Aşağıdaki yargılardan hangisi Divan edebiyatında "sebk-i Hindî" anlayışını diğerlerinden ayırt eden bir özelliktir?
A
Sade Türkçeyle, halk söyleyişine yakın bir anlatımın benimsenmesi
B
Soyut ve girift hayallerin, yoğun anlam katmanlarıyla ve ince hayal oyunlarıyla kurulması
C
Toplumsal eleştirinin doğrudan ve didaktik bir üslupla öne çıkarılması
D
Tamamen hece ölçüsüne dayalı, türkü ve koşma nazım biçimlerinin kullanılması
Çözüm
Sebk-i Hindî; derin, soyut ve karmaşık hayallerle örülü, anlamı yoğun bir söyleyişe dayanır. Diğer seçenekler halk edebiyatı ya da didaktik/toplumsal ağırlıklı anlayışları çağrıştırır.
2. soru
Çözümlü soru 2
Doğru cevap: A
Aşağıdaki nazım şekillerinden hangisi, beyit sayısı bakımından belirli bir sınırla tanımlanır ve genellikle felsefî/düşünsel konuların işlendiği kısa bir biçimdir?
A
Rubai
B
Tuyuğ
C
Kıt'a
D
Mesnevi
Çözüm
Rubai dört mısradan oluşur ve çoğunlukla düşünce, hayat görüşü gibi konuları işler. Tuyuğ da dört mısralıdır ancak Türk edebiyatında daha sınırlı ve aruz kalıbı/geleneğiyle ayrılır; sorudaki genel tanım rubaiye uyar.
3. soru
Çözümlü soru 3
Doğru cevap: A
Aşağıdaki nazım şekillerinden hangisinde her bentten sonra aynı beyit/ mısranın aynen tekrar edilmesi (vasıta beyti/vasıta mısrası) temel bir yapısal özelliktir?
A
Terkib-i bent
B
Rubai
C
Mesnevi
D
Kıt'a
Çözüm
Terkib-i bent, bentlerin sonunda tekrarlanmayan (değişen) vasıta beytiyle; terci-i bent ise tekrarlanan vasıta beytiyle bilinir. Seçenekler içinde bentli yapı ve vasıta beytiyle doğrudan ilişkili olan terkib-i benttir.
4. soru
Çözümlü soru 4
Doğru cevap: B
Aşağıdaki beyitlerden hangisi, Divan şiirinde "hüsn-i ta'lil" sanatına örnek olacak biçimde kurgulanmıştır?
A
Gönlümde açtı gül gibi bir yâd-ı dilberin / Bahar değil bu mevsim, odur açtıran çemeni
B
Gördüm yüzün, güneş utandı, saklandı buluta / Sebep budur ki bugün gök biraz dumanlıdır
C
Sözüm ok oldu, hedefe vardı, şaşmadı asla / Zira nişan alan gözüm keskindir ezelden
D
Aşkınla ağlarım gece gündüz durmadan / Yaşım akar, taşar, dolar iki gözümden
Çözüm
Hüsn-i ta'lilde gerçek sebep yerine hayalî ve güzel bir sebep gösterilir. Bulutlanmanın sebebinin "güneşin sevgilinin yüzünden utanıp saklanması" olarak verilmesi bu sanata uygundur.
5. soru
Çözümlü soru 5
Doğru cevap: A
Aşağıdaki sanat-kavram eşleştirmelerinden hangisi Divan şiirindeki karşılığıyla doğru verilmiştir?
A
Tevriye — Bir sözcüğün yakın anlamını kastederek uzak anlamını da düşündürme
B
Hüsn-i talil — Bir olayı gerçek sebebiyle açıklayıp hayalî sebebi dışlama
C
İstiare — Benzetmenin iki unsurunu da (benzeyen ve benzetilen) birlikte kullanma
D
Tenasüp — Birbirine zıt kavramları aynı bağlamda kullanma
Çözüm
Tevriye, yakın anlamı kullanırken uzak anlamı da çağrıştırma sanatıdır. Hüsn-i talil hayalî sebep bulur; istiare benzetmenin unsurlarından birini kaldırır; tenasüp uygun/ilgili kelimeleri bir arada kullanmaktır.
6. soru
Çözümlü soru 6
Doğru cevap: A
Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi Divan edebiyatında tür/biçim–özellik bakımından doğru verilmiştir?
A
Şehrengiz — Bir şehrin güzellerini ve sosyal hayatını anlatan manzum eser
B
Surnâme — Şairin kendi hayatını kronolojik biçimde anlattığı manzum otobiyografi
C
Hilye — Padişahların seferlerini gün gün kaydeden tarihî manzum eser
D
Sâkînâme — Bir şehrin doğal güzelliklerini gezi notlarıyla anlatan mensur eser
Çözüm
Şehrengiz, bir şehrin güzellerini ve eğlence/sosyal hayatını konu edinen manzum eserdir. Surnâme şenlikleri; hilye Hz. Peygamber’in vasıflarını; sâkînâme ise meclis/şarap-sâkî çevresini anlatır.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: C
Aşağıdakilerden hangisi Divan edebiyatında bir şiirin nazım şeklinin belirlenmesinde doğrudan ölçütlerden biri DEĞİLDİR?
A
Beyit sayısı ve bent düzeni
B
Kafiye düzeni
C
Redifin bulunup bulunmaması
D
Nazım birimi (beyit/dörtlük/bent)
Çözüm
Nazım şekli; nazım birimi, kafiye düzeni ve birim sayısı gibi yapısal özelliklerle belirlenir. Redif ise şiirin ses örgüsüne ait bir unsur olup nazım şeklinin tayininde zorunlu ölçüt değildir.
