TYT - Atmosfer ve Sıcaklık - Orta Test - Atmosfer ve Sıcaklık 1 - 1
Doğru cevap: A
Aşağıdakilerden hangisi atmosferin Güneş’ten gelen kısa dalga ışınlarını büyük ölçüde geçirip, Yer’in yaydığı uzun dalga ışınlarını daha fazla tutmasıyla açıklanır?
A
Sera etkisiyle gece sıcaklıklarının görece yüksek kalması
B
Mevsimlerin oluşması
C
Günlük sıcaklık farkının ekvatorda her zaman en yüksek olması
D
Basıncın yükselti arttıkça artması
Çözüm
Atmosfer kısa dalga ışınları büyük ölçüde geçirir, Yer’den yayılan uzun dalga ışınlarını ise daha fazla soğurur. Bu durum ısının gece daha yavaş kaybolmasına ve sera etkisine yol açar.
2. soru
TYT - Atmosfer ve Sıcaklık - Orta Test - Atmosfer ve Sıcaklık 6 - 1
Doğru cevap: B
Aşağıdakilerden hangisi atmosferde sıcaklığın yükseldikçe (yükselti arttıkça) genellikle azalmasının temel nedenidir?
A
Atmosferin büyük ölçüde Güneş ışınlarını doğrudan soğurması
B
Yeryüzünün ısınıp uzun dalga ışınlarla atmosferi alttan ısıtması
C
Yerçekiminin yükseldikçe artması ve havayı daha çok sıkıştırması
D
Ozon tabakasının her yükseltide aynı oranda ısıtma yapması
Çözüm
Atmosferin alt katmanları, yeryüzünün soğurduğu enerjiyi uzun dalga ışınlarla geri yaymasıyla alttan ısınır. Yükseldikçe bu ısı kaynağından uzaklaşıldığı için sıcaklık genelde azalır.
3. soru
TYT - Atmosfer ve Sıcaklık - Orta Test - Atmosfer ve Sıcaklık 8 - 1
Doğru cevap: B
Atmosferde sıcaklığın yükseldikçe genel olarak azalmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A
Atmosferin Güneş’ten doğrudan ısınması
B
Yeryüzünün Güneş ışınlarını soğurup atmosferi alttan ısıtması
C
Yerçekiminin üst katmanlarda daha güçlü olması
D
Bulutların üst katmanlarda daha fazla olması
Çözüm
Atmosferin ana ısı kaynağı yeryüzüdür. Yeryüzü ışınları soğurur ve uzun dalga boylu ışınımla alt katmanları ısıtır. Yükseldikçe bu ısı kaynağından uzaklaşıldığı için sıcaklık azalır.
4. soru
TYT - Atmosfer ve Sıcaklık - Orta Test - Atmosfer ve Sıcaklık 8 - 3
Doğru cevap: C
Aşağıdakilerden hangisi günlük sıcaklık farkının (günlük sıcaklık genliğinin) fazla olmasına en çok katkı sağlar?
A
Bulutluluğun fazla olması
B
Deniz etkisinin güçlü olması
C
Havanın kuru ve gökyüzünün açık olması
D
Bitki örtüsünün gür olması
Çözüm
Kuru ve açık havada gündüz ısınma, gece ise ışınımla ısı kaybı artar. Bulutlar gece ısı kaybını azaltır, denizellik ise sıcaklık farkını dengeler. Bu yüzden günlük genlik en çok kurak ve açık koşullarda büyür.
5. soru
TYT - Atmosfer ve Sıcaklık - Orta Test - Atmosfer ve Sıcaklık 8 - 5
Doğru cevap: B
Aşağıdakilerden hangisi atmosferdeki su buharının (nemin) sıcaklık üzerindeki etkilerinden biridir?
A
Gündüz ısınmayı artırıp gece ısı kaybını artırması
B
Gündüz ısınmayı azaltıp gece ısı kaybını azaltması
C
Sıcaklığın yükseltiyle artmasına neden olması
D
Enleme bağlı sıcaklık farklarını tamamen ortadan kaldırması
Çözüm
Nem ve bulutluluk gündüz gelen kısa dalga ışınımın bir kısmını engelleyerek ısınmayı azaltır. Gece ise uzun dalga ışınımın uzaya kaçışını zorlaştırarak ısı kaybını azaltır. Bu nedenle sıcaklık farkları küçülür.
6. soru
Çözümlü soru 6
Doğru cevap: B
Aşağıdaki durumlardan hangisi yer yüzeyinin gece daha hızlı soğumasını en iyi açıklar?
