Binaların zemine uygun mühendislik hizmeti almadan yapılması
B
Kuzey Anadolu Fay Hattı üzerinde yer alınması
C
Dağların kıyıya paralel uzanması
D
Akdeniz ikliminin etkili olması
Çözüm
Depremin yıkıcılığı, yapı kalitesi ve zemin etüdü gibi beşerî etkenlerle artar. Fay hatları ve jeolojik konum doğal etkendir; iklim ve dağların uzanışı doğrudan deprem yıkıcılığını belirlemez.
2. soru
TYT - Doğal Afetler - Orta Test - Doğal Afetler 5 - 1
Doğru cevap: B
Aşağıdakilerden hangisi, deprem riskinin yüksek olduğu bir yerleşimde yapılaşma planlanırken alınması gereken önlemlerden biridir?
A
Binaları alüvyal dolgu zeminlerde yoğunlaştırmak
B
Zemin etüdü yaparak fay hatlarına yakın alanlarda yapılaşmayı sınırlandırmak
C
Binalarda daha ağır çatı malzemeleri kullanmak
D
Yerleşimi dik yamaçlara doğru genişletmek
Çözüm
Depremde hasarı artıran en önemli etkenlerden biri zemin özellikleri ve faylara yakınlıktır. Zemin etüdü ve riskli alanlarda yapılaşmanın sınırlandırılması can ve mal kaybını azaltır.
3. soru
Çözümlü soru 3
Doğru cevap: A
Aşağıdakilerden hangisi sel/taşkın zararlarını azaltmaya yönelik yapısal önlemlerden biridir ve aynı zamanda taşkın tehlikesini aşağı havzada artırma riski taşır?
Taşkın ovasını yapılaşmaya kapatıp taşkın alanını korumak
C
Havzada ağaçlandırma ve geçirgen yüzeyleri artırmak
D
Erken uyarı sistemi kurup tahliye planlarını uygulamak
Çözüm
Yatak daraltma ve setleme yerelde suyu hızlı uzaklaştırsa da akış hızını artırarak taşkın dalgasını aşağı havzaya iletebilir. Bu nedenle aşağı kesimlerde tehlike ve zarar büyüyebilir.
4. soru
Çözümlü soru 4
Doğru cevap: B
Aşağıdakilerden hangisi, Doğu Anadolu Fay Zonu üzerinde yer alan bir yerleşmede deprem riskini azaltmaya yönelik en doğru uygulamadır?
A
Zemin etüdü yapılmadan yüksek katlı betonarme yapılaşmayı teşvik etmek
B
Mikrobölgeleme sonuçlarına göre yapılaşma kararları alıp deprem yönetmeliğine uygun inşa etmek
C
Yerleşmeyi fay hattına paralel doğrultuda yoğunlaştırarak ulaşımı kolaylaştırmak
D
Heyelan riskini azaltmak için dere yataklarını daraltıp taşkın setleri yapmak
Çözüm
Deprem riskini azaltmada temel yaklaşım, yerel zemin koşullarını belirleyip (mikrobölgeleme) buna göre planlama ve yönetmeliğe uygun yapılaşmadır. Diğer seçenekler deprem riskini artırır ya da farklı bir afete yöneliktir.
5. soru
Çözümlü soru 5
Doğru cevap: A
Bir akarsu havzasında taşkınların son 20 yılda belirgin biçimde arttığı gözleniyor. Aşağıdaki değişimlerden hangisi bu artışı en doğrudan açıklar?
A
Havza genelinde ormanların azalması ve geçirimsiz yüzeylerin (beton/asfalt) artması
B
Kıyı boyunca falezlerin yaygınlaşması
C
Yeraltı su seviyesinin düşmesi ve artezyen kuyularının artması
Orman kaybı ve kentleşmeyle geçirimsiz yüzeylerin artması yüzey akışını büyütür, infiltrasyonu azaltır ve taşkın pik debisini yükseltir. Diğer seçenekler taşkın artışını doğrudan açıklamaz.
6. soru
Çözümlü soru 6
Doğru cevap: B
Karadeniz kıyı kuşağında kısa sürede çok şiddetli yağış sonrası meydana gelen sel/taşkınlarda can kaybını artıran en kritik beşerî etken aşağıdakilerden hangisidir?
A
Kıyı çizgisinin girintili-çıkıntılı olması
B
Vadilerin tabanında ve dere yatağı yakınında yapılaşmanın yaygın olması
C
Bölgedeki yıllık ortalama sıcaklığın düşük olması
D
Denizel etkinin nemi artırması
Çözüm
Dere yatağı ve taşkın ovasına yakın yapılaşma, taşkın anında maruziyeti ve can kaybını belirgin artırır. Diğer seçenekler doğal koşul olup can kaybını belirleyen temel beşerî faktör değildir.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: B
Türkiye'de kütle hareketleri (heyelan) riskinin yüksek olduğu bir sahada aşağıdaki uygulamalardan hangisi riski azaltmada en etkilidir?
