TYT - Ekonomik Faaliyetler - Orta Test - Ekonomik Faaliyetler 4 - 1
Doğru cevap: A
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’de sanayi kuruluşlarının büyük şehirlerin çevresinde yoğunlaşmasının en önemli nedenlerinden biridir?
A
Pazarın geniş olması ve ulaşım ağlarının gelişmişliği
B
Yıllık sıcaklık farklarının az olması
C
Eğim değerlerinin düşük olması
D
Orman varlığının fazla olması
Çözüm
Sanayi, ürünlerini kolay pazarlayabileceği ve hammadde-ürün taşımacılığını hızlı yapabileceği alanlarda yoğunlaşır. Büyük şehirler geniş pazar ve gelişmiş ulaşım sunduğu için çekim merkezidir.
2. soru
TYT - Ekonomik Faaliyetler - Orta Test - Ekonomik Faaliyetler 5 - 1
Doğru cevap: D
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’de sanayinin belirli bölgelerde yoğunlaşmasının temel nedenlerinden biri değildir?
A
Hammadde kaynaklarına yakınlık
B
Ulaşım olanaklarının gelişmiş olması
C
Pazarın (tüketici) yoğun olduğu alanlara yakınlık
D
Yükseltinin fazla ve engebeli arazilerin geniş yer kaplaması
Çözüm
Sanayi genellikle hammadde, pazar ve ulaşım avantajı olan yerlerde yoğunlaşır. Yükseltinin fazla ve engebeli olması ise sanayi kuruluşu ve altyapı maliyetlerini artırarak olumsuz etki yapar.
3. soru
TYT - Ekonomik Faaliyetler - Orta Test - Ekonomik Faaliyetler 7 - 2
Doğru cevap: A
Aşağıdakilerden hangisi sanayi faaliyetlerinin belirli merkezlerde toplanmasında (lokalizasyonunda) en etkili faktörlerden biridir?
A
Hammadde ve pazara yakınlık
B
Yer şekillerinin engebeli olması
C
Yıllık sıcaklık farkının yüksek olması
D
Bitki örtüsünün gür olması
Çözüm
Sanayi kuruluşları maliyeti azaltmak için hammadde kaynaklarına ve pazara yakın yerleri tercih eder. Diğer seçenekler sanayinin toplanmasını doğrudan belirleyen temel faktörler değildir.
4. soru
Çözümlü soru 4
Doğru cevap: B
Bir ülkenin dış ticaretinde aşağıdaki değişimlerden hangisi, ekonomik faaliyetlerin yapısal olarak daha çok "işlenmiş ürün" üretimine kaydığını en güçlü biçimde gösterir?
A
Hammadde ihracatının artması ve mamul ithalatının artması
B
Mamul (sanayi) ürünleri ihracatının artması ve hammadde ithalatının artması
C
Turizm gelirlerinin artması ve tarım istihdamının artması
D
Tarım ürünleri ihracatının artması ve enerji ithalatının azalması
Çözüm
Mamul ihracatının artması, üretimde katma değerin yükseldiğini; hammadde ithalatının artması ise bu üretim için girdi talebini gösterir. Diğer seçenekler işlenmiş ürün üretimine net bir kayma kanıtı değildir.
5. soru
Çözümlü soru 5
Doğru cevap: C
Aşağıdaki ekonomik faaliyetlerden hangisinde kuruluş yeri seçiminde "pazar" faktörü, "hammadde" faktörüne göre genellikle daha baskındır?
A
Şeker fabrikası
B
Çimento fabrikası
C
Gazete basım tesisi
D
Demir-çelik fabrikası
Çözüm
Gazete basımı hızlı dağıtım ve günlük tüketim nedeniyle pazara yakın olmayı gerektirir. Şeker, çimento ve demir-çelikte ise hammadde/enerji ve taşıma maliyetleri daha belirleyicidir.
6. soru
Çözümlü soru 6
Doğru cevap: B
Aşağıdakilerden hangisi, bir ülkede "hizmet sektörünün" payının artmasına rağmen sanayi üretiminin de büyüyebileceğini en iyi açıklar?
A
Sanayinin tamamen kapanıp istihdamın turizme kayması
B
Otomasyonla sanayide verimliliğin artması ve istihdamın daha çok hizmetlere yönelmesi
C
Tarımda makineleşmenin azalması ve kırsal nüfusun artması
D
Hammadde ihracatının artması ve sanayi ithalatının artması
Çözüm
Otomasyon sanayide üretimi artırabilirken istihdam artışı hizmetlerde yoğunlaşabilir; bu, sektör paylarını hizmet lehine değiştirir. Diğer seçenekler sanayi üretiminin büyümesini açıklamaz.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: A
Aşağıdaki üretim faaliyetlerinden hangisi, yer seçimini belirlemede "hammaddeye yakınlık" ilkesinin en baskın olduğu sanayi türüne örnektir?
