Hava durumu kısa süreli (saat–gün) atmosfer koşullarıdır; iklim ise bir yerin uzun yıllar boyunca gözlenen ortalama ve tekrar eden özellikleridir. Bu yüzden “Bugün soğuk” ifadesi hava durumudur; “Bu bölgede kışlar soğuk geçer” ifadesi iklimi anlatır.

Sınav ipucu

TYT/AYT’de sık tuzak: “iklim” sorularında uzun yıllar vurgusu aranır. Cümlede “genellikle, çoğunlukla, uzun yıllar boyunca” gibi ifadeler iklime işaret eder.

Özet

İklim, kısa süreli olayların toplamı değil; uzun yılların ortalaması ve düzenidir. Sorularda zaman ifadesi ana anahtardır.

Sıcaklık; enlem, yükselti, kara–deniz dağılışı ve okyanus akıntıları gibi faktörlerden etkilenir. Aynı enlemde bile kıyı ve iç kesim farkı belirgindir: kıyı daha ılıman, iç kesim daha karasaldır.

Rüzgâr, yüksek basınçtan alçak basınca doğru olur. Basınç farkı arttıkça rüzgâr hızlanır. Dünya’nın dönüşü rüzgârların yönünü saptırır (Coriolis).

Mutlak nem havadaki su buharı miktarıdır; bağıl nem havanın doygunluğa göre yüzde durumudur. Yağış; yükselme (konveksiyonel), cephe (frontal), dağ (orografik) ile oluşur.

Kavram eşleştirme

Bağıl nem yüksekse ter zor buharlaşır → bunaltı artar. Mutlak nem yüksek olabilir ama sıcaklık çok düşükse bağıl nem yine yüksek çıkabilir.

Sınav ipucu

İklim grafiği (klimograf) yorumunda sıcaklık–yağış birlikte düşünülür: yağış rejimi “hangi mevsimde arttı?” sorusunu çözer.

Özet

İklim elemanları birbirine bağlıdır: sıcaklık nemi, nem bulutu, bulut yağışı etkiler; basınç farkı rüzgârı doğurur.