Aşağıdakilerden hangisi edebiyatın diğer güzel sanatlarla ilişkisine dair doğru bir değerlendirmedir?
A
Edebiyat, yalnızca işitsel bir sanat olduğundan görsel sanatlarla ortak bir anlatım zemini kuramaz.
B
Edebiyat, dili araç edinerek duygu ve düşünceyi estetik biçimde ifade eder; bu yönüyle müzikteki ritim ve resimdeki imgeyle benzer işlevler üstlenebilir.
C
Edebî eserler somut malzeme kullanmadığı için mimariyle hiçbir ortak ilkeye sahip değildir.
D
Edebiyatın temel amacı bilgi vermek olduğundan güzel sanatlarla amaç birliği bulunmaz.
Çözüm
Edebiyatın malzemesi dildir ve estetik amaçla kullanılır. Bu estetik kurgu, müzikte ritimle ve resimde imgeyle benzer etkiler oluşturabilir. Diğer seçenekler edebiyatın sanat yönünü daraltır ya da yanlış amaç yükler.
2. soru
Çözümlü soru 2
Doğru cevap: B
Aşağıdakilerden hangisi “edebiyatın işlevleri” ile “güzel sanatların ortak amacı” arasındaki ilişkiyi doğru kurar?
A
Edebiyatın tek işlevi öğretmektir; bu yüzden güzel sanatlarla ortak amacı yoktur.
B
Edebiyat, estetik haz verme yanında düşündürme ve duyarlık kazandırma işlevleri de üstlenebilir; güzel sanatlarda da estetik etki temel amaçtır.
C
Güzel sanatların amacı yalnızca toplumsal faydadır; edebiyat ise bireysel duygularla sınırlıdır.
D
Edebiyatın amacı belgelendirmedir; güzel sanatların amacı ise gerçeği birebir kopyalamaktır.
Çözüm
Edebiyat estetik haz vermeyi temel alırken düşündürme/duyarlık kazandırma gibi işlevler de taşıyabilir. Güzel sanatların ortak paydası estetik etki oluşturmaktır. Diğer seçenekler amaç ve işlevleri tek boyuta indirger.
3. soru
Çözümlü soru 3
Doğru cevap: B
Aşağıdakilerden hangisi, edebî metinlerde “imge”nin güzel sanatlarla ortak yönünü en doğru biçimde açıklar?
A
İmge, yalnızca nesnelerin bilimsel tanımını verdiği için resimle ortak değildir.
B
İmge, sözcüklerle zihinde çağrışım ve tasarım oluşturur; bu, resimdeki görsel tasarıma benzer biçimde estetik bir etki yaratır.
C
İmge, metni tamamen nesnel kılar; bu nedenle sanatın öznel yönüyle çelişir.
D
İmge, yalnızca ölçü ve uyağı düzenlediği için müzikle sınırlı bir ilişkisi vardır.
Çözüm
İmge, dil aracılığıyla zihinde tasarım ve çağrışım kurar. Bu yönüyle resimdeki görsel düzenle benzer şekilde estetik etki hedefler. Diğer seçenekler imgeyi yanlış tanımlar ya da daraltır.
4. soru
Çözümlü soru 4
Doğru cevap: B
Aşağıdakilerden hangisi, edebiyatın diğer güzel sanatlarla ilişkisini açıklarken “malzeme” ve “algılanma biçimi” bakımından doğru bir eşleştirme yapar?
A
Edebiyat: ses (işitme) — Müzik: söz (okuma)
B
Edebiyat: dil (okuma/işitme) — Resim: renk/çizgi (görme)
C
Edebiyat: hareket (görme) — Tiyatro: taş (dokunma)
D
Edebiyat: renk (görme) — Mimari: dil (okuma)
Çözüm
Edebiyatın temel malzemesi dildir ve okuma/işitme yoluyla algılanır. Resim ise renk ve çizgiye dayanır, görme duyusuna seslenir. Diğer seçeneklerde malzeme-duyu eşleştirmeleri ters ya da yanlıştır.
5. soru
Çözümlü soru 5
Doğru cevap: B
Aşağıdaki yargılardan hangisi “edebiyatın güzel sanatlar içindeki yeri”ne dair doğru bir çıkarımdır?
A
Edebiyat, somut malzeme kullandığı için mimariye en yakın sanattır.
B
Edebiyatın malzemesi dil olduğu için soyut bir sanat kabul edilir.
C
Edebiyat yalnızca görme duyusuna seslendiğinden plastik sanatlar içinde yer alır.
D
Edebiyatın amacı yalnızca bilgi vermek olduğundan sanat sayılmaz.
Çözüm
Edebiyatın malzemesi dil olduğundan doğrudan somut bir maddeye dayanmaz; bu yönüyle soyut sanatlar içinde değerlendirilir. Mimari gibi sanatlar somut malzeme kullanır. Edebiyatın amacı yalnızca bilgi vermek değildir.
6. soru
Çözümlü soru 6
Doğru cevap: B
Aşağıdakilerden hangisi “sanat dallarının sınıflandırılması”na uygun bir örnekleme içerir?
A
Fonetik sanatlar: resim, heykel — Plastik sanatlar: müzik, edebiyat
B
Dramatik sanatlar: tiyatro, sinema — Fonetik sanatlar: müzik, edebiyat
C
Plastik sanatlar: edebiyat, müzik — Dramatik sanatlar: mimari, heykel
D
Dramatik sanatlar: şiir, roman — Fonetik sanatlar: mimari, resim
Çözüm
Dramatik sanatlar hareket ve canlandırmaya dayanır; tiyatro ve sinema bu gruptadır. Fonetik (işitsel/söze dayalı) sanatlara müzik ve edebiyat örnek verilir. Diğer seçeneklerde gruplar karıştırılmıştır.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: B
“Edebî metinlerin estetik değeri, iletilen bilginin doğruluğundan çok, dilin özgün ve etkileyici kullanımına dayanır.” yargısı aşağıdaki kavramlardan hangisini vurgular?
