Aşağıdaki dizelerin hangisinde hem kişileştirme (teşhis) hem konuşturma (intak) birlikte kullanılmıştır?
A
Rüzgâr, pencereme vurup "Uyan!" dedi bu gece.
B
Dağlar, başına ak bulutları sarıp uyudu.
C
Güneş, ufukta kızıl bir mendil gibi sallandı.
D
Yollar uzadı, içimdeki özlem de büyüdü.
Çözüm
A seçeneğinde rüzgâra insan özelliği verilerek kişileştirme yapılmış, ayrıca rüzgârın konuşması sağlanarak intak kullanılmıştır. Diğerlerinde ya yalnız kişileştirme vardır ya da benzetme/soyutlama bulunur.
2. soru
Çözümlü soru 2
Doğru cevap: A
Aşağıdaki dizelerin hangisinde "tevriye" vardır?
A) "Gül yüzlüm, bahçemde gül açtı yine"
B) "Yüzüm güldü, güller de güldü bahçede"
C) "Gül, dikenin hatırına susar bazen"
D) "Gül ki, her bahar yeniden doğar"
A
Gül yüzlüm, bahçemde gül açtı yine
B
Yüzüm güldü, güller de güldü bahçede
C
Gül, dikenin hatırına susar bazen
D
Gül ki, her bahar yeniden doğar
Çözüm
İlk "gül" sevgilinin yüzüyle ilgili (gülmek/çiçek çağrışımı), ikinci "gül" çiçek anlamındadır; aynı sözcük iki anlamı düşündürür. Yakın anlam (çiçek) açıkken uzak anlam (gülmek/tebessüm) da çağrılır.
3. soru
Çözümlü soru 3
Doğru cevap: D
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "kinaye" vardır?
A) "Bu işin altından kalkmak kolay değil."
B) "Ateş düştüğü yeri yakar."
C) "İğneyle kuyu kazdı, yine de vazgeçmedi."
D) "Kapımız herkese açıktır."
A
Bu işin altından kalkmak kolay değil.
B
Ateş düştüğü yeri yakar.
C
İğneyle kuyu kazdı, yine de vazgeçmedi.
D
Kapımız herkese açıktır.
Çözüm
"Kapımız herkese açıktır" sözü hem gerçek anlamda (kapının açık olması) mümkün, hem de asıl olarak misafirperverliği anlatır. Gerçek anlamı da tamamen dışlamadan mecaz anlamı hedeflediği için kinayedir.
4. soru
Çözümlü soru 4
Doğru cevap: A
Aşağıdaki dizelerin hangisinde baskın edebî sanat “istiare (eğretileme)”dir?
A) “Gözlerin birer deniz, ben kıyısında yorgun.”
B) “Şehir uyandı; sokaklar gerindi, pencereler esnedi.”
C) “Kader, ince bir ip gibi boynuma dolandı.”
D) “Ne sen kaldın içimde ne de o eski heves.”
A
İstiare (eğretileme)
B
Teşhis (kişileştirme)
C
Teşbih (benzetme)
D
Tezat (karşıtlık)
Çözüm
A’da “gözler deniz” denilerek benzetme edatı kullanılmadan bir unsur diğerinin yerine geçirilmiştir; bu, açık istiaredir. B’de kişileştirme, C’de benzetme edatı/benzetme yönü belirgindir, D’de karşıtlık kurulmuştur.
5. soru
Çözümlü soru 5
Doğru cevap: B
Aşağıdaki dizelerin hangisinde “tevriye” vardır?
A) “Gül yüzlüm, gül devri geçti; kaldı içimde sızı.”
B) “Sana ‘yâr’ dedim; meğer yâr, yarama tuzmuş.”
C) “Bir ‘gül’ aldım; bahçem değil, gönlüm açıldı.”
D) “Gün doğdu; umutlarım da doğdu yeniden.”
A
Tezat
B
Tevriye
C
İstiare
D
Teşbih
Çözüm
B’de “yâr” kelimesi hem “sevgili” hem de “yara” ile sesçe yakınlık kuran ikinci bir anlam alanını düşündürerek uzak anlamı da çağırır. Yakın anlamla uyum sürerken uzak anlam da kasıtlı biçimde sezdirildiği için tevriyedir.
