TYT - Çevre ve Toplum - Orta Test - Çevre ve Toplum 2 - 2
Doğru cevap: B
Bir havzada baraj yapımından sonra aşağıdakilerden hangisinin görülmesi daha olasıdır?
A
Aşağı çığırda taşkın riskinin tamamen ortadan kalkması
B
Akarsu rejiminin düzenlenmesi ve sulama olanaklarının artması
C
Yeraltı su seviyesinin her yerde kesin olarak düşmesi
D
Biyolojik çeşitliliğin her koşulda artması
Çözüm
Barajlar suyu depolayarak akışın yıl içindeki dağılışını daha düzenli hale getirebilir ve sulamayı destekler. Taşkın riski azalabilir ancak tamamen ortadan kalkması garanti değildir.
2. soru
TYT - Çevre ve Toplum - Orta Test - Çevre ve Toplum 2 - 4
Doğru cevap: B
Bir bölgede nüfus artışı ve sanayileşmeye bağlı olarak su tüketimi hızla artarken su kaynakları sınırlıysa, aşağıdakilerden hangisi en etkili ve uygulanabilir önlemlerden biridir?
A
Su fiyatlarını tamamen kaldırarak tüketimi teşvik etmek
B
Şebekedeki kaçakları azaltmak ve suyun yeniden kullanımını yaygınlaştırmak
C
Tüm tarımsal sulamayı salma sulamaya dönüştürmek
D
Su tasarrufu yerine yalnızca yeni baraj yapımına odaklanmak
Çözüm
Kaçakların azaltılması ve atık suların arıtılıp yeniden kullanılması, arzı artırmadan talebi yönetir. Salma sulama su kaybını artırır, yalnız baraj odaklı yaklaşım her yerde mümkün değildir.
3. soru
TYT - Çevre ve Toplum - Orta Test - Çevre ve Toplum 2 - 5
Doğru cevap: C
Aşağıdakilerden hangisi iklim değişikliğine uyum (adaptasyon) kapsamında değerlendirilen bir uygulamadır?
A
Yenilenebilir enerji kullanımını artırarak sera gazı salımını azaltmak
B
Toplu taşımayı yaygınlaştırarak fosil yakıt tüketimini azaltmak
C
Kuraklığa dayanıklı tarım ürünlerine yönelmek
D
Sanayi bacalarına filtre takarak hava kirliliğini azaltmak
Çözüm
Kuraklığa dayanıklı ürünlere yönelmek, değişen iklim koşullarının etkilerine uyum sağlamaya yöneliktir. Diğer seçenekler daha çok sera gazı salımını azaltmaya (mitigasyon) örnektir.
4. soru
TYT - Çevre ve Toplum - Orta Test - Çevre ve Toplum 6 - 1
Doğru cevap: A
Aşağıdakilerden hangisi, bir bölgede hava kirliliğinin artmasına en doğrudan neden olan beşerî faaliyettir?
A
Fosil yakıt kullanan sanayi tesislerinin yoğunlaşması
B
Orman alanlarının milli park ilan edilmesi
C
Nüfusun kırsaldan kente göç etmesiyle tarım alanlarının genişlemesi
D
Sulama kanallarının yapılmasıyla yer altı su seviyesinin yükselmesi
Çözüm
Fosil yakıtla çalışan sanayi tesisleri SO2, NOx ve partikül madde salınımını artırarak hava kirliliğini doğrudan yükseltir. Diğer seçenekler hava kirliliğini doğrudan artıran temel kaynak değildir.
5. soru
TYT - Çevre ve Toplum - Orta Test - Çevre ve Toplum 7 - 1
Doğru cevap: A
Aşağıdakilerden hangisi çevre sorunlarının ortaya çıkmasında “insan faaliyetlerinin doğal sistemlerin taşıma kapasitesini aşması”na en iyi örnektir?
A
Bir bölgede nüfus artışına bağlı olarak yeraltı sularının aşırı çekilmesi ve obrukların oluşması
B
Kıyı bölgelerinde yaz mevsiminde gündüz süresinin uzaması
C
Dağlık alanlarda yükseltiye bağlı olarak sıcaklığın azalması
D
Ekvator çevresinde yıl boyunca sıcaklığın yüksek olması
Çözüm
Taşıma kapasitesinin aşılması, doğal kaynakların yenilenme hızından daha hızlı tüketilmesidir. A seçeneğinde yeraltı suyunun aşırı çekimi doğal dengeyi bozarak çevre sorununa yol açar.
6. soru
Çözümlü soru 6
Doğru cevap: B
Aşağıdakilerden hangisi, aynı bölgede kısa sürede artan hava kirliliğinin kaynağını ayırt etmede en güvenilir kanıttır?