A
Bulutluluğun artmasıyla yerden uzaya uzun dalga ışınımın daha kolay kaçması
B
Rüzgârın zayıf olmasıyla türbülansın azalması ve ısının üst katmanlara taşınmasının sınırlanması
C
Nem oranının artmasıyla atmosferin uzun dalga ışınımı daha az soğurması
Gece soğuma, yerin uzun dalga ışınım kaybı ve bu kaybın atmosferle karışım yoluyla dengelenememesiyle hızlanır. Rüzgâr zayıfsa karışım (türbülans) azalır ve yüzeyde inversiyon kolay oluşur. Bulut ve nem genelde gece soğumasını azaltır.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: B
Kışın karla kaplı bir plato üzerinde açık ve sakin bir gecede, plato tabanındaki çukur alanda ölçülen sıcaklığın çevredeki yamaçlara göre daha düşük olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A
Albedo yüksek olduğu için gündüz daha fazla ısınması
B
Soğuk havanın yoğunlaşıp yamaçlardan aşağı süzülerek çukur alanda birikmesi (radyasyon inversiyonu)
C
Yamaçlarda basıncın daha yüksek olması nedeniyle havanın genleşip soğuması
D
Çukur alanda nemin daha az olması nedeniyle yoğuşma ısısının artması
Çözüm
Açık ve sakin gecelerde yer radyasyonla hızla soğur. Soğuyan hava yoğunlaşır ve yamaçlardan aşağı akarak çukur alanda birikir, inversiyon oluşur. Bu nedenle çukur alanlar daha soğuk ölçülür.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: B
Aynı enlemde bulunan iki istasyondan I kıyıda, II iç kesimde ve aynı yükseltidedir. Yazın gündüz saatlerinde II’de sıcaklığın I’e göre daha yüksek, gece ise daha düşük olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A
Denizlerin özgül ısısının düşük olması
B
Karaların özgül ısısının daha düşük olması ve daha hızlı ısınıp soğuması
C
Kıyıda basıncın daha düşük olması nedeniyle adyabatik ısınma
D
İç kesimde bulutluluğun daha fazla olması
Çözüm
Karalar denizlere göre daha düşük özgül ısıya sahiptir; bu yüzden daha çabuk ısınır ve daha çabuk soğur. Bu durum günlük sıcaklık farkını iç kesimlerde artırır. Kıyıda deniz etkisi sıcaklık dalgalanmasını azaltır.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: B
Aşağıdakilerden hangisi atmosferde sıcaklığın yükseklikle artmaya başladığı katmanda (stratosfer) bu artışın temel nedenini doğru verir?
A
Su buharının fazla olması nedeniyle sera etkisinin artması
B
Ozonun Güneş’ten gelen morötesi ışınları soğurması
C
Yeryüzünden yayılan uzun dalga ışınların doğrudan bu katmanı ısıtması
D
Bulutluluğun artmasıyla gelen kısa dalga ışınların yansıtılması
Çözüm
Stratosferde sıcaklığın yükselmesi, ozonun UV ışınlarını soğurmasıyla ilişkilidir. Bu soğurma üst seviyelerde ısınmayı artırır ve sıcaklık terselmesi oluşturur. Su buharı ve bulutluluk stratosferde belirleyici değildir.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: B
Kış mevsiminde karla kaplı bir platoda (yüksek albedo) gece boyunca güçlü radyasyonel soğuma yaşanırken, aynı enlemdeki yakın bir kıyı kentinde sıcaklık daha az düşmektedir. Bu iki yer arasındaki gece sıcaklık farkının oluşmasında aşağıdakilerden hangisi en belirleyici etkendir?
A
Kar örtüsünün uzun dalga ışınımı tamamen soğurması
B
Denizel alanlarda özgül ısının yüksek olması ve ısının daha yavaş kaybedilmesi
C
Platoda buharlaşmanın kıyıya göre daha fazla olması
D
Kıyıda yerçekiminin daha az olması nedeniyle hava basıncının düşük olması
Çözüm
Denizler yüksek özgül ısıları nedeniyle gece ısıyı daha yavaş kaybeder, bu da kıyıda sıcaklık düşüşünü sınırlar. Kar örtüsü gündüz ısınmayı azaltır; ancak kıyı-plateau gece farkında temel belirleyici denizellik-karasallıktır.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: B
Aşağıdakilerden hangisi, sıcaklık terselmesi (inversiyon) yaşanan bir gecenin sabahında vadi tabanında görülen koşullardan biri olması beklenir?
A
Vadi tabanında bağıl nemin düşmesi ve rüzgârın hızlanması
B
Vadi tabanında sis/pus görülmesi ve don riskinin artması
C
Yamaçlarda sıcaklığın vadi tabanına göre daha düşük olması
D
Konveksiyonun güçlenmesiyle bulutluluğun artması
Çözüm
İnversiyonda soğuk ve ağır hava vadi tabanında birikir, üst seviyeler görece daha sıcaktır. Bu durum sis/pus oluşumunu ve radyasyon donu riskini artırır. Konveksiyon genellikle zayıflar.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: B
Aynı enlemde, deniz seviyesinde bulunan iki merkezden X okyanus kıyısında, Y ise kıta içindedir. Yıllık sıcaklık farkının (yıllık sıcaklık genliği) Y’de daha büyük olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A
Y’de günlük sıcaklık farkının her zaman daha küçük olması
B
Kara yüzeyinin ısıyı daha çabuk alıp daha çabuk vermesi
C
Y’de güneş ışınlarının geliş açısının daha küçük olması
D
Okyanus akıntılarının Y’yi daha fazla etkilemesi
Çözüm
Karalar denizlere göre daha düşük özgül ısıya sahiptir; hızlı ısınıp hızlı soğurlar. Bu, kıta içlerinde mevsimler arası sıcaklık farkını büyütür. Aynı enlemde geliş açısı temelde aynıdır.
