1. bölüm
İnsan ve Doğa: Büyük Resim 1.sayfa
İnsan ve Doğa: Büyük Resim
Doğal sistemler + insan etkinlikleri = çevre ve yaşam kalitesi
Temel KavramlarSınav DiliÖrnek Bağlantılar
Konunun Çekirdeği
- İnsan ve doğa; hava, su, toprak ve canlılar ile insan faaliyetlerinin (tarım, sanayi, şehirleşme) karşılıklı etkileşimidir.
- Genel Sınav’de temel yaklaşım: doğal süreçleri (döngüler, ekosistem) ve insan baskısını (kirlilik, iklim) birlikte okuma.
- Altın ilke: Kaynakları ‘yenilenme hızına’ göre yönetmek sürdürülebilirliğin temelidir.
Sınavda Geçen Anahtar Terimler
- Sürdürülebilirlik: Bugünün ihtiyacını geleceğin hakkını azaltmadan karşılama.
- Taşıma kapasitesi: Bir alanın sürdürülebilir destek sınırı.
- Biyoçeşitlilik: Gen, tür ve ekosistem düzeyinde çeşitlilik.
Not: Doğayı okurken ‘neden → süreç → sonuç’ zincirini kur.
2. bölüm
Ekosistem Mantığı 2.sayfa
Ekosistem Mantığı
Canlılar + cansız çevre + enerji akışı + madde döngüsü
EkolojiBirimlerTemel Çıkarım
Ekoloji ve Ekosistem
- Ekoloji canlıların çevreleriyle ilişkisini inceler; ekosistem komünite ile cansız çevrenin etkileşimli bütünüdür.
- Ekosistem düşüncesi: enerji akışı + madde döngüsü + etkileşim ağı.
Not: Ekosistem sorularında mutlaka enerji akışı ve madde döngüsünü birlikte düşün.
3. bölüm
Biyotik ve Abiyotik Faktörler 3.sayfa
Biyotik ve Abiyotik Faktörler
Canlı ve cansız koşullar birlikte belirler
SınıflandırmaLimit FaktörüAdaptasyon
Abiyotik Faktörler
- Işık, sıcaklık, su, toprak, pH, tuzluluk ve oksijen canlıların dağılışını belirler.
- Limit faktörü: En uygunsuz/az bulunan koşul büyümeyi sınırlar (su yoksa gübre işe yaramaz).
Biyotik Faktörler
- Üretici–tüketici–ayrıştırıcı dengesi hem enerji akışını hem madde döngüsünü kurar.
- Ayrıştırıcılar enerjiyi ‘üretmez’; organik maddeyi parçalayarak maddeyi geri kazandırır.
4. bölüm
Enerji Akışı ve Besin Zinciri 4.sayfa
Enerji Akışı ve Besin Zinciri
Enerji tek yönlü; madde döngüsel
Trofik DüzeyPiramitlerVerim
Enerji Nerden Gelir?
- Güneş enerjisi üreticilerce fotosentezle kimyasal enerjiye çevrilir.
- Her basamakta enerji ısı olarak kaybolur; bu yüzden enerji akışı tek yönlüdür.
Ekolojik Piramitler
- Enerji piramidi her zaman azalır; biyokütle/sayı bazı ekosistemlerde ters görünebilir.
Not: Enerji piramidi ters dönmez; çünkü enerji her basamakta kaybolur.
5. bölüm
Madde Döngüleri 5.sayfa
Madde Döngüleri
Karbon–azot–su–fosfor yaşamın omurgası
Döngülerİnsan EtkisiÖtrofikasyon
Neden Döngü?
- Madde sınırlıdır; ayrıştırıcılar organiği inorganiğe çevirerek yeniden kullanımı sağlar.
Önemli Döngüler
- Su: buharlaşma/yoğuşma/yağış, yüzey ve yer altı akışı.
- Karbon: fotosentez bağlar, solunum ve yanma geri verir; fosil yakıtlar CO₂’yi artırır.
- Azot: bakterilerce bağlanır; aşırı gübre nitrat kirliliği ve ötrofikasyon riskini artırır.
- Fosfor: atmosfer aşaması yok; kaya–toprak–su arasında taşınır; fazlalık alg patlaması yapabilir.
1 / 4 sayfa yüklendi