A
Yamaç eğimini artıracak şekilde kazı yapıp şevleri dikleştirmek
B
Yamaçta drenajı iyileştirip (yüzey ve yeraltı) şev stabilitesine uygun teraslama/istinat uygulamak
C
Bitki örtüsünü kaldırarak yüzey akışını hızlandırmak
Heyelanda temel tetikleyicilerden biri suya bağlı kayma direncinin azalmasıdır; drenaj ve mühendislik önlemleri şev stabilitesini artırır. Diğer seçenekler yamaç dengesini bozarak riski yükseltir.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: A
Türkiye’de aşağıdaki yerleşmelerden hangisi, hem Kuzey Anadolu Fay Zonu’na yakınlığı hem de heyelan duyarlılığı yüksek, yağışlı eğimli yamaçlarda kurulmuş olması nedeniyle deprem–heyelan bileşik riskinin en belirgin olduğu alanlardan biridir?
A
Rize (merkez ve çevresi)
B
Konya (merkez ve çevresi)
C
Şanlıurfa (merkez ve çevresi)
D
Mardin (merkez ve çevresi)
Çözüm
Doğu Karadeniz’de eğim fazladır, yağış yüksektir ve kütle hareketleri yaygındır. Ayrıca bölge, Kuzey Anadolu Fay Zonu’nun doğu kesimlerine görece yakındır. Diğer seçeneklerde heyelan duyarlılığı belirgin biçimde daha düşüktür.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: A
Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi Türkiye’de görülen doğal afetin oluşum koşulu ile en doğru biçimde ilişkilendirilmiştir?
A
Karstik arazilerde obruk — yer altı boşluklarının tavanının çökmesi
Volkanik arazilerde çığ — yaz kuraklığının artması
D
Step alanlarda heyelan — sürekli don olaylarının artması
Çözüm
Obruklar karstik alanlarda yer altı boşluklarının tavanının çökmesiyle oluşur. Tsunami, akarsu biriktirmesiyle değil deniz tabanı depremi/heyelanıyla ilişkilidir. Çığ ve heyelan için verilen diğer koşullar temel neden değildir.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: A
Bir bölgede şiddetli yağış sonrası taşkınların sıklaşmasının temel nedeni olarak aşağıdakilerden hangisi en doğrudur?
A
Akarsu yatağının daraltılması ve taşkın ovasının yapılaşmaya açılması
B
Bitki örtüsünün gürleşmesi ve infiltrasyonun artması
C
Havzanın yükseltisinin artması ve sıcaklığın düşmesi
D
Yer şekillerinin sadeleşmesi ve eğimin azalması
Çözüm
Yatak daraltma ve taşkın ovasını yapılaşmaya açma, akış kesitini küçültüp suyun yayılacağı alanı kapattığı için taşkın riskini artırır. Gür bitki örtüsü ve infiltrasyon artışı taşkını azaltıcıdır. Diğer seçenekler doğrudan ve temel bir risk artırıcı mekanizma değildir.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: A
Aşağıdaki durumlardan hangisi, deprem tehlikesi aynı olan iki yerleşmeden birinde can kaybının daha fazla olmasına en güçlü biçimde yol açar?
A
Zemin sıvılaşmasına elverişli alüvyal dolgu üzerinde yoğun ve düzensiz yapılaşma
B
Sağlam kaya zemin üzerinde düşük katlı, yönetmeliğe uygun yapılaşma
Alüvyal zeminler sarsıntıyı büyütebilir ve sıvılaşma riski nedeniyle yapı hasarını artırır. Düzensiz ve yönetmeliğe aykırı yapılaşma kırılganlığı yükseltir. Diğer seçenekler risk azaltıcı ya da depremle zayıf ilişkili durumlardır.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: A
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’de çığ tehlikesinin yüksek olduğu alanların ortak bir özelliğidir?
A
Kışın kar birikiminin fazla olduğu, eğimin yüksek ve bakının gölgeli (kuzey) yamaçlara daha sık rastlandığı dağlık alanlar
B
Yaz kuraklığının belirgin olduğu, bitki örtüsünün seyrek olduğu geniş plato sahaları
C
Denizel iklimin etkisiyle yıllık sıcaklık farkının az olduğu alçak kıyı ovaları
D
Karstlaşmanın yaygın olduğu, yer altı drenajının güçlü olduğu kalkerli düzlükler
Çözüm
Çığ için bol kar birikimi, yüksek eğim ve karın uzun süre tutunabildiği gölgeli yamaçlar kritik koşullardır. Dağlık alanlarda bu koşullar birlikte daha sık görülür. Diğer seçeneklerde kar birikimi ve eğim koşulları genellikle yetersizdir.
