Coğrafi konum; bir yerin Dünya üzerindeki yerini tanımlama biçimidir. Genel Sınav’de konu, iki ana başlıkta toplanır: mutlak (matematik) konum ve göreli (özel) konum.

• Konum → Mutlak + Göreli
• Mutlak → Enlem (paralel) + Boylam (meridyen)
• Göreli → Ulaşım + Yer şekilleri + Deniz/komşu + Kaynaklar

Bu ünitede önce koordinat sistemi, sonra da sonuçlar ve soru tipleri adım adım ilerler.

Dünya, kutuplardan basık ekvatordan şişkin geoit (yaklaşık küre) bir şekle sahiptir. Bu şekil; enlem-boylam mantığını ve pek çok sonucu doğrudan etkiler.

Sorularda sık kullanılan yaklaşık değer: Ekvator çevresi 40.000 km. Buna göre:

• 360° → 40.000 km
• 1° → yaklaşık 111 km (özellikle enlem için kullanışlı)

Not: 1°’nin km karşılığı boylamda sabit değildir; paralel boyu azaldıkça değişir.

Enlem, bir noktanın Ekvator’a olan açısal uzaklığıdır. Kuzey yarımkürede K, güney yarımkürede G ile gösterilir. Enlemler paralel dairelerdir ve birbirini kesmez.

• Güneş ışınlarının geliş açısı
• Sıcaklık ortalamaları ve iklim kuşakları
• Gece–gündüz süresi (özellikle yıl içinde)
• Bitki örtüsü kuşakları (genel eğilim)

Sınav yaklaşımı: Enlem sorularında ısı–iklim–gün uzunluğu üçlüsünü aynı çerçevede düşün.

Boylam, bir noktanın başlangıç meridyenine (Greenwich) olan açısal uzaklığıdır. Doğuya doğru D, batıya doğru B ile gösterilir. Boylamlar yarım çemberdir ve kutuplarda birleşir.

Dünya 24 saatte 360° döndüğü için:

• 15° → 1 saat
• 1° → 4 dakika

Doğuya gidildikçe yerel saat ilerler, batıya gidildikçe geriler.

Bir yerin enlemi “kuzey–güney”, boylamı “doğu–batı” konumunu verir. İkisi birlikte koordinat sistemini oluşturur.