Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük yapım eki almıştır?
A) Bu işi *kolayca* hallederiz.
B) *Güzellik* insanı bazen yanıltır.
C) Onu *bugün* aradım.
D) *Şimdi* dışarı çıkıyorum.
A
kolayca
B
güzellik
C
bugün
D
şimdi
Çözüm
"Güzellik" sözcüğü "güzel" köküne "-lik" yapım eki getirilerek türetilmiştir. Diğerlerinde yapım ekiyle yeni bir isim türetme yoktur. "-ca" burada zarf yapar gibi görünse de soru net olarak yapım ekiyle ad türetmeyi hedefler.
2. soru
Çözümlü soru 2
Doğru cevap: A
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili bölüm, birden fazla sözcükten oluşan "zarf tümleci" görevindedir?
A
Bu haberi duyunca, bir anda yüzü bembeyaz oldu.
B
Toplantıda en çok senin önerin konuşuldu.
C
Onu bu kadar erken beklemiyordum.
D
Sorunun cevabını tam olarak biliyor.
Çözüm
"Bir anda" zaman bildiren zarf tümlecidir. B'de "en çok" üstünlük derecesiyle sıfatı/zarfi derecelendirir; C ve D'de altı çizili ifadeler miktar/derece bildirip yüklemin anlamını tamamlar ancak zarf tümleci olarak değil, niteleyici unsur olarak kullanılmıştır.
3. soru
Çözümlü soru 3
Doğru cevap: C
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde çatı özelliği aranmaz?
A) Bu kitap bir gecede okundu.
B) Çocuk, camı yanlışlıkla kırdı.
C) Burada sigara içilmez.
D) Sınav soruları öğretmen tarafından hazırlandı.
A
Bu kitap bir gecede okundu.
B
Çocuk, camı yanlışlıkla kırdı.
C
Burada sigara içilmez.
D
Sınav soruları öğretmen tarafından hazırlandı.
Çözüm
“Sigara içilmez” cümlesi genel yargı bildiren, öznesi belirsiz/örtük bir yasak ifadesidir; çatı incelemesi aranmaz. A ve D edilgen, B etken çatılıdır. Bu yüzden doğru seçenek C’dir.
4. soru
Çözümlü soru 4
Doğru cevap: C
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili bölüm, zarf-fiil (bağ-fiil) değildir?
A) *Gülerek* sınıfa girdi.
B) *Ders bitince* dışarı çıktık.
C) *Okumak için* kütüphaneye gitti.
D) *Koşarken* ayağı takıldı.
A
Gülerek
B
Ders bitince
C
Okumak için
D
Koşarken
Çözüm
“Okumak için” yapısında “okumak” isim-fiildir; “için” edatıyla amaç bildirir, zarf-fiil değildir. A, B ve D’de -erek, -ince, -ken zarf-fiil ekleri vardır. Bu nedenle doğru seçenek C’dir.
5. soru
Çözümlü soru 5
Doğru cevap: C
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem "de" bağlacı hem de "ki" bağlacı yazım kurallarına uygun kullanılmıştır?
A
Ben de ki herkes gibi yoruldum.
B
Belli ki de bu iş uzayacak.
C
Öyle ki, o da sonunda vazgeçti.
D
Sende ki cesaret kimsede yok.
Çözüm
"Öyle ki" ifadesindeki "ki" bağlaçtır ve ayrı yazılır; "o da"daki "de" bağlaçtır ve ayrı yazılır. Diğer seçeneklerde "ki" ve/veya "de" yanlış yerde ya da yanlış biçimde kullanılmıştır.
