Aşağıdaki cümlelerin hangisinde anlam daralması (kapsamı geniş bir sözcüğün zamanla daha özel bir anlamda kullanılmaya başlaması) vardır?
A
Bu yıl okula yeni bir öğretmen atandı.
B
Eskiden 'oğlan' sözcüğü hem kız hem erkek çocuk için kullanılırdı.
C
Köyün meydanında kocaman bir çınar ağacı vardı.
D
Sınavdan sonra herkes derin bir nefes aldı.
Çözüm
B’de 'oğlan' sözcüğünün geçmişte daha geniş bir anlamı varken zamanla yalnızca erkek çocuk anlamında kullanılması, anlam daralmasına örnektir. Diğer seçeneklerde böyle bir tarihsel anlam değişimi yoktur.
2. soru
Çözümlü soru 2
Doğru cevap: A
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'varsayım' (gerçekleşmemiş bir durumu olmuş gibi kabul ederek yargıya varma) vardır?
A
Diyelim ki bu proje kabul edildi; o zaman bütçeyi yeniden düzenleriz.
B
Bu proje kabul edilirse bütçeyi yeniden düzenleriz.
C
Bu proje kabul edildiği için bütçeyi yeniden düzenledik.
D
Bu proje kabul edilmediğinden bütçeyi değiştirmedik.
Çözüm
A’da 'diyelim ki' ile gerçekleşmemiş bir durum olmuş gibi kabul edilerek sonuca gidilmiştir; bu varsayımdır. B koşul, C ve D ise gerçekleşmiş/gerçekleşmemiş neden-sonuç ilişkisi kurar.
3. soru
Çözümlü soru 3
Doğru cevap: D
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "yakın anlamlılık" ilişkisi, diğerlerinden daha belirgindir?
A
Bu roman, okuru ilk sayfadan itibaren içine çekiyor.
B
Onun sözleri, beni hem incitti hem de düşündürdü.
C
Bu tutum, sorunu çözmek yerine daha da büyüttü.
D
Konuşması kısa ama öz; gereksiz ayrıntıya hiç girmiyor.
Çözüm
"Kısa" ile "öz" aynı şeyi tam karşılamasa da gereksiz ayrıntıdan arınmış, yoğun anlatımı birlikte çağrıştırır. Cümlede bu yakınlık, "gereksiz ayrıntıya hiç girmiyor" ifadesiyle pekiştirilmiştir. Diğer seçeneklerde böyle bir yakın anlam eşleşmesi yoktur.
4. soru
Çözümlü soru 4
Doğru cevap: A
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde anlatımın anlamını güçlendiren "dolaylı anlatım" (başkasının sözünü kendi cümlesiyle aktarma) vardır?
A
Öğretmen, yarın ödevleri toplayacağını söyledi.
B
Öğretmen, "Yarın ödevleri toplayacağım." dedi.
C
Yarın ödevleri toplayacağım, dedi öğretmen.
D
Ödevleri yarın toplayacakmış; öyle dedi öğretmen.
Çözüm
A seçeneğinde başkasının sözü, tırnaksız ve "söyledi" fiiliyle aktarılmıştır; bu dolaylı anlatımdır. B ve C doğrudan anlatımdır (tırnak ya da aynen aktarma). D'de rivayet (-miş) olsa da dolaylı anlatımın en net biçimi A'dadır.
5. soru
Çözümlü soru 5
Doğru cevap: B
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “örtülü anlam” (doğrudan söylenmeyen, cümleden çıkarılan ek anlam) vardır?
A) Bu yıl da aynı hataları tekrarladı.
B) Bu kez de toplantıya geç kaldı.
C) Bu kitabı dün akşam bitirdim.
D) Bu soruyu doğru yapanların sayısı azdı.
A
Bu yıl da aynı hataları tekrarladı.
B
Bu kez de toplantıya geç kaldı.
C
Bu kitabı dün akşam bitirdim.
D
Bu soruyu doğru yapanların sayısı azdı.
Çözüm
B’de “bu kez de” ifadesi, daha önce de geç kalındığını örtük biçimde sezdirir. A’da “da” benzerlik/ekleme olsa da önceki durum zorunlu çıkarım değildir; C ve D’de örtülü anlam yoktur.
6. soru
Çözümlü soru 6
Doğru cevap: C
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili söz, cümlenin anlamına göre yanlış kullanılmıştır?
A) Bu kararı verirken onun da payı olduğunu inkâr edemeyiz. (inkâr)
B) Toplantıda söylenenler, sorunun asıl kaynağını ifşa etti. (ifşa)
C) Bu olaydan sonra herkesin ona karşı tavrı tebdil oldu. (tebdil)
D) Anlattıkları o kadar tutarlıydı ki kimse itiraz edemedi. (tutarlı)
A
Bu kararı verirken onun da payı olduğunu inkâr edemeyiz.
B
Toplantıda söylenenler, sorunun asıl kaynağını ifşa etti.
C
Bu olaydan sonra herkesin ona karşı tavrı tebdil oldu.
D
Anlattıkları o kadar tutarlıydı ki kimse itiraz edemedi.
Çözüm
“Tebdil” daha çok kılık değiştirme ya da biçim değiştirme anlamında kullanılır; “tavrı değişti” için uygun olan “tebdil” değil, “tebdil oldu” ifadesi bu bağlamda yanlıştır. Diğerlerinde altı çizili sözcükler anlamına uygun kullanılmıştır.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: B
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde anlatım, anlam belirsizliği (neye/kime gönderme yapıldığı) nedeniyle bozulmuştur?
A) Öğretmen, öğrencilerin yazdıklarını tek tek okuyup notlarını verdi.
B) Müdür, sekretere dosyaları getirmesini söyledi; sonra onları imzaladı.
C) Yazar, romanında dönemin insanını bütün yönleriyle ele almış.
D) Bu şehirde yaşayanlar, kış gelince sokakların sessizleştiğini hemen fark eder.
A
Öğretmen, öğrencilerin yazdıklarını tek tek okuyup notlarını verdi.
B
Müdür, sekretere dosyaları getirmesini söyledi; sonra onları imzaladı.
C
Yazar, romanında dönemin insanını bütün yönleriyle ele almış.
D
Bu şehirde yaşayanlar, kış gelince sokakların sessizleştiğini hemen fark eder.
Çözüm
“Onları” zamiri hem “dosyalar”a hem de bağlama göre başka bir unsura gönderme yapabilecek şekilde belirsizlik oluşturur. Bu yüzden anlatımda anlam bulanıklığı vardır. Diğer cümlelerde gönderim nettir.