A
PM2.5 ortalamasının yükselmesi
B
NO2 ile SO2’nin birlikte artması ve rüzgâr yönüyle kentsel/industrial kaynakla örtüşmesi
C
Görüş mesafesinin azalması
D
Sıcaklık terselmesinin (inversiyon) görülmesi
Çözüm
PM2.5, görüş mesafesi ve inversiyon kirliliğin şiddetini artırabilir ama kaynağı tek başına ayırt etmez. NO2–SO2 birlikte artışı ve rüzgârla taşınımın yönü, emisyon kaynağına dair güçlü bir iz sürme sağlar.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: B
Aşağıdakilerden hangisi, çölleşme riskinin artmasına en doğrudan ve hızlı biçimde yol açan insan kaynaklı süreçtir?
A
Kıyı bölgelerinde ikinci konutların artması
B
Mera alanlarında aşırı otlatma sonucu bitki örtüsünün zayıflaması ve toprağın çıplak kalması
C
Dağlık alanlarda karayolu tünellerinin yapılması
D
Göllerde balıkçılığın kota ile sınırlandırılması
Çözüm
Aşırı otlatma, bitki örtüsünü azaltarak toprağı erozyona açık hale getirir ve su tutma kapasitesini düşürür. Bu, kurak-yarı kurak alanlarda çölleşmeyi hızlandıran temel insan etkilerindendir.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: A
Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi, çevre sorunu ile baskın beşerî faaliyet arasındaki ilişki bakımından en doğrudur?
A
Ötrofikasyon — Yoğun gübre kullanımı ve tarımsal drenaj
B
Asit yağmurları — Aşırı yeraltı suyu çekimi
C
Çölleşme — Kıyı dolgusu ve liman inşası
D
Termal kirlilik — Katı atıkların düzensiz depolanması
Çözüm
Ötrofikasyonun temel nedeni suya azot-fosfor yüklenmesidir ve bu çoğunlukla tarımsal gübre/drenaj kaynaklıdır. Diğer seçeneklerde neden-sonuç ilişkisi baskın etkenle uyumlu değildir.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: A
Aşağıdakilerden hangisi, bir bölgede su kıtlığının artmasına rağmen toplam su tüketiminin azalmaması durumunu en iyi açıklayan kavramdır?
A
Jevons paradoksu (geri tepme etkisi)
B
Albedo etkisi
C
Termohalin dolaşım
D
Orografik yağış
Çözüm
Sulama/verimlilik teknolojileri suyu birim alanda daha verimli kullandırırken, maliyeti düşürüp sulanan alanı artırarak toplam tüketimi artırabilir. Bu geri tepme etkisi Jevons paradoksu ile açıklanır.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: A
Aşağıdaki durumların hangisinde, çevresel etki değerlendirmesinde (ÇED) 'kümülatif etki'yi dikkate almamak en büyük hata olur?
A
Aynı vadide birbirine yakın konumda planlanan çok sayıda HES ve yol projesi
B
Tek bir kırsal yerleşmede küçük ölçekli içme suyu deposu yapımı
C
Mevcut sanayi bölgesinden uzak bir alanda tek bir rüzgâr türbini kurulması
D
Bir mahallede sınırlı uzunlukta kaldırım yenilemesi yapılması
Çözüm
Kümülatif etki, tek tek projeler küçük görünse bile aynı ekosistemde birikerek büyük sonuç üretmesidir. Aynı vadide çok sayıda HES ve yol, akım rejimi, sediman, habitat parçalanması gibi etkileri üst üste bindirir.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: A
Aşağıdaki uygulamalardan hangisi, kurak ve yarı kurak alanlarda çölleşme riskini azaltmada en etkili ve doğrudan önlemdir?
A
Mera otlatmasının rotasyonlu (dönüşümlü) yapılması ve otlatma kapasitesine göre sınırlandırılması
B
Kıyı kumullarında turizm amaçlı yapılaşmanın artırılması
C
Yeraltı suyu çekiminin teşvik edilerek sulu tarım alanlarının genişletilmesi
Aşırı otlatma, bitki örtüsünü zayıflatıp toprağı erozyona açık hale getirerek çölleşmeyi hızlandırır. Rotasyonlu ve kapasiteye uygun otlatma bitki örtüsünü korur ve toprağın kendini yenilemesini sağlar.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: A
Aşağıdakilerden hangisi, nüfus artışı ve tüketim baskısının bir havzada "su stresi"ni artırmasının en doğrudan sonucudur?
A
Kişi başına düşen kullanılabilir su miktarının azalması ve su tahsis çatışmalarının artması
B
Yağış rejiminin kısa sürede kalıcı olarak değişmesi ve musonların zayıflaması
C
Okyanus akıntılarının yön değiştirmesi ve kıyı iklimlerinin sertleşmesi
D
Levha hareketlerinin hızlanması ve deprem sıklığının artması
Çözüm
Nüfus ve tüketim arttıkça sabit/azalan su kaynağı daha fazla kullanıcı arasında bölüşülür. Bu, kişi başına düşen suyu düşürür ve tarım-sanayi-şehir kullanımı arasında tahsis çatışmalarını artırır.
