AYT - Türk Edebiyatı Dönemleri - Orta Test - Türk Edebiyatı Dönemleri 1 - 1
Doğru cevap: A
İslamiyet öncesi Türk edebiyatında "sığır" ve "şölen" gibi törenlerde ortaya çıkan ürünlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A
Koşuk ve sagu gibi ürünler, sözlü gelenekte kopuz eşliğinde ozan/baksı tarafından söylenmiştir.
B
Mesneviler, bu törenlerde doğaçlama biçimde söylenip yazıya geçirilmiştir.
C
Gazel ve kaside gibi nazım biçimleri bu dönemde yaygın olarak kullanılmıştır.
D
Eserler aruz ölçüsüyle yazılmış, tema olarak tasavvuf ağırlık kazanmıştır.
Çözüm
Koşuk (şölen) ve sagu (yuğ) İslamiyet öncesi sözlü dönemin ürünleridir. Ozan/baksı tarafından kopuz eşliğinde söylenir. Diğer seçenekler İslamiyet sonrası divan/tasavvuf geleneğine aittir.
2. soru
AYT - Türk Edebiyatı Dönemleri - Orta Test - Türk Edebiyatı Dönemleri 1 - 2
Doğru cevap: B
Aşağıdakilerden hangisi Geçiş Dönemi (İslamiyet’e geçiş) Türk edebiyatının bir özelliğidir?
A
Tamamen aruz ölçüsünün kullanılması ve ağır Arapça-Farsça söz varlığının baskın olması
B
Hem İslamî hem eski Türk kültür unsurlarını bir arada taşıyan eserlerin görülmesi
C
Bireysel duyguların ön plana çıktığı Servetifünun üslubunun oluşması
D
Batı’dan alınan türlerle roman ve tiyatronun yaygınlaşması
Çözüm
Geçiş Dönemi eserlerinde eski Türk kültürü ile İslamî unsurlar birlikte görülür. Kutadgu Bilig ve Divânu Lügati’t-Türk bu dönemin tipik örneklerindendir. Diğer seçenekler farklı dönemlerin özellikleridir.
3. soru
AYT - Türk Edebiyatı Dönemleri - Orta Test - Türk Edebiyatı Dönemleri 5 - 5
Doğru cevap: B
Cumhuriyet Dönemi Türk edebiyatı için aşağıdakilerden hangisi genel bir özellik olarak söylenebilir?
A
Nazım biçimlerinde yalnızca gazel ve kaside kullanılması
B
Edebî türlerde çeşitliliğin artması ve toplum gerçeklerine yönelme
C
Sözlü ürünlerin yazılı ürünlerden daha baskın olması
D
Edebiyatın tamamen dinî konularla sınırlandırılması
Çözüm
Cumhuriyet döneminde roman, hikâye, tiyatro gibi türlerde büyük çeşitlilik görülür ve toplumsal gerçeklik sık işlenir. Klasik divan nazım biçimleri veya sözlü gelenek bu dönemin belirleyicisi değildir.
4. soru
AYT - Türk Edebiyatı Dönemleri - Orta Test - Türk Edebiyatı Dönemleri 6 - 5
Doğru cevap: C
Aşağıdaki dönemlerden hangisinde roman ve hikâyede gözlem ve realizm belirginleşmiş, "küçük insan"ın günlük yaşamı daha çok işlenmiştir?
A
Servetifünun Edebiyatı
B
Tanzimat I. Dönem
C
Cumhuriyet Dönemi (1923 sonrası)
D
Divan Edebiyatı
Çözüm
Cumhuriyet Dönemi'nde özellikle toplumcu gerçekçi ve gözleme dayalı anlatım güçlenmiştir. Servetifünun daha çok bireysel duyarlık ve sanatlı üslup, Divan ise nazım ağırlıklı bir gelenektir.
5. soru
Çözümlü soru 5
Doğru cevap: C
Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi Türk edebiyatı dönemleri ve belirleyici özellikleri açısından yanlıştır?
A
Tanzimat Dönemi — Gazetecilik faaliyetlerinin edebî türleri dönüştürmesi
B
Servetifünun — Sanat için sanat anlayışı, ağır dil ve bireysel temalar
C
Fecr-i Âti — Toplum için sanat anlayışının belirginleşmesi
D
Milli Edebiyat — Sade Türkçe, hece ölçüsü ve ulusal temalar
Çözüm
Fecr-i Âti, “sanat şahsî ve muhteremdir” anlayışıyla bireysel sanat görüşünü öne çıkarır. Toplum için sanat anlayışı belirgin biçimde Milli Edebiyat ve sonraki toplumsal gerçekçi çizgide güçlenir.
6. soru
Çözümlü soru 6
Doğru cevap: C
Aşağıdakilerden hangisi, Cumhuriyet Dönemi Türk edebiyatında “toplumcu gerçekçi” çizginin belirgin özelliklerinden biri değildir?
A
Sınıfsal çatışmalar ve emek-sermaye ilişkilerinin işlenmesi
B
Toplumsal sorunlara eleştirel bakış ve gerçekçi anlatım
C
Bireyin iç dünyasını merkeze alan, bilinç akışı ve çağrışım ağırlıklı anlatımın temel yöntem olması
D
Halkın gündelik yaşamına ve yoksulluk/adaletsizlik temalarına yönelme
Çözüm
Bilinç akışı ve bireyin iç dünyasını merkez alan teknikler daha çok modernist bireyci anlatılarda öne çıkar. Toplumcu gerçekçilikte toplumsal yapı, emek ve adaletsizlik temaları ağırlıktadır.