A
Şeker fabrikası
B
Otomobil montaj sanayisi
C
Hazır giyim atölyeleri
D
Yazılım geliştirme firmaları
Çözüm
Şeker fabrikaları, pancarın hacimli ve bozulabilir olması nedeniyle hammaddeye yakın kurulur. Otomobil ve hazır giyim daha çok pazar/işgücü ve lojistikle ilişkilidir. Yazılımda ise hammadde bağımlılığı yoktur.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: C
Bir ülkenin dış ticaretinde, ihraç ürünlerinin büyük kısmının ham petrol, bakır cevheri ve işlenmemiş tarım ürünlerinden; ithalatının ise makine, elektronik ve kimyasallardan oluştuğu biliniyor. Bu ülke için aşağıdakilerden hangisi en doğru çıkarımdır?
A
Sanayileşme düzeyi yüksektir ve katma değerli ihracat baskındır.
B
Dış ticaret hadleri genellikle lehinedir ve dalgalanmalardan az etkilenir.
C
Birincil sektör ağırlıklıdır; fiyat dalgalanmalarına karşı kırılganlık yüksektir.
D
Hizmet sektöründe uzmanlaşmış olup ithalat bağımlılığı düşüktür.
Çözüm
Hammadde ve işlenmemiş ürün ihracı, birincil sektör ağırlığını ve düşük katma değeri gösterir. Bu yapı emtia fiyat dalgalanmalarına daha duyarlıdır. Makine/elektronik ithalatı sanayi girdilerinde dışa bağımlılığa işaret eder.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: B
Aşağıdaki koşullardan hangisinin aynı anda gerçekleşmesi, bir kıyı kentinde liman-hinterlant ilişkisine dayalı "lojistik/dağıtım" fonksiyonunun belirgin biçimde güçlenmesini en çok sağlar?
A
Kıyı balıkçılığının gelişmesi ve kıyı turizminin artması
B
Demiryolu-otoyol bağlantılarının limana entegre edilmesi ve art alan (depolama) yatırımlarının yapılması
C
Tarımda sulama projelerinin yaygınlaşması ve seracılığın artması
D
Orman ürünleri üretiminin artması ve kereste atölyelerinin çoğalması
Çözüm
Lojistik fonksiyon, limanın iç kesimlerle güçlü ulaşım bağlantısı ve depolama/aktarma kapasitesiyle büyür. Demiryolu-otoyol entegrasyonu hinterlandı genişletir. Diğer seçenekler liman merkezli dağıtımı doğrudan güçlendirmez.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: B
Aşağıdakilerden hangisi, "tarımda verim artışı" ile "kırdan kente göç" arasındaki ilişkiyi en doğru şekilde açıklar?
A
Verim artışı tarımsal istihdamı artırır, göçü azaltır.
B
Verim artışı tarımda işgücü ihtiyacını azaltabilir; fazla işgücü kentlere yönelir.
C
Verim artışı yalnızca iklim koşullarına bağlıdır; göç üzerinde etkisi yoktur.
D
Verim artışı sanayi yatırımlarını azaltır; kentlerde iş olanakları daralır.
Çözüm
Mekanizasyon ve modern tekniklerle verim artarken tarımda birim üretim için gereken işgücü azalabilir. Bu durum kırda gizli işsizliği artırıp göçü tetikleyebilir. Göçün tek nedeni olmasa da önemli bir etkendir.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: B
Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi, Türkiye’de ilgili sanayi kolunun yer seçiminde belirleyici olan temel faktörle birlikte doğru verilmiştir?
A
İskenderun–Demir-çelik: demir cevherine yakınlık
B
Kocaeli–Petrokimya: liman ve ham madde ithalatına uygunluk
C
Eskişehir–Şeker: yüksek eğim ve sulama yetersizliği
D
Rize–Çay: karasal iklim ve düşük nem
Çözüm
Petrokimya, ham madde (petrol) ithalatı ve dış pazara erişim nedeniyle limanlara yakın kurulur; Kocaeli bu açıdan uygundur. İskenderun demir-çelikte daha çok liman/ithal ham madde ve enerji-ulaşım avantajıyla öne çıkar. Çay nemli iklim ister; Rize’de karasal iklim yoktur.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: C
Bir ülkede kişi başına düşen gelir artarken tarımda çalışanların oranı azalmakta, hizmetler sektörünün payı hızla yükselmekte ve sanayide yüksek katma değerli üretime geçilmektedir. Bu dönüşümün en olası sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
A
İhracatta ham madde payının artması
B
Kırsal nüfusun toplam nüfus içindeki payının artması
C
Enerji tüketiminin birim üretim başına azalması
D
İşgücünün mevsimlik tarıma bağımlılığının artması
Çözüm
Yüksek katma değerli ve teknoloji yoğun üretim, genellikle enerji verimliliğini artırır; birim üretim başına enerji tüketimi düşebilir. Gelir artışıyla ham madde ihracatı yerine işlenmiş ürün ihracatı eğilimi güçlenir. Tarımdan kopuş kırsal payı ve mevsimlik tarım bağımlılığını azaltır.
