Edebi sanatlar; anlatımı etkileyici, çarpıcı ve çok anlamlı kılmak için kullanılan anlatım yollarıdır. Şiirde daha sık görülse de öykü, roman, deneme gibi türlerde de yer alır.

• Anlamı derinleştirir, okurun hayal gücünü harekete geçirir.
• Duygu yoğunluğu oluşturur; vurgu ve akıcılığı artırır.
• Söze estetik bir örgü kazandırır: imge, çağrışım, ritim.

Sorularda genellikle ipucu kelimeler ve ilişki türü aratılır: benzetme mi, kişileştirme mi, çağrışım mı?

• İlişki kur: iki varlık arasında benzerlik, parça-bütün, neden-sonuç var mı?
• İnsana özgü özellik yüklenmiş mi? → teşhis / intak.
• Abartı var mı? → mübalağa.
• Zıtlık var mı? → tezat.
• İki anlama çekilebilme var mı? → tevriye.

Teşbih, bir varlığı/ kavramı benzerlik yönüyle başka bir varlığa benzetmektir. Dört unsur üzerinden düşünülür:

• Benzeyen (asıl varlık)
• Benzetilen (kendisine benzetilen)
• Benzetme yönü (ortak özellik)
• Benzetme edatı (gibi, kadar, sanki, misali…)

• Tam teşbih: 4 unsur da var.
• Pekiştirilmiş teşbih: benzetme edatı yok (daha güçlü).
• Beliğ teşbih: benzetme edatı ve benzetme yönü yok; en vurucu benzetme.

İstiare, teşbihin unsurlarından birinin söylenmemesi ile oluşur. Benzetme var ama tek taraf görünür.

• Açık istiare: yalnız benzetilen söylenir.
• Kapalı istiare: yalnız benzeyen söylenir (benzetilen ima edilir).

Benzetme edatı yoksa ve benzetilen tek başına kullanılıyorsa çoğu kez açık istiare olur. Ancak bir kelime hem gerçek hem mecaz olabilir; bağlamı kontrol edin.

Kinayede bir söz hem gerçek anlamıyla mümkün görünür, hem de asıl hedeflenen mecaz anlamdır. İki anlam da metne sığar; ancak vurgu mecazdadır.

• İstiare: benzetme temellidir; bir öge gizlenir.
• Kinaye: benzetme şart değil; söz iki anlamı da taşıyabilir.

Benzetme amacı olmadan, bir kavramı yakınlık ilişkisi olan başka bir kavramla anlatmaktır. “X yerine onunla ilişkili Y” denir.