7. soru
Çözümlü soru 7
Doğru cevap: C
Aşağıdakilerden hangisi Türk edebiyatında "Geçiş Dönemi" (İslamiyet’e geçiş) eserlerinin ortak bir özelliğidir?
A
Aruz ölçüsünün sistemli ve baskın biçimde kullanılması
B
Tamamen din dışı konuların işlenmesi
C
İslami kavramlarla birlikte Türkçenin söz varlığını koruma ve öğretme amacı taşıması
D
Batılı anlamda roman ve tiyatro türlerinin görülmesi
Çözüm
Geçiş dönemi eserlerinde İslamiyet’in etkisi görülürken Türkçeyi koruma/öğretme amacı da belirgindir. Aruzun baskınlaşması daha çok Divan edebiyatında, roman-tiyatro ise Tanzimat’ta ortaya çıkar.
8. soru
Çözümlü soru 8
Doğru cevap: A
Aşağıdakilerden hangisi Tanzimat Dönemi Türk edebiyatının (özellikle I. dönem) ayırt edici özelliklerinden biridir?
A
Sanatın toplum için olduğu anlayışının belirginleşmesi ve gazeteciliğin edebiyata yön vermesi
B
Tamamen bireysel temaların işlenmesi ve ağır, kapalı bir dilin benimsenmesi
C
Sadece sözlü gelenek ürünlerinin (destan, türkü) yazıya geçirilmesi
D
Aruz ölçüsünün terk edilip yalnız hece ölçüsünün kullanılması
Çözüm
Tanzimat I. dönemde edebiyat toplumu eğitme amacı taşır ve gazete önemli bir araçtır. Dilin tamamen ağırlaşması Servetifünun’da, yalnız heceye geçiş ise Millî Edebiyat’ta belirginleşir.
9. soru
Çözümlü soru 9
Doğru cevap: D
Aşağıdakilerden hangisi "Divan edebiyatı" ile "Halk edebiyatı"nı ayıran ölçütlerden biri olarak yanlış verilmiştir?
A
Divan edebiyatında aruz, halk edebiyatında hece ölçüsünün yaygın olması
B
Divan edebiyatında beyit, halk edebiyatında dörtlük biriminin öne çıkması
C
Divan edebiyatında dilin ağır ve sanatlı, halk edebiyatında daha sade ve konuşma diline yakın olması
D
Divan edebiyatında ürünlerin bütünüyle anonim, halk edebiyatında ürünlerin bütünüyle bireysel olması
Çözüm
Divan edebiyatı bireysel sanatçıların eserlerine dayanır; halk edebiyatında ise hem anonim (mani, türkü) hem âşık tarzı gibi bireysel ürünler vardır. Bu yüzden D genellemesi yanlıştır.
10. soru
Çözümlü soru 10
Doğru cevap: B
Tanzimat Dönemi Türk edebiyatının I. ve II. dönemleri karşılaştırıldığında, aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?
A
I. dönem: sanat için sanat — II. dönem: toplum için sanat
B
I. dönem: dilde sadeleşme çabası belirgin — II. dönem: ağır ve sanatlı dil eğilimi artar
C
I. dönem: bireysel temalar ağır basar — II. dönem: toplumsal konular ön plandadır
D
I. dönem: realizm-natüralizm baskın — II. dönem: romantizm baskın
Çözüm
Tanzimat I. dönemde toplumsal fayda ve görece sade dil öne çıkar; II. dönemde sanat kaygısı artar ve dil yeniden ağırlaşır. Diğer seçeneklerde dönemlerin temel yönelimleri ters verilmiştir.
11. soru
Çözümlü soru 11
Doğru cevap: B
Aşağıdakilerden hangisi Fecr-i Âti topluluğu ile Millî Edebiyat hareketi arasındaki temel ayrımı doğru verir?
A
Fecr-i Âti: sade Türkçe ve hece — Millî Edebiyat: ağır Osmanlıca ve aruz
B
Fecr-i Âti: sanatın bireysel ve seçkin bir alan olduğu görüşü — Millî Edebiyat: dilde sadeleşme ve ulusal kaynaklara yöneliş
C
Fecr-i Âti: toplumcu gerçekçilik — Millî Edebiyat: sembolizm ve empresyonizm
D
Fecr-i Âti: anonim halk ürünleri — Millî Edebiyat: tamamen dinî-tasavvufî içerik
Çözüm
Fecr-i Âti, sanatın seçkin ve estetik bir alan olduğu anlayışına yakındır. Millî Edebiyat ise “Yeni Lisan”la sade Türkçe ve ulusal temaları öne çıkarır. Bu ayrım B’de doğru verilmiştir.
12. soru
Çözümlü soru 12
Doğru cevap: C
Aşağıdakilerden hangisi Cumhuriyet Dönemi Türk edebiyatında "toplumcu gerçekçi" çizgiyi diğer anlayışlardan ayıran belirgin bir ölçüttür?
A
Dil ve üslupta bilinçli kapalılık; çağrışım gücünü artırmak için anlamı özellikle belirsizleştirme
B
Bireyin iç dünyasını merkeze alıp toplumsal çevreyi arka plana itme
C
Toplumsal sınıf çatışmaları, emek-sermaye ilişkileri ve toplumsal sorunları eleştirel bir bakışla işleme
D
Tarihi olayları yalnızca destansı ve hamasi bir söyleyişle yüceltme
Çözüm
Toplumcu gerçekçilik, toplumsal yapıyı ve sınıfsal ilişkileri eleştirel gerçekçilikle işler. Bireysel iç dünya ya da bilinçli kapalılık temel hedef değildir. Bu nedenle C doğru ölçüttür.