A
Öğretici metinlerde nesnellik
B
Sanatın estetik (güzellik) amacı
C
Bilimsel metinlerde kanıt zorunluluğu
D
Tarihî metinlerde belgelendirme
Çözüm
Yargı, edebiyatta amacın bilgi doğrulamak değil estetik etki oluşturmak olduğunu belirtir. Bu, sanatın güzellik/estetik yönünü öne çıkarır. Diğer seçenekler öğretici-bilimsel metin özellikleridir.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: B
Aşağıdakilerden hangisi “edebiyatın diğer sanatlarla etkileşimi”ne ilişkin doğru bir örnektir?
A
Bir romanın olay örgüsünün deney ve gözlemle ispatlanması
B
Bir şiirin ritim ve ahenk unsurlarıyla müzikle ortak yönler taşıması
C
Bir tablonun kafiye ve redif kullanılarak oluşturulması
D
Bir binanın karakter çatışması üzerine kurulması
Çözüm
Şiirde ritim, ölçü ve ahenk gibi unsurlar müzikle ortak bir zeminde buluşur. Romanın ispat zorunluluğu yoktur; tablo kafiye-redifle kurulmaz. Mimari ise karakter çatışmasıyla değil mekân tasarımıyla ilgilidir.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: B
Aşağıdakilerden hangisi, edebiyatın diğer güzel sanatlarla ilişkisine dair doğru bir çıkarımdır?
A
Edebiyat, malzemesi dil olduğu için yalnızca işitsel bir sanat sayılır ve görsel sanatlarla ilişki kuramaz.
B
Edebiyat, dil aracılığıyla duygu ve düşünceyi estetik biçimde düzenler; bu yönüyle müzikteki ritim ve resimdeki kompozisyonla benzer estetik ilkelere dayanabilir.
C
Edebiyatın amacı bilgi aktarmak olduğundan, güzel sanatlarla ortak yönü bulunmaz.
D
Edebiyat, yalnızca tiyatro ile ilişkilidir; diğer sanatlarla ilişkilendirmek yanlıştır.
Çözüm
Edebiyatın malzemesi dildir; estetik düzenleme yapar. Bu estetik düzenleme, ritim/ahenk ve kompozisyon gibi ilkelerle diğer sanatlarla benzeşebilir. Diğer seçenekler edebiyatın sanat yönünü daraltır ya da yanlış tanımlar.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: C
Aşağıdaki yargılardan hangisi, edebiyatın “güzel sanat” sayılmasının temel gerekçesini en doğru açıklar?
A
Edebiyat, toplumsal gerçekleri belgesel doğrulukla aktardığı için güzel sanattır.
B
Edebiyat, bireysel zevke göre değişmeyen kesin kurallara dayandığı için güzel sanattır.
C
Edebiyat, dilin anlatım olanaklarını estetik amaçla kullanarak okurda duygu ve düşünce uyandırdığı için güzel sanattır.
D
Edebiyat, yalnızca öğretici metinlerden oluştuğu için güzel sanattır.
Çözüm
Güzel sanatlarda amaç estetik haz ve duygu-düşünce etkisi oluşturmaktır. Edebiyat bunu dilin imkânlarını estetik amaçla kullanarak gerçekleştirir. Diğer seçenekler ya bilimsellik/kurallılık iddiası taşır ya da edebiyatı öğreticiliğe indirger.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: C
Aşağıdakilerden hangisi, edebiyat ile görsel sanatlar arasındaki ilişkiye örnek olarak gösterilemez?
A
Bir romanda mekânın betimlenişinin okurun zihninde tablo etkisi uyandırması
B
Şiirde imge ve çağrışımlarla ‘renk’ ve ‘ışık’ duyumlarının kurulması
C
Bir hikâyede olay örgüsünün kronolojik sıralanmasının bilimsel kesinlik sağlaması
D
Edebi bir metindeki kompozisyon bütünlüğünün resimdeki düzen anlayışıyla benzerlik göstermesi
Çözüm
Görsel sanatlarla ilişki, betimleme, imge ve kompozisyon gibi estetik unsurlar üzerinden kurulur. Olay örgüsünün kronolojik olması “bilimsel kesinlik” sağlamaz ve görsel sanat ilişkisi de değildir. Bu nedenle C uygun değildir.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: B
Aşağıdakilerden hangisi, edebiyatın malzemesi olan “dil”in sanatsal kullanımına ilişkin doğru bir değerlendirmedir?
A
Sanatsal dil, anlamı tekleştirerek yoruma kapatır; böylece iletişim hızlanır.
B
Sanatsal dil, çağrışım ve çok anlamlılıktan yararlanarak estetik etkiyi artırır; bu yönüyle günlük dilden ayrılır.
C
Sanatsal dil, yalnızca terimlerden oluşur; amaç nesnel bilgi vermektir.
D
Sanatsal dilde anlatım bozukluğu kabul edilebilir; çünkü anlam aranmaz.
Çözüm
Edebî dil, çağrışım, imge ve çok anlamlılıkla estetik etki oluşturur. Günlük dil daha çok doğrudan ve tek anlamlı iletişime yönelir. Diğer seçenekler sanatsal dilin temel niteliğiyle çelişir.
