesinin yükselerek yoğunlaşıp yağış bırakma olasılığını EN ÇOK artırır?
A
Yükselme sırasında havanın çiğ noktasına hızla ulaşması (başlangıç bağıl neminin yüksek olması)
B
Yükselme sırasında havanın mutlak neminin artması
C
Yükselme sırasında havanın basıncının artması
D
Yükselme sırasında havanın sıcaklığının artması
Çözüm
Yoğuşma ve yağış için hava kütlesinin çiğ noktasına ulaşması gerekir. Başlangıç bağıl nemi yüksek olan hava, yükselirken daha kısa sürede doygunluğa erişir. Böylece yoğunlaşma ve yağış olasılığı artar.
5. soru
Çözümlü soru 5
Doğru cevap: A
Bir havzada yazın rüzgâr hızının artması, bulutsuz gün sayısının çoğalması ve sıcaklığın yükselmesi birlikte görülüyor. Yağış miktarında belirgin değişim yok. Buna göre buharlaşma ve bağıl nem için en olası değişim aşağıdakilerden hangisidir?
A
Buharlaşma artar, bağıl nem azalır
B
Buharlaşma azalır, bağıl nem artar
C
Buharlaşma artar, bağıl nem artar
D
Buharlaşma değişmez, bağıl nem değişmez
Çözüm
Sıcaklık, rüzgâr ve bulutsuzluk (güneşlenme) buharlaşmayı artıran temel etmenlerdir. Buharlaşma artsa bile sıcaklık yükselişi havanın taşıma kapasitesini daha fazla artırarak bağıl nemi düşürebilir. Yağışın sabit kalması bu sonucu değiştirmez.
6. soru
Çözümlü soru 6
Doğru cevap: A
Bir istasyonda kışın sıcaklık düşük, yazın yüksek olmasına rağmen yazın mutlak nem kışa göre çok daha fazladır. Buna karşın bağıl nem yazın kıştan daha düşük ölçülmüştür. Bu durum aşağıdakilerden hangisiyle en iyi açıklanır?
A
Yazın doyma miktarı çok arttığı için mutlak nem artsa bile bağıl nem düşebilir
B
Mutlak nem arttığında bağıl nem her zaman artar
C
Kışın doyma miktarı yüksek olduğu için bağıl nem artar
D
Bağıl nem yalnızca yağış miktarına bağlıdır
Çözüm
Yazın sıcaklık artışı havanın maksimum su buharı taşıma kapasitesini (doyma miktarı) ciddi biçimde yükseltir. Mutlak nem artsa bile bu artış doyma miktarının gerisinde kalırsa bağıl nem düşer. Bu yüzden yazın daha “kuru hissedilebilir”.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: C
Aşağıdaki durumlardan hangisi, aynı enlemde deniz seviyesinde bulunan iki merkezden birinde (X) diğerine (Y) göre bağıl nemin daha yüksek olmasını en iyi açıklar?
A
X’te hava sıcaklığının daha yüksek olması
B
X’te havadaki mutlak nemin daha düşük olması
C
X’te hava sıcaklığının daha düşük olması (mutlak nemler eşitken)
D
X’te rüzgâr hızının daha fazla olması
Çözüm
Bağıl nem, havanın mevcut su buharı miktarının aynı sıcaklıktaki taşıma kapasitesine oranıdır. Mutlak nemler eşitse sıcaklık düştükçe hava daha az su buharı taşıyabildiğinden bağıl nem artar.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: A
Kıyıya paralel uzanan dağların bulunduğu bir bölgede denizden karaya doğru esen nemli rüzgârlar için aşağıdakilerden hangisi beklenir?
A
Dağların denize bakan yamaçlarında orografik yağış artar, iç kesimlerde yağış gölgesi oluşur
B
Dağların içe bakan yamaçlarında yağış artar, denize bakan yamaçlarda azalır
C
Her iki yamaçta da yağış aynı oranda artar çünkü nem kaynağı denizdir
D
Yağış türü çoğunlukla konveksiyonel olur, orografik etki ihmal edilebilir
Çözüm
Nemli hava dağa tırmanırken soğur, yoğunlaşma artar ve denize bakan yamaçta orografik yağış görülür. Hava kütlesi nemini kaybedip alçalarak ısındığından iç kesimler yağış gölgesinde kalır.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: A
Aynı enlemde yer alan iki kıyı istasyonundan I’in önünde sıcak akıntı, II’nin önünde soğuk akıntı bulunmaktadır. Diğer koşullar benzerken, aşağıdakilerden hangisi I istasyonunda II’ye göre daha fazladır?
A
Yıllık yağış miktarı
B
Günlük sıcaklık farkı
C
Sis görülme sıklığı
D
Yıllık basınç ortalaması
Çözüm
Sıcak akıntı deniz yüzeyini ısıtarak buharlaşmayı ve havanın nem taşıma kapasitesini artırır. Bu durum nemlenmeyi ve yağış olasılığını yükseltir; soğuk akıntı ise buharlaşmayı azaltır.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: A
Aşağıdaki yerlerden hangisinde, yıl boyunca deniz seviyesine yakın olmasına rağmen ortalama buharlaşma hızının en düşük olması beklenir?
A
Ekvatoral kuşakta, yıl boyu bulutlu ve yağışlı bir kıyı
B
Subtropikal kuşakta, açık gökyüzüne sahip sıcak bir çöl kıyısı
C
Orta kuşakta, yazları sıcak ve kurak Akdeniz kıyısı
D
Muson ikliminde, yazları sıcak ve rüzgârlı bir kıyı
Çözüm
Buharlaşma; sıcaklık, rüzgâr ve özellikle güneşlenme ile artar, bağıl nem yükseldikçe azalır. Ekvatoral kıyılarda bulutluluk ve yüksek bağıl nem yaygın olduğundan net buharlaşma genelde düşüktür.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: A
Bir bölgede yaz aylarında denizden karaya doğru esen rüzgârlar sıklaşmış, buna bağlı olarak kıyıda orografik yükselme etkisi belirginleşmiştir. Aşağıdakilerden hangisi bu durumun en olası sonucudur?
A
Kıyıya paralel dağların denize bakan yamaçlarında yağış artar
B
Kıyıda bağıl nem azalır ve çiğ noktası düşer
C
Denize bakan yamaçlarda foehn etkisiyle yağış artar
D
Kıyıda yıllık sıcaklık farkı artar
Çözüm
Denizden gelen nemli hava dağ yamacında yükselip soğuyarak yoğuşur ve yamaç yağışlarını artırır. Foehn ise yamaç ardında ısınma-kuruma oluşturur; denize bakan yamaçta yağışı artırmaz.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: B
Aynı enlemde, deniz seviyesinde bulunan iki merkezden X'in yıllık ortalama sıcaklığı 20°C, Y'nin 10°C'dir. Her iki merkezde de havadaki su buharı miktarı (mutlak nem) 10 g/m³ ölçülüyor. Buna göre aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?
A
X'te bağıl nem Y'den daha yüksektir.
B
Y'de bağıl nem X'ten daha yüksektir.
C
X ve Y'nin bağıl nemleri eşittir.
D
X'te yağış olasılığı Y'den daha fazladır.
Çözüm
Sıcaklık arttıkça havanın maksimum nem taşıma kapasitesi artar. Mutlak nemler eşit olduğuna göre daha sıcak olan X'te bağıl nem daha düşük olur. Bu yüzden Y'nin bağıl nemi daha yüksektir.
